ଜନକ ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ବହୁତ ପ୍ରକାର ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଅନୁଭବ କରୁଛି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କର ମହତ୍ ତପସ୍ୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ରାମ ଓ ସଭାରୁ ଶୁଣିଛି, ଏବଂ ମଣ୍ଡପରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଆପଣଙ୍କର ବହୁତ ମହତ୍ ଗୁଣ ଶୁଣିଛି। ଆପଣଙ୍କର ତପସ୍ୟା, ଶକ୍ତି ଓ ଗୁଣ ଅପାର—ଏହା କଦାଚିତ୍ ସମାପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ, ହେ କୌଶିକପୁତ୍ର। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଉପାଖ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି ମୋର ସନ୍ତୋଷ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଆସିଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ପରିଭ୍ରମଣ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି।" "ଆସନ୍ତାକାଲି ପ୍ରଭାତେ, ହେ ମହାନୁଭାବ, ଆପଣ ପୁନି ମୋତେ ଦେଖିବେ। ହେ ଋଷିମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ। ଦୟାକରି ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।" ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷି ଜନକଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଏବଂ ସମୟ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ତାପରେ ମିଥିଳାପତି ଜନକ ତାଙ୍କ ଆଚାର୍ୟ ଓ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ସହିତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଅନୁମତି ନେଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ତାଙ୍କ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ମହାନୁଭାବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ପରେ ଆଗାମି ପ୍ରଭାତରେ, ଦିନ ଶୁଭ ହେବା ସମୟରେ, ଜନକ ରାଜା ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ରଘୁବଂଶୀ ଭାଇମାନେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସ୍କ୍ରିପ୍ଚର ଅନୁଯାୟୀ ବିଧିରେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମହାନୁଭାବ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ। ମୋତେ କଣ କରିବାକୁ ଆଦେଶ କରିବେ? ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଚାଲିବି।" ଜନକଙ୍କର ଏହି କଥାରୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ କ୍ଷତ୍ରିୟ; ସେମାନେ ତୁମଠାରେ ରହିଥିବା ଶିବଧନୁକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦେଖାଇଦିଅ, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ। ସେମାନେ ଏହା ଦେଖି ଚାହିଲେ ଯାଇପାରିବେ।" ଏହିପରି କଥାରୁ ଜନକ କହିଲେ, "ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ କିପରି ଏଠାରେ ଅଛି, ତାହା ଶୁଣନ୍ତୁ। ନିମିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦେବରାତ୍ତ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଭାବେ ପାଇଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ବିନାଶ ସମୟରେ, ମହାଦେବ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଟାଣି, କ୍ରୋଧରେ ଦେବତାମାନୋକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, ‘ତୁମେମାନେ ମୋତେ ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ଦେଉନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମେମାନଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଅଙ୍ଗକୁ ନାଶ କରିଦେବି।’ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଭବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ। ତେଣୁ ସେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ପରେ ଏହା ଆମ ପୂର୍ବଜଙ୍କଠାରେ ଦାୟିତ୍ୱ ଭାବେ ରଖାଯାଇଥିଲା। ମୁଁ ଯେତେବେଳେ କ୍ଷେତ୍ର ଚାଷ କରୁଥିଲି, ମାଟି ଉଠି ଏକ ଶିଶୁ ମିଳିଲା, ଯିଏ ପରେ ‘ସୀତା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେ ମୋର ଝିଅ ଭାବେ ବଢ଼ିଲେ, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଗର୍ଭ ରହିଥିଲା ନାହିଁ। ମୋ ଝିଅ ସୀତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଭାର ପରୀକ୍ଷା ଦେଇ ଦେବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି। ସମସ୍ତ ରାଜା ସେମାନୋକୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କହିଲି, ‘ପ୍ରତିଭା ବିନା ମୁଁ ମୋ ଝିଅକୁ ଦେବିନାହିଁ।’ ତେଣୁ ସମସ୍ତ ରାଜା ମିଥିଳାକୁ ଆସି, ଶିବଧନୁଷ୍ୟ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। କିନ୍ତୁ କେହି ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଉଠାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ଏହି ଦେଖି ସମସ୍ତ ରାଜା ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ମିଥିଳାକୁ ଅବରୋଧ କଲେ। ଏକ ବର୍ଷ ହେବା ପରେ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଶେଷ ହେଲା। ମୁଁ ଦେବତାମାନୋକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଚତୁର୍ବିଧ ସେନା ପାଇଲି। ତେଣୁ ରାଜାମାନେ ପରାଜିତ ହୋଇ ଚାରିଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ଆମଠାରେ ଅଛି।" "ମୁଁ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖାଇବି। ଯଦି ରାମ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଟାଣିପାରିବେ, ତେବେ ମୁଁ ମୋର ଝିଅ ସୀତାଙ୍କୁ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ବିବାହ ଦେଇଦେବି।" ଏହିପରି ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ଜନକଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏବେ ଧନୁଷ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଇଦିଅ।" ତାପରେ ଜନକ ରାଜା ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନୋକୁ ଆଦେଶ କଲେ, "ଫୁଲ ମାଳା ଓ ଗନ୍ଧରେ ଅନୁଲିପ୍ତ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଆଣ।" ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ମାନି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଏହି ଅଷ୍ଟଚକ୍ରୀ ବୃହତ୍ ଶିବଧନୁଷ୍ୟ ରଥକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରାଇଲେ। ପାଞ୍ଚହଜାର ପ୍ରବଳ ପୁରୁଷ ଏହି ରଥକୁ ଏକାସାଥି ଚାଲିଲେ, ତେବେ କିଛି ଦୂରକୁ ଏହାକୁ ଆଣିପାରିଲେ। ଏଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଉପାଖ୍ୟାନ ଚାଲିଥିଲା।