ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ମହାସଂଗ୍ରାମ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ରାବଣଙ୍କ ସେନା ଚାରିପାଖରେ ଅଚାନକ ମହାଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରପାତ ହେଲା—ଏହାର ଶବ୍ଦ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅସହ୍ୟ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ମେଘ ମଧ୍ୟ ନ ଥିଲା। ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ମଧ୍ୟମ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ଧାର ଢାକି ନେଲା, ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ଧୂଳି ବର୍ଷାରେ ଆକାଶ ଦେଖିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ ହେଲା। ଶତ ଶତ ଅଶୁଭ ଓ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ମଇନା ପକ୍ଷୀମାନେ ରାବଣଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ତଳକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ଚିଙ୍ଗାରି ପଡ଼ୁଥିଲା, ଆଉ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅବିରତ ଲୁହ ଝରୁଥିଲା—ଏଠି ଅଗ୍ନି ଓ ଜଳ ଏକାସାଥି ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଥିଲା। ଏପରି ଅନେକ ଅଶୁଭ ଓ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଉଥିଲା, ଯାହା ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶକୁ ସୂଚିତ କରୁଥିଲା। ଏହିପରି ଅସୁବିଧା ମଧ୍ୟରେ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ଶାନ୍ତିଦାୟକ ଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା, ଯାହା ତାଙ୍କ ବିଜୟକୁ ଘୋଷଣା କରୁଥିଲା। ଏହି ଶୁଭ ଶକୁନ ଦେଖି ରାଘବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ମନେ ମନେ ରାବଣଙ୍କୁ ଏକେବେଳେ ବିଧ୍ୱଂସ ହୋଇଗଲା ବୋଲି ଭାବିଲେ। ରାଘବ ଶକୁନ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଥିବାରୁ, ସେ ନିଜ ପକ୍ଷରେ ଏହି ଶୁଭ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଖି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଓ ପ୍ରସନ୍ନତା ଅନୁଭବ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଆଉ ବଢ଼ିଗଲା। ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକୁନ ମଧ୍ୟରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ୧୦୭ତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏବେ ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୟଭୀତିକର ରଥଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ କପାଇଦେଲା। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଓ ବାନରମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବଳ ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ନିର୍ଜନ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ—ସେମାନେ କେବଳ ଦେଖୁଥିଲେ। ରାମ ଓ ରାବଣ—ମଣିଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଏମିତି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଚମତ୍କୃତ ଓ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଅଚମ୍ବିତ ମନେ ଲଢ଼ାଇ ଦେଖୁଥିଲେ, କିଏ ମଧ୍ୟ ଏକାପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁନଥିଲେ। ଦୁଇ ଦଳର ସେନା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭରିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରାବଣଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓ ରାଘବଙ୍କୁ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିଲେ—ଏହା ଏମିତି ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସବୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମିଶିଥିଲା। ଏଠାରେ ଶକୁନ ଦେଖି ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧା, ରାଘବ ଓ ରାବଣ, ଦୃଢ଼ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ଅଟୁଟ ରହି ଭୟ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବିଜୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ରାବଣ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ; ଦୁଇଁଜଣ ନିଜ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଦୃଢ଼ତା ଦେଖାଇ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଧନୁଷରେ ତୀର ଲଗାଇ ରାଘବଙ୍କ ରଥର ଧ୍ୱଜକୁ ନିଶାନା କରି ଛାଡ଼ିଲେ। ଏହି ତୀରଗୁଡ଼ିକ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ନାହିଁ, ବରଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ଧ୍ୱଜକୁ ଛୁଇଁ ରଥର ଢାଞ୍ଚାରେ ଲାଗି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାମ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧ ଓ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମନରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଏହି ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଧନୁଷରେ ତୀର ଲଗାଇଲେ। ସେ ରାବଣଙ୍କ ଧ୍ୱଜକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା, ଏକ ବିପୁଳ ନାଗ ସମାନ। ତେଉଁ ଦୀପ୍ତିମାନ ତୀର ରାବଣଙ୍କ ଧ୍ୱଜକୁ କାଟି ଭୂମିରେ ପକାଇଲା। ଏହିପରି ରାବଣଙ୍କ ରଥର ଧ୍ୱଜ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଏହା ଦେଖି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ରୋଷରେ ଜଳିଉଠିଲା, ଏବଂ ସେ ତୀର ବର୍ଷା କରିଲେ। ରାବଣ ତାଙ୍କ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତୀରରେ ରାମଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅଚଳ ଓ ଅବିଚଳିତ ରହିଲେ। ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ଏମିତି ନିର୍ଭୀକ ରହିଲେ, ଯେଉଁଠି ଲାଗିଥିବା ତୀର ମାନେ ମନେ ଅନୁଭବ ହେଉଥିଲା ମନେ କି ତାଙ୍କୁ କମଳ ଡଣ୍ଡାରେ ଛୁଆଯାଇଛି। ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଏହି ଅଚଳତା ଦେଖି ରାବଣ ଆଉ ଅଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ତୀର, ଗଦା, ମୁସଳ, ଚକ୍ର, ଆଦି ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କଲେ। ସେ ପାହାଡ଼ ଶିଖର, ଗଛ, ଶୂଳ, କୁଟାର ଏବଂ ଅନେକ ମାୟାବି ଅସ୍ତ୍ର ହଜାର ହଜାର ପ୍ରମାଣରେ ମାଗିକ୍ ଶକ୍ତିରେ ବର୍ଷା କଲେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ରପାତ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଓ ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗ ତାହାର ଭୟଙ୍କର ଗଞ୍ଜନରେ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା। ରାବଣ ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ରାଘବଙ୍କ ରଥ ଓ ବାନର ସେନାକୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ଦେଲେ, ଆକାଶ ତୀରରେ ଭରିଗଲା। ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ନିର୍ବିକାର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କରିଲେ, ଯେଉଁଠି ରାମ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦୃଢ଼ତା ଦେଖି ସେ ଆଉ ଅଧିକ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ହସିବା ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଧନୁଷରେ ଲଗାଇ ଶତ ଶତ, ହଜାର ହଜାର ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ। ଏହା ଦେଖି ରାବଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ତୀରରେ ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ତୀର ବର୍ଷାରେ ଆକାଶ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଗ୍ନିମୟ ଆକାଶର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। କୌଣସି ତୀର ବ୍ୟର୍ଥ ଯାଇନଥିଲା, କିମ୍ବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଯାଉନଥିଲା। ତୀରଗୁଡ଼ିକ ଏକାପରେ ଏକ ଆଘାତ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଠି ରାମ ଓ ରାବଣ ଏମିତି ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଅବିରତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, କେବେ ଡାହାଣ, କେବେ ବାମକୁ ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ତୀରରେ ଆକାଶ ଶ୍ୱାସ ହାରାଇ ଯାଇଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ରାମ ରାବଣଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଘାତ କଲେ, ରାବଣ ରାମଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଘାତ କଲେ; ଏମିତି ଦୁଇଁଜଣ ଏକାପରେ ଏକ ଚଳିତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନୁକରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଦୁଇଁଜଣ ଗଭୀର କ୍ରୋଧରେ ବଡ଼ ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ; କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଓ କମ୍ପନ ଦାୟକ ହେଲା। ଯେତେବେଳେ ରାମ ଓ ରାବଣ ଏହିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଚମତ୍କୃତ ହୃଦୟରେ ଦେଖୁଥିଲେ।