ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯିଏ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଋଷିମୁନି ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ, ସେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଏବେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ମୃଦାନ୍ତରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି। ଯିଏ ଅସୁର, ଦେବତା କିମ୍ବା ନାଗମାନେଠାରୁ କେବେ ଭୟ ମାନିନଥିଲେ, ସେ ଏବେ ଏକ ମାନବଙ୍କ ହାତରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିଲେ। ଦେବତା, ପ୍ରମୁଖ ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ହାନି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେ ଏବେ ଏକ ସାଧାରଣ ମାନବ ସେନାନୀଙ୍କ ହାତରେ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଦେବ, ଯକ୍ଷ, ଅସୁରମାନେ ଯିଏଠାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟର ଚକ୍ରେ ଏକ ମର୍ତ୍ୟ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼ିଲା। ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ବାରମ୍ବାର ଶୋକରେ ଲିନ ହୋଇ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅନୁତାପ କରୁଥିଲେ। ସେ ଜଣେ ସଦା ମିତ୍ରମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ ପରାମର୍ଶ ଅଗ୍ରହ କରିନଥିଲେ ଏବଂ ଏହି କାରଣରୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲା, ରାକ୍ଷସମାନେ ବିନାଶ ହେଲେ, ଆମେ ଏବଂ ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୱଂସ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଭାଇ ବିଭୀଷଣ ଉତ୍ତମ କଥା କହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋହରେ ପଡ଼ି ତାଙ୍କୁ କଠୋର ଭାବିଲେ, ନିଜ ଧ୍ୱଂସ ଚାହିଁଲେ। ଯଦି ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଆଯାଇଥାନ୍ତା, ଏହି ଭୟାନକ, ମୂଳଧ୍ୱଂସକାରୀ ବିପଦ ଆମ ପରି ଆସିନଥାନ୍ତା। ତୁମ ଭାଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇଥାନ୍ତେ, ରାମ ମିତ୍ର ହେଇଥାନ୍ତେ, ଆମେ ସବୁ ନାରୀ ବିଧବା ହେଉନଥାନ୍ତୁ, ଆମର ଇଛା ପୂରଣ ହେଇଥାନ୍ତା, ଏବଂ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ରହିନଥାନ୍ତା। କିନ୍ତୁ ତୁମେ କଠୋରତାରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିବଳେ ଧରି ରଖିଲ, ଏହି କାରଣରୁ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଆମେ ଏବଂ ତୁମେ ନିଜେ—ତିନିଜଣ ଏକସାଥିରେ ଧ୍ୱଂସ ହେଲୁ। ଏଠାରେ ତୁମ ପାଖରେ ନ ଇଛା ଅଛି, ନ ଇଛା ପୂରଣ ହେଲା; ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ—ଯାହା ଧ୍ୱଂସ ହେଉଛି, ତାହା ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଧ୍ୱଂସ, ଏବଂ ତୁମର ମଧ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟର ଚକ୍ରେ ହୋଇଛି। ଏହି ସଂସାରରେ ଧନ, ଇଛା, ପ୍ରାକ୍ରମ କିମ୍ବା ଆଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଭାଗ୍ୟର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗତିକୁ ବଦଳାଯିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏପରି ଭାବରେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଜଣେଜଣେ ଭାର୍ୟାମାନେ ଦୁଃଖ ଏବଂ ଶୋକରେ ଆଖି ଆଂଶୁରେ ଭରି, ବିପନ୍ନ ପୋଚା ଗୂହା ଦେଖାଏ ଯେପରି, ସେପରି ହୁଏ ଅନେକ ଦିନ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ଏହା ପରେ, ଯେତେବେଳେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଏପରି ଶୋକ କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସପତିଙ୍କର ବଡ଼ ଓ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ମନ୍ଦୋଦରୀ, ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନେକ ଦୁଃଖ କଲେ। ଦଶମୁଖ ରାବଣଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ହାତରେ ନିହତ ଦେଖି, ମନ୍ଦୋଦରୀ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ରେ ମନେ କଲେ—"ଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ କ୍ରୋଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ କମ୍ପିତ ହୁଏ, ତୁମେ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ। ତୁମ କ୍ରୋଧରେ ମହାର୍ଷି, ବିଶ୍ରୁତ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଚାରଣମାନେ ଚାରିଦିଗକୁ ପଳାଇଯାଆନ୍ତି। ତଥାପି, ଏବେ ତୁମେ ଏକ ସାଧାରଣ ମାନବ ରାମଙ୍କ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ହେଲ, ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର, ଏହା କେମିତି? ତୁମେ ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରିଥିଲ, ଶ୍ରୀ, ପ୍ରାକ୍ରମ ଓ ଅଜୟ ଶକ୍ତିର ଧାରକ, ତଥାପି ଏକ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମାନବ ହାତରେ ନିହତ ହେଲ। ତୁମେ ମାନବ ସୀମା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରି, ଇଚ୍ଛାମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରିପାରୁଥିଲ, ତଥାପି ରାମଙ୍କ ହାତରେ ଏହି ଧ୍ୱଂସ ଅପୂର୍ବ। ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରେନି; ସେ ଚାରିପଟେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯିଥିଲେ, ତଥାପି ତୁମକୁ ପ୍ରହାର କରିପାରିବେ କିପରି? ବାହୁଦାନ୍ତରେ, ରାମ ରୂପେ କଳିଆ ମୃତ୍ୟୁ ନିଜ ମାୟାରେ ତୁମ ଧ୍ୱଂସ ନିମିତ୍ତେ ଆସିଥିଲେ। ବା କି, ବସବ ତୁମକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବସବଙ୍କ ପାଖରେ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖିବାର ଶକ୍ତି କେଉଁଠି? ଏହି ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମର ଧାରକ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ମହାଯୋଗୀ, ଶାଶ୍ୱତ ପରମାତ୍ମା। ସେ ଆଦି, ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ତ ନଥିବା, ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ଧକାର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ। ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଛାତିରେ ଅଛି, ସଦା ଶ୍ରୀମାନ, ଅଜୟ, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଦୃଢ଼, ସ୍ୱୟଂ ଶୂର ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଯେଉଁମାନେ ଭାନର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତଙ୍କ ନାଥ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ ଆସିଥିଲେ। ସେ ଦୀର୍ଘଦିନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିଲେ, ତୁମେ ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରିଥିଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱେଷ ସ୍ମୃତିରେ ଆସି ଜୟ ହୁଏ, ସେପରି ତୁମେ ଜନସ୍ଥାନରେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯି ଓ ଖର ନିହତ ହେବା ପରେ ରାମ କେବଳ ମାନବ ରହିଲେ ନାହିଁ। ହନୁମାନ୍ ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ, ଯାହାକି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ସେ ଦିନ ଆମେ ଭୟାଭିବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲୁ। ସେଇ ସମୟରେ ମୁଁ କହିଥିଲି, "ରାଘବଙ୍କ ସହିତ ବିରୋଧ ହେଉନାହିଁ।" କିନ୍ତୁ ମୋ କଥା ତୁମେ ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହି ବିପଦ ତୁମ ଉପରେ ଆସିଲା। ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଅଚାନକ ସୀତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ। ତୁମ ଧନ, ଦେହ ଓ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବଙ୍କ ଧ୍ୱଂସ ନିମିତ୍ତେ, ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ, ଯିଏ ଅରୁନ୍ଧତୀ ଓ ରୋହିଣୀ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରି, ତୁମେ ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କଲ, ସେ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧରା, ଶ୍ରୀମାନ ଶ୍ରୀ, ପତିବ୍ରତା। ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଦୋଷରହିତ, ଶୁଭ, ଅକେଳା ଓ ଦୁଃଖିତା ଅବସ୍ଥାରେ ଅରଣ୍ୟରୁ ଧୋଖାରେ ଆଣି, ନିଜକୁ ଅପବିତ୍ର କଲ। ମୈଥିଲୀ ସହିତ ସଂଯୋଗ ଇଛା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଗଲା, ତୁମେ ତାଙ୍କ ପତିବ୍ରତା ତପସ୍ୟାରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲ। ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିବା ସମୟରେ ତୁମେ ସତ୍ୟସ୍ନେହାଳୁ ତୁରନ୍ତ ଦହିଯାଉନଥିଲ, କାରଣ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ସହିତ, ତୁମେ ଭୟ କରୁଥିଲେ। ନିଶ୍ଚୟ, ଅପରାଧର ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ସମୟ ଆସିଲେ, କର୍ତ୍ତା ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଗେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।