ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇବା ପରେ, ବସିଷ୍ଠ — ଯଜ୍ଞପାଠରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ — ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା କରି, “ଏହିପରି ହେଉ” ବୋଲି କହିଲେ। ପରେ ସେ କହିଲେ, “ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତୁମର ସମସ୍ତ କାମ ସାଫଳ୍ୟ ହୋଇଛି।” ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ଧର୍ମପରାୟଣ ଭିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କରି, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ — ଯଜ୍ଞପାଠରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ — ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ସେ ତପସ୍ୟାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଏଉଁ-ଏଉଁ ଘୁଡ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। ଏହିପରି, ହେ ରାମ, ମହାତ୍ମା ଭିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ। ଏହା, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ଏହା ହେଉଛି ତପସ୍ୟାର ସାର, ଏହା ହେଉଛି ଉଚ୍ଚତମ ଧର୍ମ, ଯେଉଁ କି ସଦା ଅବିଚଳ; ଏହା ହେଉଛି ପ୍ରଭାବର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ। ଏହିପରି କହି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁନି ଶାନ୍ତ ହେଲେ; ଶତାନନ୍ଦଙ୍କ ବାକ୍ୟ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶୁଣିବା ପରେ, ଜନକ, ହାତ ଜୋଡି, କୁଶିକପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଉପସ୍ଥିତିରେ। ହେ କୌଶିକ, ତୁମେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀଙ୍କ ସହ ମୋର ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିଛ; ମୁଁ ତୁମ ଦର୍ଶନରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହେ ମହାମୁନି। ତୁମ ଦର୍ଶନରେ ଅନେକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ମୋରେ ଆସିଛି; ତୁମ ତପସ୍ୟା ଏକେକ୍ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ମୁଁ ରାମ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଓ ସଭାରୁ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞଶାଳାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତୁମ ଅନେକ ଗୁଣ ଶୁଣିଛି। ତୁମର ତପସ୍ୟା ଅପାର, ତୁମର ଶକ୍ତି ଅପାର, ତୁମର ଗୁଣ ଅପାର, ହେ କୁଶିକପୁତ୍ର, ସଦା। ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା ଶୁଣି ମୋର ଆନନ୍ଦର ଶେଷ ନାହିଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ; କିନ୍ତୁ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ନିକଟ ଆସିଛି, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର ପଥରେ ଆସେ।" “କାଲି ପ୍ରଭାତେ, ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଆପଣ ମୋତେ ପୁନର୍ଦ୍ଦର୍ଶନ କରିବେ; ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ — ଦୟାକରି ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏପରି କହିବା ପରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନକଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ; ଏବଂ ଏ ସମୟରେ ଜନକ ଖୁସି ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଏପରି କହିବା ପରେ, ମିଥିଳାର ରାଜା ବୈଦେହ, ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ଉପଜାତିୟମାନେ ସହିତ ମୁନିଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରିଲେ। ଭିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଧର୍ମପରାୟଣ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ସ୍ବ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ, ମହାତ୍ମାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ। ଏଉଁ, ବାଲକାଣ୍ଡର ଶ୍ରୀମୟ ବାଲ୍ମୀକୀ ରାମାୟଣର ଛଷ୍ଠି-ଛଷ୍ଠି ଶର୍ଗ ଶୁଣିବାକୁ ଆସୁଛି। ପରେ, ପ୍ରଭାତେ, ଦିନ ଶୁଭ ହେବା ସମୟରେ, ରାଜା ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି, ମହାତ୍ମା ଭିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ରଘୁବଂଶୀମାନେ ସହିତ ଡାକିଲେ। ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ସମ୍ମାନ ଦେବା ପରେ, ଧର୍ମପରାୟଣ ରାଜା ରଘୁବଂଶୀଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ! ଆପଣଙ୍କୁ କଣ କରିବି? ଦୟାକରି ଆଜ୍ଞାଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।” ଜନକଙ୍କ ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ଧର୍ମପରାୟଣ ଭିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ନିପୁଣ ଭାଷଣରେ, ଏପରି କହିଲେ: “ଏହି ଦୁଇ ଦଶରଥପୁତ୍ର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ କ୍ଷତ୍ରିୟ; ସେମାନେ ତୁମଠାରେ ଥିବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧନୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଏହି ଧନୁ, ଅନୁଗ୍ରହ କରି, ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଦେଖନ୍ତୁ; ଏହି ଧନୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଚାହିଁଲେ ଚାଲିଯିବା ପାରିବେ।” ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ଜନକ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଏହି ଧନୁ କିପରି ଏଠି ଆସିଲା, ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଦିଅ। ଦେବରତ — ନିମିଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର — ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା, ଏହି ଧନୁ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ହାତରେ ଦେବତାମାନେ ଭରସା ଦେଇଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ନାଶ ହେବା ସମୟରେ, ଶିବ ଏହି ଧନୁ ଟାଣି, କ୍ରୋଧରେ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ପ୍ରହାର କରି, ଏପରି କହିଥିଲେ: “ହେ ଦେବତାମାନେ, ତମେ ତମର ଅଂଶ ଚାହିଁଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋତେ ମୋର ଅଂଶ ଦିଆନାହିଁ; ଏହି ଧନୁ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମର ମୂଲ୍ୟବାନ ଦିବ୍ୟ ଅଂଗଗୁଡ଼ିକୁ ନାଶ କରିଦେବି।” ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଦେବାଦିଦେବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ; ଭବ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶିବ ଏହି ଦେବାଦିଦେବଙ୍କ ଧନୁ ଦେବତାମାନେକୁ ଦେଲେ। ପରେ, ଏହି ଧନୁ ଆମ ଆଦିପୁରୁଷଙ୍କ ନିକଟେ ଭରସା ଦେଇ ରଖାଯାଇଥିଲା; ମୁଁ କ୍ଷେତ୍ର ଚାଷ କରୁଥିବାବେଳେ, ତିନି ମାଟିରୁ ଉପଯାଇଥିଲା। କ୍ଷେତ୍ର ଖୋଲାଯାଇବା ସମୟରେ, ମୁଁ ସିତାକୁ ପାଇଲି; ମାଟିରୁ ଉପଯାଇଥିବା ସିତା ମୋର ଝିଅ ଭାବେ ବଢ଼ିଲା। ମୋର ଝିଅ, ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିବା, କ୍ଷମତାର ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଭାବେ ରଖାଯିଲା; ମାଟିରୁ ଉପଯାଇଥିବା ସେ, ମୋର ଝିଅ ଭାବେ ବଢ଼ିଲା। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନେକ ରାଜା ମୋର ଝିଅକୁ ପାଇଁ ଆସିଲେ; ଭୂମିର ସମସ୍ତ ଶାସକମାନେ ମୋର ଝିଅକୁ ଲାଭ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। “ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ମୋର ଝିଅକୁ କ୍ଷମତା ପରୀକ୍ଷା ସହିତ ଦେଉଛି, ତାହା ଛଡ଼ା ନୁହେଁ।” ତାପରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ରାଜା ମିଥିଳାକୁ ଆସି, ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା ଚାହିଁ, ଶିବ ଧନୁ ଆଣାଯିଲା। ସେମାନେ ଏହି ଧନୁକୁ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଉଠାଇପାରିଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଦେଖି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଅସ୍ବୀକୃତ ହେଲେ — ଏହି କଥା ଜଣା। ତାପରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ରାଜା ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରି, ମିଥିଳାକୁ ଅଘାତ କରି, ଅପମାନ ଅନୁଭବ କରି, ମହାକ୍ରୋଧରେ ମିଥିଳାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଅଘାତ ଚାଲିଲା; ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହେଇଗଲା। ତାପରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ମୋର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଚେଷ୍ଟା କରିଲି।