ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୋ ବିଷୟରେ ଘୋଷଣା କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ଯଦି ମୋର ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ତେବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ଚାଲିଯିଅନ୍ତୁ।” ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହେଲେ, ତାପରେ ବସିଷ୍ଠ, ମହାନ ଚାଣକ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା ପ୍ରକାଶ କରି କହିଲେ, “ତଥାସ୍ତୁ—ଏହିପରି ହେଉ।” ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ, “ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହୋଇଯାଇଛି।” ଏପରି କହି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଯାଇଲେ। ଏହିପରି ଉଚ୍ଚତମ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବା ପରେ, ସେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ ହୋଇ ଚାରିପଟେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହିପରି, ହେ ରାମ, ସେ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହି ହେଉଛି ସଂଯମର ଜୀବନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ, ଏହି ହେଉଛି ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ, ଏହି ହେଉଛି ସାହସର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ, ଏହି ହେଉଛି ରାମ; ଏହିପରି କଥା କହି, ମହାନ ଋଷି ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଚୁପ୍ ହେଲେ। ଶତାନନ୍ଦଙ୍କର ଏହି କଥା ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଶୁଣି, ଜନକ ରାଜା ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—“ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏ ମହାମୁନି, ତୁମ ଉପସ୍ଥିତିରେ ମୁଁ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି।” “କୌଶିକ, ତୁମେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମଙ୍କ ସହ ମୋ ଯଜ୍ଞରେ ଆସିଛ; ଏହି ଦର୍ଶନରେ ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛି। ତୁମକୁ ଦେଖି, ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ ଗୁଣ ମୋ ଜୀବନରେ ଆସିଛି। ତୁମ ତପସ୍ୟାର ମହିମା ସବୁଦିନ ଶୁଣିଛି। ଏହି ମହାନ ଗୁଣ ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଓ ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଛି। ତୁମର ତପସ୍ୟା, ଶକ୍ତି, ଗୁଣ—ସବୁ ଅପାର, ସେ କେବେ ମାପିହେବା ନୁହେଁ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି ମୋର ଆନନ୍ଦର ସୀମା ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏବେ କ୍ରିୟାକଳାପର ସମୟ ଆସିଛି—ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ଗତିରେ ଆସୁଛନ୍ତି। ଆସନ୍ତାକାଲି ସକାଳେ ଆପଣ ମୋତେ ଦେଖିବେ, ମହାମୁନି, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ—ଏବେ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏପରି କହି, ମହାନ ମୁନି ଜନକଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ମିଥିଳାର ରାଜା ଜନକ ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ସହ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ତୃପ୍ତି ଓ ପ୍ରସନ୍ନତା ସହ ଚାଲିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଯାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ଏଉଁଠି ବାଲକାଣ୍ଡର ଛଉଷଠିଏ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ପରେ, ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ରାଜା ନିଜ କ୍ରିୟାକଳାପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଓ ରଘୁବଂଶୀ ଭାଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧିରେ ସମ୍ମାନ କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ରଘୁବଂଶୀ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମହାନୁଭାବ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ! ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବି? ଆଦେଶ କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଚାଲିବି।” ଏହିପରି ଜନକଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଶାନ୍ତ ଓ ସୁବାକ୍ୟ କଥା କହିଲେ—“ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ କ୍ଷତ୍ରିୟ; ସେମାନେ ତୁମଠାରେ ଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ ଧନୁଷ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଏହି ରାଜକୁମାରମାନେ ଆଶା ପୂରଣ କରିବା ପରେ ଯେଉଁଠି ଚାହାନ୍ତି ଯାଇପାରିବେ, ତେଣୁ ଧନୁଷ୍ୟ ଦେଖାଇଦିଅନ୍ତୁ।” ତାପରେ ଜନକ କହିଲେ, “ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ କିପରି ଏଠାରେ ଆସିଲା, ଶୁଣନ୍ତୁ। ଦେବରତ ନାମକ ନିମିବଂଶୀ ଜେଷ୍ଠ ରାଜା, ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ନିଜ ହାତରେ ଦାୟିତ୍ୱ ଭାବେ ନେଇଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ବିନାଶ ସମୟରେ, ଶିବ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଟାଣି, କ୍ରୋଧରେ ଦେବତାମାନେକୁ ଭଙ୍ଗ କରି, କହିଥିଲେ—‘ତୁମେ ମୋତେ ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ଦେଉନାହାଁତ, ଏହି ଧନୁଷ୍ୟରେ ତୁମର ଦେବତ୍ବ ଅଙ୍ଗ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି।’” “ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଭବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ। ସେ ବଡ଼ ଖୁସି ହୋଇ, ଏହି ମହାଧନୁଷ୍ୟ ଦେବତାମାନେକୁ ଦେଇଦେଲେ, ଯାହା ପରେ ଆମ ପୂର୍ବଜଙ୍କଠାରେ ଦାୟିତ୍ୱ ଭାବେ ରଖାଯାଇଥିଲା। ମୁଁ ଜମି କାଟିବା ସମୟରେ ମାଟିରୁ ଉଠିଲେ ସିତା; ସେ ମୋର କନ୍ୟା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ। ମୋର ଉତ୍ପନ୍ନ ନହୋଇ, ମାଟିରୁ ଉଠିଥିବା ସିତାକୁ ଶୌର୍ୟ ପରୀକ୍ଷାର ମୂଲ୍ୟ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲି। ସମସ୍ତ ରାଜା ତାଙ୍କ ସ୍ୱୟଂବର ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ।” “ମୁଁ କହିଥିଲି—‘ଶୌର୍ୟ ବିନା ମୁଁ ମୋର କନ୍ୟାକୁ ଦେବିନାହିଁ।’ ସେହିପରି, ସମସ୍ତ ରାଜା ମିଥିଳାକୁ ଆସି, ଶକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଶିବ ଧନୁଷ୍ୟ ଆଣାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ କେହି ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଉଠାଇପାରିଲେନାହିଁ, ଧରିପାରିଲେନାହିଁ। ଏହି ଦେଖି ସମସ୍ତ ରାଜା ନିରାଶ ହୋଇ ଚଲିଗଲେ। ଏହି ଅପମାନରେ ସେମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ମିଥିଳାକୁ ଘେରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ସେମାନେ ମିଥିଳାକୁ ଅତ୍ୟାଚାର କଲେ, ଅନ୍ତେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ସାମଗ୍ରୀ ଶେଷ ହୋଇଗଲା।