ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ରାବଣ ଯେତେବେଳେ ଦେଖିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଚାଲିଯିବା ପୂର୍ବରୁ ତୁରନ୍ତ ରଥକୁ ଫେରାଇବା ଦରକାର, ସେ ତାଙ୍କର ସାରଥିଙ୍କୁ କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ଆଦେଶ ଦେଲେ—"ଯଦି କେବେ ମୋ ସହିତ ରହିଛ, କିମ୍ବା ମୋ ଗୁଣ ସ୍ମରଣ କର, ତେବେ ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ପଛକୁ ଫେରାଇଦେ।" ଏହିପରି ଅକାଳପକ୍କ ବକ୍ତବ୍ୟରେ, ସେ ସାରଥି ଯେଉଁଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ମଙ୍ଗଳକାମନା ବିଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସେ ବିନୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଉପକାରକ ଶବ୍ଦରେ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ଭୟଭୀତ ନୁହେଁ, ମୁଁ ଭ୍ରମିତ ନୁହେଁ, ଶତ୍ରୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିନାହାନ୍ତି, ମୁଁ ଅବଧାନହୀନ ନୁହେଁ, ନ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ଅନୁରାଗ ହୀନ, ନ ମୁଁ ନୀତି ଭୁଲିଛି।" "ମୁଁ ଏହା କେବଳ ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ଓ ମାନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ମୃଦୁ ହୃଦୟରେ ଅନୁରାଗ ଆଦାନ କରି, ଏହି ଅପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି। ରାଜନ୍, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମୋ ତ୍ରୁଟି ପାଇଁ ମୋତେ ଗୃଣ୍ୟ କିମ୍ବା ଅମାନ୍ୟ ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ସଦା ତୁମ ମଙ୍ଗଳକାମନାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍।" "ଶୁଣ, ଯେପରି ନଦୀର ପ୍ରବାହ ତାହାର ଜଳରେ ପଛକୁ ଫେରେ, ସେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ କାହିଁକି ରଥ ଫେରାଇଲି ତାହା କହିବି। ମୁଁ ତୁମ ମହାପ୍ରୟାସରେ କ୍ଲାନ୍ତି ଦେଖୁଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମ ଶୌର୍ୟ କିମ୍ବା ଧୈର୍ୟ କମିଯାଇଛି ବୋଲି ଦେଖୁନାହିଁ।" "ମୋ ରଥ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅତିରିକ୍ତ ଭାର ବୋହି ଦୁର୍ବଳ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ, ତାଙ୍କର ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ତା'ମାନେ ବର୍ଷାରେ ପିଡିତ ଗାୟ ଭଳି ଅସ୍ଵସ୍ଥ। ଆମ ପାଇଁ ଅନେକ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ପ୍ରକଟିତ ହେଉଛି, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୁଭ ନୁହେଁ।" "ଏହି ସମୟରେ ସ୍ଥଳ, ସମୟ, ଚିହ୍ନ, ଭାବ, ଅନୁନୟ, ଆନନ୍ଦ, କ୍ଲାନ୍ତି, ସାରଥିର ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା—ସବୁ ଜଣିବା ଦରକାର। ଭୂମିର ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ, ସମ ଓ ଅସମ ସ୍ଥାନ, ଯୁଦ୍ଧର ସମୟ, ଶତ୍ରୁର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ—ଏହି ସବୁ ବୁଝିବା ଦରକାର।" "ସାରଥି ହିସାବରେ ଆଗ୍ରସର ଓ ପ୍ରତ୍ୟାହାର, ସ୍ଥିତି ଓ ପଛକୁ ଟାଣିବା—ଏହି ସବୁ ଜଣିବା ଦରକାର। ତୁମ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ, ମୁଁ ଅତିକ୍ଳାନ୍ତି ରୋକିଛି, ଏହା ମୋର ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ। ଏହି ରଥ ମୋ ଇଚ୍ଛାରେ ନୁହେଁ ଫେରାଇଛି, ମୁଁ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରତି ଅନୁରାଗରେ ଏହା କରିଛି।" "ଯେପରି ଆଦେଶ ଦେବ, ମୁଁ ନିଷ୍ପୂପ ମନରେ ସେହି କାମ କରିବି, ହେ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ।" ସାରଥିଙ୍କ ଏହି ଉପକାରକ ଓ ବିନୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ରାବଣ ଖୁସି ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ବହୁ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ କହିଲେ—"ଘୋଡ଼ା ଦେଖ, ଏହି ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ରାଘବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନେଇଯା। ରାବଣ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନ ହରାଇ ଫେରିବେ ନାହିଁ।" ଏପରି କହି, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ ତାଙ୍କ ସାରଥିଙ୍କୁ ଏକ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହସ୍ତାଭୂଷଣ ଦେଇଲେ। ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି ସାରଥି ତୁରନ୍ତ ରଥକୁ ଫେରାଇଲେ। ଏପରି ରାବଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସାରଥି ତୁରନ୍ତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଚଲାଇଲେ; ଏହିପରି ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ମହାରଥ ମହାରଣଙ୍ଗରେ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୁହଁମୁହଁ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାଇଲା। ଏହି ସମୟରେ, ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଚିନ୍ତାଶୀଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାଇ ଥିବା ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ସମାବେଶ ହୋଇ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ପୂଜ୍ୟ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ରାମଙ୍କ ସମ୍ନାସ୍ଥିତ ହୋଇ କହିଲେ—"ହେ ରାମ, ହେ ରାମ, ମହାବାହୁ, ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଶୁଣ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରିପାରିବ।" "ଏହି ଆଦିତ୍ୟ ହୃଦୟ ଅତି ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନାଶ କରେ, ଜୟ ଦାନ କରେ। ଏହା ସଦା ଉଚ୍ଚାରଣ କର, ଏହି ଅକ୍ଷୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳଦାୟକ।" "ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଅତି ଶୁଭ, ପାପ ନାଶକ, ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ଆୟୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ। ଉଦୟମାନ ତେଜୋମୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ଦେବାସୁରମାନେ ପୂଜିତ କରନ୍ତି, ସେହି ଜଗତ୍ ସ୍ୱାମୀ ବିବ୍ବସ୍ବତ୍ଙ୍କୁ ପୂଜା କର।" "ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଆତ୍ମା, ତେଜସ୍ୱୀ, କିରଣର ଉତ୍ସ; ତାଙ୍କ କିରଣରେ ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଦେବାସୁରମାନେ ରକ୍ଷିତ।" "ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ସ୍କନ୍ଦ, ପ୍ରଜାପତି, ମହେନ୍ଦ୍ର, କୁବେର, କାଳ, ଯମ, ସୋମ, ଓ ଜଳର ଅଧିପତି।" "ସେ ପିତୃ, ବସୁ, ସାଧ୍ୟ, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ମାରୁତ, ମନୁ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ପ୍ରାଣ, ଋତୁର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଆଲୋକ ଦାନକର୍ତ୍ତା।" "ସେ ଆଦିତ୍ୟ, ସବିତା, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗଗନବିହାରୀ, ପୂଷା, ଭାନୁ, କନ୍ତିମାନ୍, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ସ, ଦିନକର୍ତ୍ତା।" "ତାଙ୍କର ହରିତ ଘୋଡ଼ା, ହଜାର କିରଣ, ସାତ ରଥ, ସେ କିରଣମୟ, ଅନ୍ଧକାର ନାଶକ, ଶୁଭ, ଶିଳ୍ପୀ, ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ, ତେଜୋମୟ।" "ସେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଶିତଳ, ତାପମୟ, ଅନ୍ଧକାର ନାଶକ, ରବି, ଅଗ୍ନିଜ, ଆଦିତିପୁତ୍ର, ଶଂଖ, ଶୀତ ନାଶକ।" "ସେ ଆକାଶପତି, ଅନ୍ଧକାର ନାଶକ, ଋଗ୍, ଯଜୁର୍, ସାମବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ବର୍ଷାଦାତା, ଜଳମିତ୍ର, ଵିନ୍ଧ୍ୟା ପଥ ଚାରି।" "ସେ ତାପଦାୟକ, ଚକ୍ରାକାର, ମୃତ୍ୟୁ, ପିଙ୍ଗଳ, ସମସ୍ତ ଦାହକ, ଋଷି, ବିଶ୍ୱ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ରକ୍ତ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଉତ୍ସ।" "ସେ ତାରା, ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ରର ଅଧିପତି, ବିଶ୍ୱସ୍ରଷ୍ଟା, ତେଜସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦ୍ଵାଦଶ ରୂପୀ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" "ପୂର୍ବ ପର୍ବତ, ପଶ୍ଚିମ ପର୍ବତ, ଦ୍ରବ୍ୟମୟ ଦେବମଣ୍ଡଳ ଅଧିପତି, ଦିନପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।" "ଜୟୀ, ଶୁଭଜୟୀ, ପିଙ୍ଗଳ ଘୋଡ଼ାଧାରୀ, ହଜାର କିରଣମୟ, ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।" "ଉଗ୍ର, ବୀର, ଚିତ୍ରଘୋଡ଼ାଧାରୀ, ପଦ୍ମ ଜାଗ୍ରତ କର୍ତ୍ତା, ତୀବ୍ର ତେଜସ୍ୱୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" "ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶାନ, ଅଚ୍ୟୁତ ଅଧିପତି, ତେଜୋମୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟତୁଳ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଖାଦକ, ଭୟଙ୍କର ରୂପୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" "ଅନ୍ଧକାର ନାଶକ, ଶୀତ ନାଶକ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଅପାର ଆତ୍ମା, କୃତଘ୍ନ ନାଶକ, ଦେବ, ଦ୍ରବ୍ୟମୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।" ଏପରି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ରାମଙ୍କୁ ଆଦିତ୍ୟ ହୃଦୟ ମନ୍ତ୍ର ଉପଦେଶ କଲେ, ଯାହା ଶୁଣି ରାମ ଅତିବିଶ୍ୱାସ ଓ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଏବଂ ମହାରଣେ ଜୟ ପାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।