ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କ ପତନ ଦେଖି ତାଙ୍କର ରଥଚାଳକ, ଭୟରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଗର୍ଜନା ଓ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲୁଥିବା ରଥକୁ ଅବରୋଧ କରି, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା। ଏହା ପରେ, ଏକ ନୂତନ ସର୍ଗା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରାବଣ, ବହୁତ ଭ୍ରମିତ ଓ ଅତି ରାଗୀ, ମୃତ୍ୟୁର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ, ତାଙ୍କର ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ତୁମେ ଦୂର୍ବଳ, ଶକ୍ତିହୀନ, ପୁରୁଷତ୍ୱ ନାହିଁ, ଭୟଭୀତ, ହୃଦୟରେ ହ୍ଲାଦ ନାହିଁ, ଶକ୍ତି ହୀନ ଦେଖାଯାଉଛ। ମନ୍ତ୍ରବଳରେ ବିମୁକ୍ତ, ଅସ୍ତ୍ରରେ ଅପସାରିତ, ତୁମେ ନିଜ ବୁଝିବାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ, ମୋତେ ଅବହେଳା କରୁଛ, ମୂଢ଼। ମୋ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅବହେଳା କରି, ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ମୋ ରଥକୁ କିଏ ଉପସାରିଲା? ଆଜି ତୁମେ, ଅପତ୍ର, ମୋ ଦୀର୍ଘକାଳ ଆର୍ଜିତ କୁଳୀନତା, ଶୌର୍ୟ, ଶକ୍ତି, ଓ ବିଶ୍ୱାସକୁ ନଷ୍ଟ କରିଛ। ଶତ୍ରୁ ସମ୍ମୁଖରେ, ଯେଉଁ ପ୍ରଶଂସିତ ଶକ୍ତି ଓ କୌଶଳରେ ଖ୍ୟାତ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲି, ତୁମେ ମୋତେ ଭୟପାଇଁ ଚାଲିଛ। ଯଦି ଏହି କାମ ତୁମେ ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା କରିନାହିଁ, ମୂଢ଼ ଚିତ୍ତ, ତେଣୁ ମୋ ସନ୍ଦେହ ସଠିକ୍—ତୁମେ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ରିନ୍ଧିତ ହୋଇଛ। ଏପରି କାମ କି ମିତ୍ର ପାଇଁ ଉଚିତ? ଏହା ଶତ୍ରୁପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ତୁମେ ଏହା କରିଛ। ତୁମେ କେବେ ମୋ ସହ ରହିଥିଲେ, କିମ୍ବା ମୋ ଗୁଣକୁ ମନେ ପକାଥିଲେ, ତେଣୁ ଶତ୍ରୁ ଯାଇଯିବା ପୂର୍ବରୁ ତୁରନ୍ତ ରଥକୁ ପଛକୁ ଫେରା।" ଏପରି କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ଅବୁଦ୍ଧି ରାବଣ ଯେଉଁ ରଥଚାଳକଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଉତ୍ତମ ଭାବନାରେ ତାଙ୍କୁ ଉପକାରକ ଓ ସମ୍ମିଳିତ ଶବ୍ଦ କହିଲେ, "ମୁଁ ଭୟଭୀତ ନୁହେଁ, ଭ୍ରମିତ ନୁହେଁ, ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଅସାବଧାନ ନୁହେଁ, ମୋର ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ମୁଁ ଶିଷ୍ଟାଚାର ଭୁଲିନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ତୁମର କ୍ଷେମ ଓ କୁଳୀନତା ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ସ୍ନେହରେ ମୃଦୁ ହୃଦୟ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଅସୁଖଦ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି। ମହାରାଜ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମେ ମୋତେ ଅପମାନ କରି ଅପତ୍ର ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ମୁଁ ତୁମର କ୍ଷେମରେ ନିବେଶିତ।" "ଶୁଣ, ମୁଁ କାହିଁକି ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥକୁ ପଛକୁ ଫେରାଇଛି, ଯେପରି ନଦୀର ଧାରା ନିଜ ପାଣିରେ ପଛକୁ ଫେରେ। ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ଯୁଦ୍ଧର ଭାରି ଶ୍ରମରେ ତୁମେ କ୍ଳାନ୍ତ; କିନ୍ତୁ ତୁମର ଶୌର୍ୟ କିମ୍ବା ଧୃତିର କ୍ଷୟ ଦେଖୁନାହିଁ। ମୋ ରଥର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅତି ଶ୍ରମିତ, ଭାଙ୍ଗିଗଲେ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଉଷ୍ଣତାରେ ଦୁଃଖ ପାଇଛନ୍ତି, ବର୍ଷାରେ ଦୁଃଖିତ ଗାୟମାନେ ପରି। ଅନେକ ଅପଶକୁନ ଦେଖାଯାଇଛି, ଏମାନେ ଅଶୁଭ ଦେଖୁଛି।" "ଏହାର ସମୟ, ସ୍ଥାନ, ଚିହ୍ନ, ଭାଙ୍ଗିବା, ଉତ୍ସାହ, କ୍ଳାନ୍ତି, ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ବିଚାର କରିବା ଦରକାର। ଭୂମିର ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ, ସମ ଓ ଅସମ ସ୍ଥାନ, ଯୁଦ୍ଧର ସମୟ, ଶତ୍ରୁର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଚାର କରିବା ଦରକାର। ଆଗକୁ ଯିବା, ପଛକୁ ଫେରିବା, ଅବସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରତାହାର—ଏସବୁ ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ଜଣିବା ଦରକାର।" "ତୁମର ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି କ୍ଳାନ୍ତିକୁ ଅଟାଇଛି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଯଥାଯଥ କରିଛି। ମୁଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ରଥକୁ ଉପସାରିନାହିଁ; ମୁଁ ମାନ୍ୟବାପ୍ରତି ଏହି କାମ କରିଛି। ଯେପରି ଚାହୁଁଛ, ଆଜ୍ଞା ଦିଅ, ମୁଁ ନିଖିଳ ଚିତ୍ତରେ ନିର୍ବାନ୍ଧ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି।" ରଥଚାଳକଙ୍କର ଏହି ଶବ୍ଦରେ ରାବଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ କହିଲେ, "ଏ ରଥଚାଳକ, ତୁରନ୍ତ ଏହି ରଥକୁ ରାଘବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଚଲା; ରାବଣ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କରିବା ବିନା ଫେରିବେ ନାହିଁ।" ଏପରି କହି ରାକ୍ଷସର ରାଜା ରାବଣ ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ହସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ଦେଲେ। ରାବଣଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ରଥଚାଳକ ରଥକୁ ପଛକୁ ଫେରାଇଲେ। ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ରଥଚାଳକ ଘୋଡ଼ାମାନେ କୁ ତୁରନ୍ତ ଚଲାଇଲେ; ଏପରି ରାକ୍ଷସର ରାଜାଙ୍କ ମହାରଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏବେ ଏକ ନୂତନ ସର୍ଗା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରାବଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇ ଦେଖାଯାଇଲେ। ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଦେବମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଲେ। ସେ ସମୟରେ ପୂଜ୍ୟ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି କହିଲେ, "ରାମ, ରାମ, ମହାବାହୁ, ଏହି ପୁରାତନ ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଶୁଣ; ଏହା ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କରିବା। ଆଦିତ୍ୟ ହୃଦୟ ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନାଶ କରେ, ଜୟ ଆଣେ; ଏହାକୁ ସଦା ପଠ, ଏହା ଅକ୍ଷୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁଭ।" "ସମସ୍ତ ଶୁଭରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପାପର ନାଶକ, ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖର ଦୂରକର, ଆୟୁର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୃଦ୍ଧିକର।" "ତୁମେ ଚମତ୍କାର ଉଦୟ ତାପସ୍ୱୀ ସୂର୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କର, ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନେ ଯେଉଁଠି ପୂଜା କରନ୍ତି, ଉଜ୍ୱଳ ବିବ୍ସବତ୍, ଜଗତର ନାଥ।" "ସେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା, ଚମତ୍କାର, କିରଣର ଉତ୍ସ; ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ସେ ଜଗତ ଓ ଦେବ-ଅସୁରମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।" "ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ, ସ୍କନ୍ଦ, ପ୍ରଜାପତି, ମହେନ୍ଦ୍ର, କୁବେର, କାଳ, ଯମ, ସୋମ, ଓ ଜଳର ନାଥ।" "ସେ ପିତୃ, ବସୁ, ସାଧ୍ୟ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ମାରୁତ, ମନୁ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ପ୍ରାଣ, ଋତୁକର୍ତ୍ତା, ଓ ଆଲୋକ ଦାତା।" "ସେ ଆଦିତ୍ୟ, ସବିତା, ସୂର୍ୟ, ଆକାଶଗାମୀ, ପୂଷା, ଚମତ୍କାରୀ, ଉଜ୍ୱଳ ଭାନୁ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଭା, ସୁବର୍ଣ୍ଣର ବୀଜ, ଦିନକର୍ତ୍ତା।" ଏପରି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଆଦିତ୍ୟ ହୃଦୟ ମନ୍ତ୍ରର ମହିମା ଓ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠୁ ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କରିବା ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଓ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଲେ।