ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ କାରଣରେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ସେ ଶାପ ଏବେ ସତ୍ୟ ହୋଇପଡ଼ିଛି। ରାବଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚାଲିଥିବା ଏହି ଅପବାଦ ସତ୍ୟ ଅଟୁଟ। ଭକ୍ତ ଜନନୀମାନଙ୍କର ଅଶ୍ରୁ ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା କାରଣ ଅଛି, ଏବଂ ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି ଚମତ୍କାର କରି ଏହି ରାଜା କେମିତି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ? ତାଙ୍କର ବୀରତା ଉପରେ ଗର୍ବ କରୁଥିବା ରାବଣ ଏକ ମୁଣ୍ଡିଆ କାମ କରିଥିଲେ—ସିତାଙ୍କୁ ଚୋରି କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମୃଗ ରୂପ ଧରି ରାମଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରୁ ଦୂର କରିଥିଲେ। ସିତାଙ୍କୁ ଆଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଲଗା କରିଦେଇଥିଲେ, ତଥାପି ରାବଣଙ୍କୁ କେବେ ବି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ବଳ ଦେଖିନଥିଲି। ଏହି ଭାଗ୍ୟର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି; ଏହି ରାବଣ ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଜାଣିଥିଲେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ବି ବୁଝିଥିଲେ। ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ଚୁରି କରାଯିବା ଦେଖି, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରି, ମୁଁ ମୋ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଭାଇ କହିଥିବା କଥାକୁ ମନେ ପକାଉଛି। ଏବେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ରାବଣଙ୍କ ନାଶ ହୋଇଛି, ଏହି ଅପରାଧ ଲାଗି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଭିଲାଷ ଓ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା। ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଏହା ମହାବିପଦ ଆଣିଛି; ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ କୁଳକୁ ଅସହାୟ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଶୋକ କରିବି ନାହିଁ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାବଣ; ତଥାପି ମୋ ନାରୀ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ମୋ ମନ କ୍ଷମା ଦେଖାଉଛି। ତୁମେ ତୁମର ଭାଗ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ; ଭଲ କି ମନ୍ଦ, ମୁଁ ମୋ ଦୁଃଖ ଲାଗି ଦୁଃଖିତ। ତୁମେ ଦୋଷ ରହିଥିବା ବେଳେ ବନ୍ଧୁମାନେ ଓ ଭାଇମାନେ ଦେଇଥିବା ଉପଦେଶ ଶୁଣିନଥିଲା, ଦଶାନନ। ବିଭୀଷଣ ଦେଇଥିବା ଲାଭକାରୀ, ଯୁକ୍ତିମୂଳକ ଓ ଉଚିତ ଉପଦେଶକୁ ଅନୁସରଣ କରିନଥିଲା। ମାରୀଚ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ମୋ ପିତା ଓ ମୋ ନିଜର ଉପଦେଶ ତୁମେ ଶୁଣିନଥିଲା, ଶକ୍ତିର ମଦରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ; ଏହାର ଫଳ ଏହି। ଘନ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିବା, ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା ରାବଣ, କାହିଁକି ଏପରି ରକ୍ତରେ ଲୁହା ହୋଇ ଅଂଗ ଛାଡ଼ି ଏଠି ଶୁଇଛ? ଘୁମ ଭଳି, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଅତିବ୍ୟାସ୍ତ ହେଲେ ବି, କାହିଁକି ମୋ ସହ କଥା ନାହିଁ କରୁଛ? ବୀରତା ଓ ଦକ୍ଷତାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ଭଗିନଥିବା ତୁମେ। ଯାତୁଧାନାର ନାତି, ଏପରି ମୁଁ କଥା କହିଥିଲେ ବି କାହିଁକି ଉତ୍ତର ଦେଉନାହିଁ? ଉଠ, ଉଠ! ଏପରି ନୂତନ ଅପମାନ ହେବା ସମୟରେ ଏଠି ଶୁଇଛ କାହିଁକି? ଆଜି ଲଙ୍କାରେ ଭୟ ଛଡ଼ା ରବିର କିରଣ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରିଥିଲା। ତୁମେ ସଦା ସମ୍ମାନିତ କରିଥିବା ଗଦା, ଇନ୍ଦ୍ରର ବଜ୍ର ଭଳି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜାଳରେ ଶୋଭିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲା, ଏବେ ଭାଙ୍ଗି ଅଛି। ତୁମର ଲୋହା ମୁସଳ ଅସଂଖ୍ୟ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଖଣ୍ଡିତ ହୋଇ ଚିଅଁ ହୋଇଯାଇଛି; ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଏହାକୁ ପ୍ରିୟା ଭଳି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଏଠି ଶୁଇଛ କାହିଁକି? ମୁଁ ଅପ୍ରିୟ ହୋଇଥିବାରେ ତୁମେ ମୋ ସହ କଥା କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ କାହିଁକି? ଏହି ଦୁଃଖକୁ ହଜମ କରିପାରିନଥିବା ହୃଦୟ ଉପରେ ଲଜ୍ଜା। ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତ, ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଏପରି ଶୋକ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ହୃଦୟ ଭଲପାଇବାରେ ଭରିଯିବା ସମୟରେ, ଶୋକ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ସେ ରାବଣଙ୍କ ଛାତିରେ ଚିଅଁ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବିଜୁଳି ଭଳି, ଗାଢ଼ ମେଘରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ରଙ୍ଗରେ ଚମକୁଥିବା, ଅନ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅତିବ୍ୟାସ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ। ସେ ଭାରି ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ପକାଇ ଶୋକ କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖି, ଶୋକ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ନିଜେ ମନେ କହିଲେ—"ଓ ମହିଳା, ତୁମେ ଜାଣିନଥିବା କି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅସ୍ଥିରତା?" ରାଜାମାନଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ଦଶଗୁଣ ଭାବରେ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ; ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଦୁଃଖ କରିଲେ। ତାଙ୍କର ଅଶ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ମାନ୍ଦ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ମୁହଁକୁ ଭିଜାଇ, ଏହି ସମୟରେ ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ। "ତୁମର ଭାଇଙ୍କର ଅନ୍ତିମ କ୍ରିୟା କର, ଏବଂ ମହିଳାମାନେ ଦୁଃଖ ଭୁଲିପାରିବେ; ତାପରେ ବିଭୀଷଣ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିଲେ। "ଯାହା ଉଚିତ, ଧର୍ମ, ଏବଂ ଲାଭକାରୀ, ମୁଁ ବିଚାର କରି ଦେଖିଛି—ସେ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି, କ୍ରୂର, ନିର୍ମମ ଓ ଧୋଖାବାଜ ଥିଲେ। ମୁଁ ଅନ୍ୟର ନାରୀ ଉପରେ ହାତ ଦେଉଥିବା ଜଣେ ପାଇଁ କ୍ରିୟା କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯଦିଓ ସେ ମୋ ଭାଇ, ସେ ମୋ ଶତ୍ରୁ, ନିକୃଷ୍ଟ କାମରେ ଲିପ୍ତ। ରାବଣ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଯଦିଓ ବୟସ୍କ ଭାବରେ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ; ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୋତେ କ୍ରୂର କହିବେ। ତାଙ୍କର ଦୋଷ ଶୁଣି, ଲୋକମାନେ ପୁନି ମୋ ସଦ୍ଆଚାର କଥା କହିବେ; ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମର ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ରାମ ଭଳି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଉତ୍ତମ ଭାଷାରେ ଦକ୍ଷ ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ବି ତୁମେ ଚାହୁଁଥିବା କଥା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ତୁମର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ଜୟ ପାଇଛି। ତଥାପି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମହାରାଜ, ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଦେଇ କଥା କରିବି; ଏହି ରାତି ଚାରିବା ଅଧର୍ମୀ ଓ ଅସତ୍ୟ ଥିଲେ। ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୀରତାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଇନ୍ଦ୍ର ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥିବା ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା କେବେ ଅଜୟ ଥିଲେ। ରାବଣ, ମହାତ୍ମା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଜଗତକୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲେ—ଶତ୍ରୁତା ପ୍ରାଣ ଶେଷରେ ଶେଷ ହେଉଛି; ଆମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇଛି। ତାଙ୍କର ଅନ୍ତିମ କ୍ରିୟା କର, ଯେପରି ତୁମେ ନିଜକୁ କିମ୍ବା ମୋତେ କରିବାକୁ ଚାହିବ; ଉଚିତ ରୀତିରେ ତୁମେ ଏହି କ୍ରିୟା କର। ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଶୀଘ୍ର କ୍ରିୟା କର, ଏବଂ ତୁମେ କୀର୍ତ୍ତି ପାଇବ; ରାମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବିଭୀଷଣ ଶୀଘ୍ର ତାଲିଲେ। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମହାରାଜ ବିଭୀଷଣ, ନିଜ ଭାଇ ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତିମ କ୍ରିୟା କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ଶୀଘ୍ର ରାବଣଙ୍କ ଅଗ୍ନି ବେଦୀ, ଲକଡ଼ି ଗାଡ଼ି, ଅଗ୍ନି ଓ ଯଜ୍ନ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ ହଟାଇଲେ।