ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଦାନବ ରତ୍ନ, ମୁକ୍ତା ଓ ପ୍ରବାଳ ନେଇ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନଙ୍କ ସହିତ ଦୃତଗତିରେ ଆସିଲା। ମାଳ୍ୟବତଙ୍କ ସହ ଏହି ଦାନବମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁନାର ଚିତାରେ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ରାବଣଙ୍କୁ ରଖି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁ ଥିଲେ, ବିଭିଷଣଙ୍କ ସହ ନିଜ ରାକ୍ଷସପତି ରାବଣଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ରଙ୍ଗିନ ପତାକା ଓ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଦାନବମାନେ ମିଳି ଚିତାକୁ ଉଠାଇଲେ। ସମସ୍ତେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି କାଠ ଆଣି ଛେଦନ କଲେ, ଓ ପୂରୋହିତମାନେ ଜାଗ୍ରତ କରାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଚିତାକୁ ଜ୍ୱଳାମୟ କଲେ। ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଚିତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଲେ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ ରାବଣଙ୍କୁ ରଖିଲେ। ସନ୍ଦଳ କାଠ, ପଦ୍ମ ଗଣ୍ଠି ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପ ଦ୍ୱାରା ଚିତା ତିଆରି କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚିର ଶୟ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଦେଲେ। ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବେଦୋକ୍ତ ଧାରାରେ ପିଣ୍ଡ ଓ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ପାଇଁ ପିତୃକର୍ମ କଲେ। ଘୃତପୂର୍ଣ୍ଣ ଚମ୍ଚା ଶୋଉଳରେ, କାଠରେ ଗଡ଼ି, ଜଂଘାରେ ମୁସଳ ରଖିଲେ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାଠ ଭାଣ୍ଡ, ଅଗ୍ନି ମାଞ୍ଚ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁସଳ ଠିକ୍ ଠିକ୍ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲେ। ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ମୁନିମାନଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏଠାରେ ଏକ ନିର୍ମଳ ପଶୁ ବଳି ଦେଲେ। ରାକ୍ଷସ ରାଜା ପାଇଁ ଘୃତ ଲେପିତ ଗଦି ପିଛାଇ, ଦୁଃଖରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳା ଦେଇ ଶୃଙ୍ଗାର କଲେ। ବିଭିଷଣ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁରେ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଲାଉ ଦାନ କଲେ। ବିଭିଷଣ ସ୍ନାନ କରି ଓ ଜଳବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ରୀତିରେ ଅଗ୍ନିକୁ ତିଳ ଓ କୁଶ ଦେଇ ଅର୍ପଣ କଲେ। ସେ ଯଥାବିଧିରେ ତିଳ ଓ ଜଳ ଦେଇ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ ଓ ମହିଳାମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବାରୁ ସେମାନେକୁ ପୁନିପୁନି ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲେ। ପରେ ସେମାନେ ଯାଇବାକୁ କହିଲେ, ମହିଳାମାନେ ନଗରକୁ ଯାଇଲେ। ସେମାନେ ରାଜପାଳେଶ୍ୱରୀରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ବିଭିଷଣ ଶିର ନମାଇ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲେ। ଏହିପରି ରାବଣ ବଧ ପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ରାମ ଏମିତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଭୃତ୍ର ନିଧନ ପରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲେ। ତା’ପରେ ରାମ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଧନୁଷ୍ୟ, ବାଣ ଓ ବର୍ମ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ, ଶତ୍ରୁବିନାଶ ଜନିତ କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି ମୃଦୁ ହୃଦୟ ତାଲେ। ଏପରି ସମୟରେ, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବମାନେ ନିଜ ନିଜ ବିମାନରେ ଶୁଭ କଥା କହି, ରାବଣ ବଧ ଦେଖି ଚଲିଗଲେ। ସେମାନେ ରାବଣଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ, ରାଘବଙ୍କ ବୀରତା, ବାନରମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉପଦେଶ ଉଲ୍ଲେଖ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ହନୁମାନ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ, ସୀତାଙ୍କ ନିଷ୍ଠା, ହନୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତାପ ବିଷୟରେ କଥା କହି, ଆନନ୍ଦରେ ଚଲିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାଘବ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦିବ୍ୟ ରଥ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ଯାହା ମୟୂର ପଙ୍ଖ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବ ମାତଳିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ ବିଦାୟ ଦେଲେ। ମାତଳି ଦିବ୍ୟ ରଥ ଚଢ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହା ପରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ରାଘବ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଏବଂ ଏହିପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ବାନର ସେନାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ସେନା ଶିବିରକୁ ନେଇ ଗଲେ। ଏଠାରେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଏହି ନୟକ ସମ୍ମିଳିତ ମଣ୍ଡଳୀକୁ ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ସୌମିତ୍ରି, ବିଭିଷଣଙ୍କୁ ଲଙ୍କାର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କର। ସେ ଭକ୍ତ, ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଆମକୁ ସେବା କରିଛନ୍ତି। ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ବିଭିଷଣଙ୍କୁ ଲଙ୍କାର ରାଜା ଭାବେ ଦେଖିବା ମୋର ଅତିଚ୍ଛା।” ଏହିପରି ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ସୌମିତ୍ରି ଆନନ୍ଦରେ “ଯଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ସୁନାର ପାତ୍ର ନେଲେ। ହନୁମାନ ତ୍ୱରିତ ଚିନ୍ତା ଭଳି ଚଳାଚଳ କରି, ସେହି ପାତ୍ର ବାନରମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ। ରାମଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ବାନରମାନେ ସାଗରରୁ ଜଳ ଆଣିଲେ ଓ ସେହି ପାତ୍ର ଉପରେ ରଖିଲେ। ତା’ପରେ ସୌମିତ୍ରି ଏହି ପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ବିଭିଷଣଙ୍କୁ ଲଙ୍କାର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ବନ୍ଧୁମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ମିଳି ବିଭିଷଣଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଏହି ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କରି ସମସ୍ତେ କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ବିଭିଷଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ବି ଆନନ୍ଦ କଲେ। ଲଙ୍କାର ରାକ୍ଷସନାୟକ ବିଭିଷଣଙ୍କୁ ଅଭିଷିକ୍ତ ଦେଖି ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ବିଭିଷଣ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ମହାରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ନାଗରିକମାନେକୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ, ପୁନି ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲେ। ଲଙ୍କାର ଆନନ୍ଦିତ ନାଗରିକମାନେ, ନିଶାଚର ରାକ୍ଷସମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ବିଭିଷଣଙ୍କୁ ଦହି, ଅଖଣ୍ଡ ଚାଉଳ, ମିଠା ଓ ପୁଷ୍ପ ନେଇ ଆସିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଭିଷଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଦାନ ରାଘବ ଓ ବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।