ହେ ରାମ, ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ସମ୍ବିଦ୍ଧ ମନେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅକ୍ଷୟ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ। ଏହିଭଳି ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ଆସି, ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ, ନିଜ ପାଇଁ କିଛି ରଖିଲେନି। ସେ କିଛି କଥା କହିଲେ ନାହିଁ, ମୌନବ୍ରତ ରଖିଲେ ଏବଂ ପୁନି ଶ୍ୱାସ ନ ନେଇ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ। ଏହିପରି ଆଉ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଶ୍ୱାସ ନ ନେଇ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡୁଠାରୁ ଧୂଆଁ ବିସରିଗଲା। ଏହି ଧୂଆଁ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକ ଅସ୍ଥିର ହେଇଯାଇଲେ, ମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ଦେବତା, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଓ ତେଜସ୍ୱିତା ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ହେଇ, ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ— “ହେ ଦେବ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତପସ୍ବୀ ଅନେକ ଭାବରେ ପରୀକ୍ଷା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅଧିକ ତପସ୍ୟା ଆହରଣ କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର କିଛି ଦୋଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ। ଯଦି ତାଙ୍କର ମନୋକାମନା ପୂରଣ ହେବ ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକ ସହ ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ନାଶ କରିଦେବେ। ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅସ୍ଥିର, କିଛି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ। ସମୁଦ୍ରମାନେ ଉତ୍କଳିତ, ପାହାଡ଼ ଭଙ୍ଗ, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ଓ ବାତାସ ବିକ୍ରମ ହେଉଛି। ଆମେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ ଜାଣିପାରୁନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତିନି ଲୋକ ଭ୍ରମିତ ଓ ଅତି ଦୁଃଖିତ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତେଜସ୍ୱିତାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ମ୍ଲାନ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଶାନ୍ତ ହେବେନି, ତେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେହି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବେନି। ସେ ଆଗ୍ନିର ନିମିତ୍ତରେ ତିନି ଲୋକକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଦେବେ। ଦେବତ୍ୱର ସର୍ବାଧିକ ପଦ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ, ତାଙ୍କର ମନୋକାମନା ପୂରଣ କର।" ଏହିପରି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ମଧୁର କଥା କହି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ— “ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ତୁମ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ତୁମେ ଅତି ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦବୀ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ। ମୁଁ ଏବଂ ମାରୁତମାନେ ତୁମକୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଉଛୁ। ତୁମେ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଉ, ଭଲ ହେଉ, ଆପଣ ଚାହିଁଥିବା ଭଳି ଯାଆ।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରିତ କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ— “ଯଦି ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି, ତେବେ ଓଁକାର, ବଷଟ୍କାର ଓ ବେଦମାନେ ମୋତେ ଚୟନ କରୁନ୍ତୁ। ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରବେଦ ଓ ବ୍ରହ୍ମବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ହେଉ। ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ର ବସିଷ୍ଠ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏହି କଥା ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ, ଦେବତାମାନେ ଯାଆନ୍ତୁ।" ତାପରେ, ଦେବମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବସିଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା କରି, “ତଥାସ୍ତୁ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ସମସ୍ତ କାମ ସିଦ୍ଧ ହେଲା" ବୋଲି କହିଲେ। ଏହିପରି କହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚଲିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଧର୍ମାତ୍ମା, ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କରି, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ତପସ୍ୟାରେ ଅବିଚଳ ରହି ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହିପରି, ହେ ରାମ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହି ହେଉଛି ତପସ୍ୟାର ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ଉଦାହରଣ, ଏହି ହେଉଛି ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ, ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରବଳତାର ଶରଣ। ଏପରି କହି, ମହାନ ଋଷି ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ଏବଂ ଶତାନନ୍ଦଙ୍କ ବକ୍ତବ୍ୟ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଶୁଣି, ଜନକ ରାଜା ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ— “ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ପୁଣ୍ୟବାନ୍, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ତୁମେ ଆସି ମୋ ଯଜ୍ଞକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ ରାମଙ୍କ ସହ ତୁମେ ଆସିଛ, ତୁମ ଦର୍ଶନରେ ମୁଁ ପବିତ୍ର ହେଲି। ତୁମେ ଆସି କେତେ ଶୁଭ ଗୁଣ ମୋ ପାଖକୁ ଆଣିଛ। ରାମ ଓ ସଭାରୁ ତୁମ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଶୁଣିଛି। ତୁମର ତପସ୍ୟା, ଶକ୍ତି ଓ ଗୁଣ ଅପାର, ହେ କୌଶିକ। ଏଠି ଅଦ୍ଭୁତ ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣି ମୋର ତୃପ୍ତିର କିଛି ସୀମା ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ଏହିବେ କ୍ରିୟାର ସମୟ ଆସିଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ମଣ୍ଡଳ ଅଭିମୁଖେ ଆସୁଛି। ଆସନ୍ତାକାଲି ପ୍ରଭାତେ ଆପଣ ମୋତେ ପୁନି ଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ। ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।" ଏପରି କହି, ମହାନ ମୁନି ଜନକଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ବିଦାୟ ଦେଲେ। ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କୁ କଥା କହି, ମିଥିଲାପତି ଜନକ ଗୁରୁଜନ ଓ ପରିବାର ସହ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଧର୍ମାତ୍ମା, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ, ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଗୌରବମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଛଉଷଠିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ପରେ, ପ୍ରଭାତେ ଶୁଭ ଦିନରେ, ରାଜା ନିଜ କ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ରଘୁବଂଶୀ ଦୁଇଁଜଣ ସହ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ସମ୍ମାନ କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ରଘୁନନ୍ଦନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।