ହନୁମାନ୍ ଶୂନ୍ୟାକାଶରୁ ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଶୃଙ୍ଗ ଉଠାଇ, ଜଣେ ମେଘପରି ଗଢ଼ା ନୀଳ ଦେହରେ ଜଳଭରା ମେଘପରି ଉଡ଼ି ଆସିଲେ । ସେ ବିପୁଳ ବେଗରେ ଆସି, ସେଇ ପାହାଡ଼ ଭୂମିରେ ରଖି, କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବିଶ୍ରାମ କଲେ ଏବଂ ସୁଷେଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ବନରାଜ ସୁଷେଣ, ମୁଁ ଏହି ଔଷଧଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲି ନାହିଁ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ଶୃଙ୍ଗ ନେଇ ଆସିଛି ।” ଏହି କଥା କହୁଥିବା ବେଳେ, ବନରାଜ ସୁଷେଣ ହନୁମାନଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ପାହାଡ଼ରୁ ଔଷଧ ଉତ୍ପାଟି ନେଲେ । ସମସ୍ତ ବନରାଜମାନେ ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି ଅତି ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ । ସୁଷେଣ, ତାହାପରେ ଔଷଧ ଚୁରୁଣା କରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟେ ରଖିଲେ । ଏହି ଔଷଧ ଶ୍ୱାସ କରି, ତୀରବିଧ୍ଧ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖ ଓ ବେଦନାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଭୂମିରୁ ଉଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପୁନଃ ଉଠୁଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ବନରାଜ ଆନନ୍ଦରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୋଇ, “ବାହ! ବାହ!” ବୋଲି କ୍ରୁନ୍ଧନ କଲେ । ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ “ଆସ, ଆସ!” ବୋଲି କହି, ତାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଜଳେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯିବା । ରାଘବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କହିଲେ, “ହେ ବୀର, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମକୁ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଫେରିଆସିଥିବା ଦେଖି ପାଇଲି । ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନ, ସୀତା କିମ୍ବା ବିଜୟର କୌଣସି ଅର୍ଥ ନାହିଁ; ତୁମେ ନଥିଲେ ମୋର ଜୀବନର କଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ?” ଏପରି ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ ରାଘବ କହୁଥିବା ବେଳେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ କହିଲେ, “ଆପଣ ଯେଉଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛନ୍ତି, ଏପରି ଦୃଢ଼ବୀର ମନେ ଏପରି ଦୁର୍ବଳ ମନ୍ତବ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ସତ୍ୟବାଦୀ ଲୋକେ କଦାଚିତ୍ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ମହତ୍ତ୍ୱର ଚିହ୍ନ ହେଉଛି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା । ଆପଣ ମୋ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଆଜି ଆପଣ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରି, ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ । ଆପଣଙ୍କ ତୀରର ଆଲୋକରେ ଯିଏ ଶତ୍ରୁ ଆସିଛି, ସେ କେବେ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଦାଢ଼ିଆ ସିଂହଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ଦାଢ଼ିରୁ ବଡ଼ ହାଥୀ ମୁକ୍ତି ପାଉନାହିଁ । ମୁଁ ଚାହେଁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହେଉ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ । ଯଦି ଆପଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହାନ୍ତି, ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ ଚାହାନ୍ତି, ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ଆଜି ମୋ କଥା ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ ।” ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ସାହଦାୟକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁବୀର ବିନାଶକ ରାଘବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ । ସେ ଭୟାନକ ବାଣ ରାବଣଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ; ତେବେ ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ଅନ୍ୟ ଏକ ରଥ ଚଢ଼ିଲେ । ସେ ରାହୁ ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ, ସେପରି ଦଶମୁଖୀ ତାଙ୍କ ରଥରୁ ରାମଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ବଜ୍ରପରି ତୀର ଛାଡ଼ି, ମେଘ ଯେପରି ପାହାଡ଼କୁ ବର୍ଷା ଦେଇ ଆଘାତ କରେ । ରାମ ଧ୍ୟାନମଗ୍ନ ହୋଇ, ଦଶମୁଖୀ ଉପରେ ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣଭୂଷିତ ତୀର ବର୍ଷା କଲେ । ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନରମାନେ ଦେଖିଲେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ସମାନ ନୁହେଁ, କାରଣ ରାମ ଭୂମିରେ ଓ ରାକ୍ଷସ ରଥରେ ଅଛନ୍ତି । ତେବେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦେବତାପତି ଇନ୍ଦ୍ର ମାତଳିଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, “ଶୀଘ୍ର ମୋର ରଥ ନେଇ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରାଘବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ; ଏହି ମହା କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କର ।” ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଦିବ୍ୟ ସାରଥି ମାତଳି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ, “ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ଯିବି ଏବଂ ରଥର ଅଙ୍କୁଶ ଧରିବି ।” ସେ ସୁନ୍ଦର ହରିତ ଘୋଡ଼ା ଯୋଡ଼ି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ନକ୍ଷିତ ରଥ ନେଇ ଆସିଲେ, ଯାହାର ଶତଶଃ ଘଣ୍ଟି ଝଙ୍କାରି, ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଚମକୁଥିଲା, ବେରିଲ ଦଣ୍ଡ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଣ୍ଡିଘୋଡ଼ା ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିଲା । ଏହି ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଜା ଓ ଭୃଙ୍ଗାର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିଲା, ଘୋଡ଼ାମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜାଲରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲେ । ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମାତଳି ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଭୂମିକୁ ଅବତରି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ । ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମାତଳି ହାତରେ ଅଙ୍କୁଶ ଧରି, ଯଥାବନ୍ଧନ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହି ରଥ ଆପଣଙ୍କୁ ବିଜୟ ପାଇଁ ଶତାକ୍ଷୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେଇଛନ୍ତି, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶତ୍ରୁନାଶକ । ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହାଧନୁଷ, ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବର୍ଚ୍ଛା, ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାଣ ଓ ଦୋଷରହିତ ଶୁଳ ଅଛି । ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥ ଚଢ଼ି, ମୋତେ ସାରଥି କରି, ଆପଣ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ମହେନ୍ଦ୍ର ଦାନବମାନୋ ବଧ କରିଥିଲେ ।” ଏପରି ଶୁଣି, ରାମ ରଥକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ନମସ୍କାର କରି, ତାହାରେ ଚଢ଼ିଲେ; ତାଙ୍କ ତେଜ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଯିବା । ଏହିପରି ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ରଥଯୁଦ୍ଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମତ୍କୃତିଦାୟକ ଏବଂ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲା । ରାଘବ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରର ମାଷ୍ଟର ରାବଣଙ୍କ ଗନ୍ଧର୍ବାସ୍ତ୍ରକୁ ଗନ୍ଧର୍ବାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରକୁ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିବାରଣ କଲେ, ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନିଶ୍ଚେଦ କଲେ । କିନ୍ତୁ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ପୁଣି ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସୀ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କଲେ । ରାବଣଙ୍କ ଧନୁଷରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣଭୂଷିତ ତୀରମାନେ ମହାବିଷାକ୍ତ ସର୍ପରୂପ ଧାରଣ କରି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଗତି କରିଲେ ।