ପ୍ରାଚୀନ ଦିନରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଘାତକ ଅସ୍ତ୍ର, ଯାହା ଆଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ଦେବତାଙ୍କର ଦୟାରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରଥମେ ଦେବତାମାନେ ତିନି ଲୋକର ଜୟ ଚାହିଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ରର ଶଳରେ ପବନ, ତୀରର ଶିରେ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦେହଟିଏ ଆକାଶରୁ ଗଠିତ, ଏହାର ଭାର ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦରା ପର୍ବତର ସମାନ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଚମକୁଥିଲା, ସୁନ୍ଦର ପାଖି ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଶୋଭିତ, ଏହାର ଚମକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଶକ୍ତିରୁ ଗଠିତ। ଏହା ଏମିତି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଥିଲା, କାଳାଗ୍ନି ସମାନ, ଧୂଆଁ ଭରି, ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ମନୁଷ୍ୟ, ହାତୀ, ଘୋଡାର ଦଳକୁ ଭେଦ କରିପାରିଥିଲା। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାର, ବାର, ପର୍ବତ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିଥିଲା; ଏହାର ଦେହ ବିଭିନ୍ନ ରକ୍ତ ଓ ଚର୍ବିରେ ଲିପ୍ତ, ଅତି ଭୟଙ୍କର। ହୀରା ସମାନ କଠୋର, ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲା, ଏହାର ଅନେକ ପ୍ରକାର ଇନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ଭୟ ଦେଉଥିଲା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲା, ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ସର୍ପ ସମାନ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଭୟ ଆଣିଥିଲା, କାଉ, ଗୃଧ୍ର, କୁଞ୍ଜ, ଶ୍ୟାଳ, ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ସଦା ଭୋଜନ ଦେଇଥିଲା। ବନରାଜମାନଙ୍କର ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବିନାଶ, ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ଓ ଶୋଭିତ ଘୋଡା, ଗରୁଡ ସମାନ ଶୀଘ୍ର ଏହି ଅସ୍ତ୍ରର ଶୋଭା ବଢାଇଥିଲେ। ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର ଭୟକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲା, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର କୀର୍ତିକୁ କ୍ଷୟ କରି, ନିଜକୁ ମହାନ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା। ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ସଂସ୍କୃତ କରି, ନିୟମାନୁସାରେ ତାଙ୍କ ବାଣକୁ ଏହାକୁ ଲଗାଇଲେ। ରାଘବ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ତୀରକୁ ଲଗାଇଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା। ପରେ, ରାମ ରାବଣ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ, ବାଣକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଟାଣି, ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇପାରିବା ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ରାବଣଙ୍କର ପ୍ରାଣସ୍ଥଳ କୁ ନିଶାନା କରି ଛାଡିଦେଲେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ବଜ୍ର ସମାନ, ଅପରାଜିତ, ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ରାବଣଙ୍କର ଛାତି ଉପରେ ପଡିଲା। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ରାବଣଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ଭେଦ କରି ଦେଲା। ଏହି ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିତ, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚଳିଥିବା ମୃତ୍ୟୁଦାୟୀ ଅସ୍ତ୍ର, ରାବଣଙ୍କର ପ୍ରାଣକୁ ନେଇ, ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ଲିନ ହେଲା। ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପରେ, ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ରାମଙ୍କର କୁଇଭରକୁ ଫେରିଗଲା। ବଧ ହୋଇଥିବା ରାବଣଙ୍କର ହାତରୁ ତାଙ୍କ ବାଣ ଓ ଧନୁଷ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ସହିତ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲା। ବଡ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାକ୍ଷସପତି, ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଯାଇଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୋଇ, ରଥରୁ ଭୂମିରେ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରହାରିତ ବୃତ୍ରା ସମାନ ପଡିଗଲେ। ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ଦେଖି, ବାକୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ନେତୃତ୍ୱ ହୀନ ଓ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଚାରିପାଖକୁ ପଳାଇଗଲେ। ବନରାଜମାନେ ଗଛକୁ ଅସ୍ତ୍ର ବନାଇ, ଦଶମୁଖୀର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ଜୟର ଗର୍ବରେ ହୁଁକାର ଦେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଚାର୍ଜ କଲେ। ଉଲ୍ଲାସିତ ବନରାଜମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଲଙ୍କାକୁ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ଅଶ୍ରୁ ବହିଲା, ସମର୍ଥନ ହୀନ ହେଲେ। ବନରାଜମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି, ରାମଙ୍କର ଜୟ ଓ ରାବଣଙ୍କର ବଧ ଘୋଷଣା କରି, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କଲେ। ତାପରେ ଆକାଶରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦୁଁଦୁଭି ମଧୁର ରବ କରି, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଦେଇ ସ୍ନିଗ୍ଧ ପବନ ବହିଲା। ଆକାଶରୁ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ହେଲା, ରାଘବଙ୍କର ରଥକୁ ଶୋଭା ପ୍ରଦାନ କଲା। ଦେବତାମାନେ ଆକାଶରେ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ 'ଶାବାଶ! ଶାବାଶ!' ବୋଲି ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଯେତେବେଳେ ଭୟଙ୍କର ରାବଣ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭୟ ଦେଇଥିଲେ, ବଧ ହୋଇଗଲେ, ଦେବତା ଓ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ ମହାନ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ରାଘବ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁ ବଧ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସୁଗ୍ରୀବ, ଅଙ୍ଗଦ, ବିଭୀଷଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ। ବାୟୁଦେବତାମାନେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା, ଆକାଶ ନିର୍ମଳ ହେଲା, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେବା ବନ୍ଦ ହେଲା, ପବନ ଚାଲିବା ବନ୍ଦ ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ମଳ ଚମକ ଦେଇଥିଲା। ସୁଗ୍ରୀବ, ବିଭୀଷଣ, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ତାଙ୍କର ସମ୍ମାନିତ ମିତ୍ରମାନେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ରାଘବଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବଧ କରି, ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହି, ନିଜ ଜନମାନେ ଓ ସେନା ସହିତ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ରାଘବବଂଶର ମହାନ ନାୟକ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଦଢ଼ ହୋଇ ଦଢ଼ିଥିଲେ। ଏବେ ତୁମେ ଗୋବିନ୍ଦ ରାମାୟଣର ବିଶିଷ୍ଟ ବିନ୍ନ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକ ନବତି ଏବଂ ନବମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ନିଜ ଭାଇ ବଧ ହୋଇ ଶେଇଥିବା ଦେଖି, ବିଭୀଷଣ ଦୁଃଖରେ ବିନ୍ଦୁ ହୋଇ, ବିରାଟ ବିୟୋଗରେ ହୃଦୟ ଭରି କାନ୍ଦିଲେ। "ହେ ବୀର, କୀର୍ତିଶାଳୀ ଓ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତୁମେ ଏପରି ରାଜାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଶୟନ ଉପରେ ପୃଥିବୀରେ ବଧ ହୋଇ ଶେଇଥିଲେ କାହିଁକି?" "ତୁମେ ଦୀର୍ଘ, ନିର୍ଜୀବ ବାହୁ ଗୁଡିକୁ ଭୂମିରେ ରଖି, ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ମୁକୁଟ ତଳେ ପଡିଯାଇଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଚମକୁଛି।" "ଏହି ଯାହା ଏବେ ଘଟିଛି, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଜଣାଇଥିଲି, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଅଭିଲାଷା ଓ ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ; ମୋର ଉପଦେଶ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ।" "ନ କି ବଡ ମନ୍ୟତାରେ ପ୍ରହସ୍ତ, ନ କି ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ, ନ ଅନ୍ୟ ବୀରମାନେ, ନ କି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ମହାରଥୀ, ନ ଅତିକାୟ, ନ ନରାନ୍ତକ—କିଏ ମୋର ଉପଦେଶକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ନ କି ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏବେ ପରିଣାମ ଆସିଛି।" "ବିବେକର ସେତୁ ନଷ୍ଟ, ଧର୍ମର ମୂର୍ତ୍ତି ନଷ୍ଟ, ପ୍ରାକ୍ରମର ସାର ନଷ୍ଟ, ଭଲ ହାତ ଥିବାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ନଷ୍ଟ।" "ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ପଡିଛି, ଚନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ଧାରରେ ଲିନ, ଚିତ୍ରଭାନୁର ଚମକ ନିର୍ବିକ, ଦୃଢ଼ତା ନଷ୍ଟ—ଏହି ବୀର, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭୂମିରେ ପଡିଛି।