ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମୋଖରେ ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ମନ୍ଜସରେ ପଡ଼ିଗଲେ—ସେମାନେ କଣ କରିବେ ବୋଲି ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। କୌଣସି ଲୋକ ଅନାସ୍ଥାବାନ୍ ହେଉନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତିନି ଲୋକର ମନ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଗଲା। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାର୍ଷିଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ତେଜ ଦେଖି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇଦେଲେ। ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେହି ଭଲ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ ଅଗ୍ନିପରି ତେଜସ୍ବୀ ଋଷି ତିନି ଲୋକକୁ ସଂହାର କରିଦେବେ, ଯେପରି ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ସଂହାର କରିଥିଲା। ତେଣୁ, ଦେବତାଙ୍କ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ, ତାଙ୍କର ମନର ଅଭିଲାଷା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ। ତାପରେ, ପ୍ରଧାନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ମଧୁର କଥା କହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ—“ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଆପଣଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ! ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଆମେ ତ୍ରୁପ୍ତି ଲାଭ କରିଛୁ।” “ଓ କୌଶିକ, ଆପଣଙ୍କ ଘୋର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି, ଆମେ ମରୁତମାନେ ସହିତ ଆପଣଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଉଛୁ।” “ଆପଣ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉନ୍ତୁ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହେଉନ୍ତୁ, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଯାଆନ୍ତୁ,” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ଯଦି ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଏବଂ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଛି, ତେବେ ଓଁକାର, ବଷଟ୍କାର ଏବଂ ବେଦମାନେ ମୋତେ ବାଛନ୍ତୁ; ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରବେଦ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ହେଉ।” “ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ର ବଶିଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ; ଏହି ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ, ଦେବତାମାନେ ଯାଇପାରିବେ।” ତାପରେ ବଶିଷ୍ଠ, ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କ ସହିତ ସଉହାର୍ଦ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ। ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ଆଭିଲାଷ ପୂରଣ ହେଇଛି।” ଏହିପରି କହି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ଆଗମନ ପରି ଯାଇଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିତ୍ୱ ଲାଭ କରି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ସେ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କଲେ। ଏଭଳି ରାମ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ। ଏହି ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ତପସ୍ୟାର ଜୀବନ୍ତ ରୂପ, ଏହି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ, ଏହି ହେଉଛି ଶୌର୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ। ଏପରି କଥା କହି ମହାନ ଋଷି ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ଶତାନନ୍ଦଙ୍କର ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶୁଣି ଜନକ ରାଜା ହସ୍ତ ଯୋଗ କରି କହିଲେ—“ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ପ୍ରଭୃତି, ମହାର୍ଷି, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ। ଆପଣ, କୌଶିକ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜଙ୍କ ସହିତ ମୋର ଯଜ୍ଞରେ ଆସିଛନ୍ତି; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ପବିତ୍ର ହେଲି।” “ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନେକ ଗୁଣ ଲାଭ କରିଛି; ଆପଣଙ୍କ ଘୋର ତପସ୍ୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶ୍ରୁତି ପାଇଛି। ମୁଁ ଏହି ସଭାରେ ରାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଆପଣଙ୍କ ଅନେକ ଗୁଣ ଶୁଣିଛି। ଆପଣଙ୍କ ତପ, ଶକ୍ତି ଓ ଗୁଣ ଅପାର—ଏହି କଥାରେ ମୋର ତୃପ୍ତିର ସୀମା ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ସମୟ ହେଉଛି କାର୍ଯ୍ୟର ଅବସ୍ଥା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରେ ଆସିଛି। ଆସନ୍ତାକାଲି ପ୍ରଭାତରେ ଆପଣ ମୋତେ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତୁ, ମହାନ ଋଷି, ଆପଣ ଆସିବାକୁ ସ୍ବାଗତ—ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏଭଳି ଜନକଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ତାପରେ ମିଥିଲାଧୀଶ ଜନକ ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଯାଇଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ, ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଇ। ଏହା ପରେ ପବିତ୍ର ପ୍ରଭାତରେ ରାଜା ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ରଘୁବଂଶୀ ଭ୍ରାତାମାନେ ସହିତ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ସମ୍ମାନ କରି ରାଜା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମହାନୁଭାବ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ! ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବି? ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାପାଳନ କରିବି।” ଏପରି ଜନକଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—“ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ କ୍ଷତ୍ରିୟ; ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କଠାରେ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ଦୟାକରି ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦେଖାନ୍ତୁ, ତେଣୁ ଏହି ରାଜକୁମାରମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଯାଇପାରିବେ।” ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି ଜନକ କହିଲେ—“ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ କାହିଁକି ଏଠାରେ ଅଛି, ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ। ନିମିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦେବରାତ, ମୋର ପୂର୍ବଜ, ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ନିଜ ହସ୍ତରେ ରଖିଥିଲେ। ପୂର୍ବେ ଡକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ବିନାଶ ସମୟରେ, ମହାବଳୀ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଧାରଣ କରି, କ୍ରୋଧରେ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରୋଶ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ—‘ତୁମେ ମୋତେ ଯଜ୍ଞର ଭାଗ ଦେଉନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଦେହ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି।’” “ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଭବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ। ତିନି ଖୁସି ହୋଇ ଏହି ଦେବଧନୁଷ୍ୟ ଦେବରାତଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଆମ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ନିକଟରେ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲା। ଏବଂ ମୁଁ କ୍ଷେତ୍ର ଚାଷ କରୁଥିବାବେଳେ, ଶୀତଳା ମାଟିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଜନକୀ (ସୀତା)।