ଏହି ସମୟରେ ମହାତପସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଏତେ ଅତିଶୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ତିନି ଜଗତ—ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ—ସମେତ ନଶ୍ଟ ହେବାକୁ ଯାଉଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା, କିଛି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନଥିଲା। ସମସ୍ତ ସାଗର ଉତ୍ତାଳିତ ହେଉଥିଲେ, ପର୍ବତମାନେ ଭଙ୍ଗୁର ହେଉଥିଲେ, ଭୂମି କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା, ପବନ ବେଶି ବେଗରେ ବହୁଥିଲା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିଲା। ଏପରି ଭୟାନକ ପରିସ୍ଥିତିରେ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଆମେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ ଜାଣିନାହିଁ; କେହି ଅନାସ୍ଥିକ ହେଉନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତିନି ଲୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭ୍ରମିତ ଓ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।” ଏହି ଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ତେଜ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇଦେଇଛନ୍ତି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶାନ୍ତ ହେଇନାହାନ୍ତି, କେହି ସଠିକ୍ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେଠିପାଇଁ, ଏହି ଅଗ୍ନିସ୍ନାନ ତପସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବେ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ ବିନାଶ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିର ସମାଧାନ ହେବା ପାଇଁ, ଦେବତାମାନେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ—ଦେବତ୍ୱର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦିଅଯାଉ, ତାଙ୍କର ମନର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରାଯାଉ। ଏହିପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା କହିଲେ: “ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଆପଣଙ୍କୁ ଆମର ଶୁଭେଚ୍ଛା। ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଆମେ ସଂତୁଷ୍ଟ। ଆପଣ ଆତିରିକ୍ତ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବାର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି। ଆମେ, ମରୁତମାନେ ସହିତ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଉଛୁ। ଆପଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଭାଗ୍ୟ ହେଉ, ଆପଣ ଇଚ୍ଛା କରିଥିବା ପରି ଯାଆନ୍ତୁ।” ପିତାମହଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ଅଞ୍ଜଳି ମାରି କହିଲେ: “ଯଦି ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଅର୍ଜନ କରିଛି, ତେବେ ଓଁକାର, ବଷଟ୍କାର ଓ ବେଦମାନେ ମୋତେ ବଚ୍ଛନ୍ତୁ। ମୁଁ କ୍ଷତ୍ର ବେଦ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ହେଉ। ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ର ବସିଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି କଥା ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ। ଏହି ମୋ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ, ଦେବମାନେ ଯାଉନ୍ତୁ।” ତା’ପରେ, ଦେବମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ବସିଷ୍ଠ, ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ମୌତ୍ରୀ କରି କହିଲେ: “ଏହି ଭଳି ହେଉ। ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହେଲା।” ଏହିପରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କ ଆଗମନ ପରି ଚାଲିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଧର୍ମାତ୍ମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କରି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବା ପରେ, ସେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ ଚାଲିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ହେ ରାମ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ। ଏହି ହେଉଛି ତପସ୍ୟାର ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ଉଦାହରଣ, ଏହି ହେଉଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ, ଏହି ହେଉଛି ପରାକ୍ରମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ। ଏପରି କଥା କହି ମହାମୁନି ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ଶତାନନ୍ଦଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶୁଣି, ମିଥିଲାପତି ଜନକ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: “ହେ କୌଶିକ, ଆପଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ମୁଁ ଧନ୍ୟ ଓ ପୂଣ୍ୟବାନ। ଆପଣ ରାଘବବଂଶୀ ରାମଙ୍କ ସହ ମୋ ଯଜ୍ଞରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି।” “ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଅନେକ ଗୁଣ ମୋତେ ଲାଗିଛି; ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାରରେ ଶ୍ରବଣ କରିଛି। ରାମ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଆପଣଙ୍କ ଅନେକ ଗୁଣ ଶୁଣିଛି। ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟା, ଶକ୍ତି ଓ ଗୁଣ ଅପାର। ମୋର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥାରେ ସନ୍ତୋଷର କିଛି ସୀମା ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଏବେ କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଆସିଛି। ଆସନ୍ତା କାଲି ପ୍ରଭାତରେ ଆପଣ ମୋତେ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହି ଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏପରି ଅନୁରୋଧ କରି, ଜନକ ଆନନ୍ଦ ଓ ସନ୍ତୋଷରେ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ଚାଲିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ଜନକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଠାରେ ବାଲକାଣ୍ଡର ଛଅଷଠିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ପ୍ରଭାତେ, ରାଜା ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ରାଘବଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ କରି, ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ରାଘବସନ୍ତାନଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୁନିବର, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ। ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କ’ଣ କରିପାରିବି? ଆଦେଶ କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବି।” ତେବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: “ଏହି ଦୁଇଯଣ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପ୍ରସିଦ୍ଧ କ୍ଷତ୍ରିୟ। ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟରେ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷ୍ୟ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦେଖାନ୍ତୁ, ତା’ପରେ ସେମାନେ ଇଚ୍ଛା କରିଥିବା ପରି ଯାଇପାରିବେ।” ଏପରି ଅନୁରୋଧରେ, ଜନକ କହିଲେ: “ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ କିପରି ଏଠାରେ ଆସିଲା, ତାହା ଶୁଣନ୍ତୁ। ନିମିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦେବରତ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା, ଏହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଏକ ଅମାନତ ଭାବରେ ରଖିଥିଲେ। ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ବିନାଶ ସମୟରେ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରି, କ୍ରୋଧରେ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ଅଭିଘାତ କଲେ ଓ କହିଲେ—‘ତୁମେମାନେ ମୋର ଅଂଶ ଦେଇନାହା, ତେଣୁ ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମେମାନଙ୍କ ଦେବତ୍ୱ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି।’ ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଭବଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତେବେ ଭବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।