ଏହି ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଏବଂ ମହାମୁନିମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ରାବଣଙ୍କର ପତନ ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କରି, ଏହି ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧର ସାକ୍ଷୀ ହେବାକୁ ଆସିଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଏହି ମହାଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ଉପରେ ଥିଲା। ରାବଣଙ୍କର ବିନାଶ ଓ ରାଘବଙ୍କର ଉଦୟ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଅପଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା। ଆକାଶରୁ ରାବଣଙ୍କର ରଥ ଉପରେ ରକ୍ତ ବର୍ଷା ହେବା ଲାଗିଲା, ଭୟଙ୍କର ବାତାସ ବାମ ଦିଗକୁ ବହୁଥିଲା। ରାବଣଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗୃଧ୍ରମାନେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ରଥ ଯାଉଥିଲା, ସେଉଁଠି ଗୃଧ୍ରମାନେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଲଙ୍କା ପ୍ରାୟ ଧୂସର ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ଲାଲ ଜବା ଫୁଲ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଦିନେ ମଧ୍ୟ ଭୂମି ଜ୍ୱଲନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା। ରାବଣଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ଦେମନ୍ମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, କାରଣ ଆକାଶରୁ ଭୟାନକ ମେଘ ଗର୍ଜନ ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡ ପଡ଼ୁଥିଲା। ରାବଣ ଯେଉଁଠି ଯାଉଥିଲେ, ଭୂମି କମ୍ପିଉଥିଲା; ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବାହୁ ମନେ ହେଉଥିଲା କିଛି ଅଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଧରି ନିଆଯାଉଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଙ୍ଗିନ କିରଣ—ତାମ୍ର, ହଳଦିଆ, ଧଳା ଏବଂ ଫିକା—ରାବଣଙ୍କ ପଥରେ ମାଳା ଭଳି ପଡ଼ୁଥିଲା। ଗୃଧ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ମୁଁହରୁ ଅଗ୍ନି ଝାଡ଼ୁଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପଶକୁନ ସୂଚକ; ସେମାନେ ତାଙ୍କର ମୁଁହ ଦେଖି ଚକିତ ଭାବରେ ଘୁରୁଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ବିପରୀତ ବାତାସ ବହୁଥିଲା, ଧୂଳି ଉଡ଼ାଇ ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅନ୍ଧକାର କରିଦେଉଥିଲା। ତାଙ୍କ ଅନୁଚର ସେନା ଚାରିପାଖରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଝଟିକା ପଡ଼ୁଥିଲା, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅସହ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜାଇଯାଉଥିଲା, ଯଦିଓ ଆକାଶରେ କୌଣସି ମେଘ ନଥିଲା। ସମସ୍ତ ଦିଗ ଏବଂ ଉପଦିଗ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା; ଆକାଶ ଧୂଳିରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଭଲଭାବେ କିଛି ଦେଖାଯାଉ ନଥିଲା। ସେଇ ରଥ ଉପରେ ଶତ ଶତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପଶକୁନ ସୂଚକ ଶାରାଳିଆ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ରାବଣଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଦେହରୁ ଚିଙ୍ଗାରି ଉଡ଼ୁଥିଲା, ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଲଗାତାର ଲୁହ ଝରୁଥିଲା—ଅଗ୍ନି ଓ ଜଳ ଏକାସାଥି ଉଦ୍ଭବ ହେଉଥିଲା। ଏପରି ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯାହା ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶର ଚିହ୍ନ ଥିଲା। ଏପରି ଦୁର୍ଲଭ ଅପଶକୁନ ମଧ୍ୟରେ, ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ ଶକୁନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ବିଜୟର ସୂଚନା ଦେଉଥିଲେ। ଏହି ଶୁଭ ନିମିତ୍ତ ଦେଖି ରାଘବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଏବଂ ମନେ କଲେ ଯେ ରାବଣ ଏବେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ। ଯୁଦ୍ଧମଞ୍ଚରେ ନିଜ ପକ୍ଷରେ ଏମିତି ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖି ରାଘବ ଅପାର ସନ୍ତୋଷ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ଆଉ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏହିପରେ, ଶ୍ରୀମତ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ସତ ଏବଂ ସପ୍ତତି ସପ୍ତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏବେ ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ରଥଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲା। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ସେନା ଓ ବଳବନ୍ତ ବାନର ସେନା ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଏହି ମହାଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧକୁ ତକ୍ଷଣାତ୍ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ଆକ୍ରମଣ କରୁନଥିଲେ—ସେମାନେ ମନୋବିମୁଢ଼ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇ ତାକିଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ରାବଣ ଏବଂ ବାନରମଧ୍ୟରେ ରାଘବଙ୍କ ଉପରେ ଥିଲା, ସେମାନେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ହସ୍ତ ତୟାରି ଓ ମନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେମାନେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ତକି ରହିଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଉପରେ କୌଣସି ଆକ୍ରମଣ କଲେ ନାହିଁ। ଦୁଇ ସେନା ଚମତ୍କୃତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରାବଣ ଓ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ। ଏଠି, ଶକୁନ ଦେଖି ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧା—ରାଘବ ଓ ରାବଣ—ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଦମ୍ଭରେ ଅଦମ୍ୟ ରୋଷରେ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ବିଜୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ରାବଣ ତ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ; ଦୁଇଁଜଣେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଦୃଢ଼ତା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ତାପରେ ଦଶମୁଖୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ, ରୋଷରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ତାଙ୍କ ଧନୁଷରେ ବାଣ ଧରି ରାଘବଙ୍କ ରଥର ଧ୍ୱଜକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଛାଡ଼ିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେଇ ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଲାନି, ବରଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥଧ୍ୱଜକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ରଥର ଢାଞ୍ଚାରେ ଲାଗି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଏହା ଦେଖି ରାମ ମଧ୍ୟ ରୋଷ ଓ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଧନୁଷ ତଣିଲେ, ମନରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ତିନି ତାଙ୍କ ଧ୍ୱଜକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଏକ ତୀବ୍ର, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାଉଁଥିଲା ଏକ ଅପରାଜିତ ବିଶାଳ ସର୍ପ ଭଳି। ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେ ବାଣ ରାବଣଙ୍କ ଧ୍ୱଜକୁ ଚିରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଏଭଳି ରାବଣଙ୍କ ରଥଧ୍ୱଜ ଛିନ୍ନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା। ଧ୍ୱଜ ଭଙ୍ଗ ହେବା ଦେଖି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାବଣ ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଲେ, ଅଗ୍ନି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ରୋଷରେ ଅନେକ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ। ରାବଣ ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଦିବ୍ୟ ଘୋଡ଼ାମାନେ କେବେ ଭୟଭୀତ ହେଲେନି, କିମ୍ବା ରଥ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେନି; ସେମାନେ ମନରେ ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଅଚଳ ରହିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ ଲୋଟସର ଡଣ୍ଡା ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଛୁଆଯାଇଛନ୍ତି। ଏହା ଦେଖି ରାବଣ ଆଉ ଅଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଆଉ ଏକ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ, ସହିତ ଗଦା, ମୁଶଳ, ଚକ୍ର ଓ ଆଇରନ୍ କ୍ଲବ୍ସ୍ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲେ। ସେ ପର୍ବତ ଶିଖର, ବୃକ୍ଷ, ଶୁଳ, କୁହାଡ଼ି ମଧ୍ୟ ଝାଡ଼ିଲେ; ଏହି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ତାଙ୍କ ମାୟାବଳରେ ରଚିତ, ହଜାର ହଜାର ଭାବରେ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ବର୍ଷା କଲେ, ତାଙ୍କ ହୃଦୟ କ୍ଲାନ୍ତିହୀନ ରହିଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ବିପୁଳ ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷା ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ଧ୍ୱନିରେ ଅନୁରଣିତ ହେଉଥିଲା।