ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଯିଏ ତାଙ୍କର ଉପବାସ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ କାଠରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଅନେକ ବିପଦ ଓ ବିଘ୍ନ ସହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ କ୍ରୋଧକୁ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଦେଇନଥିଲେ। ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ନେଇ, ହେ ରାମ, ସେ ଅସୀମ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ। ହଜାର ବର୍ଷର ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେବେ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଆସି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସଙ୍କଳ୍ପ ଅନୁସାରେ ସେଇ ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ; ଖାଦ୍ୟ ଶେଷ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ନିଜେ କିଛି ଖାଇଲେ ନାହିଁ। ସେ ନିଜର ମୌନ ବ୍ରତ ରଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ଏପରେ ପୁନି ସେ ମୌନ ଅବସ୍ଥାରେ ଶ୍ୱାସ ନ ନେଇ ରହିଲେ। ଏପରି ରୂପେ ଆଉ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ସେ ଶ୍ୱାସ ନ ନେଇ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ଧୂଆଁ ଉଠିଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିଲେ। ଦେବତା, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହି ତପସ୍ୟା ଓ ତେଜସ୍ୱିତା ଦ୍ୱାରା ଅବାକ ଓ ବିସ୍ମିତ ହେଇପଡ଼ିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ତେଜ ନିର୍ବଳ ହେଇଯିବାର ଅନୁଭୂତି ହେଲା। ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଦେବ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା, ଅନେକ ଦୁଃଖ ଓ ପରୀକ୍ଷା ସହି ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିରେ ଅଧିକ ତେଜସ୍ୱୀ ହେଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ। ଯଦି ତାଙ୍କର ମନୋକାମନା ପୂରଣ ହେବା ନାହିଁ, ସେ ତିନି ଲୋକ ସମେତ ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ନାଶ କରିଦେବେ। ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅସ୍ଥିର, କିଛି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ। ସମୁଦ୍ର ଉତ୍କଳିତ, ପାହାଡ଼ ଭଙ୍ଗୁର, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ, ବାୟୁ ତୀବ୍ର ଭାବେ ବହୁଛି।" "ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଆମେ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ ଜାଣିନାହିଁ; କେହି ଅନାସ୍ଥିକ ହେଉନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଅସ୍ଥିର ଓ ଭ୍ରମିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତପସ୍ୟା ତେଜରେ ନିଜ ତେଜ ହରାଇଛି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇନାହାନ୍ତି, କେହି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେଉଁଠାରେ, ସେ ତେଜସ୍ୱୀ ମହାତ୍ମା ଆଗ୍ନି ଭଳି ତିନି ଲୋକକୁ ଦହିଦେବେ।" "ଦେବତାଙ୍କର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ତାଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ; ତାଙ୍କର ମନର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।" ଏପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା! ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଆମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।" "ହେ କୌଶିକ, ଆପଣଙ୍କ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦକୁ ଅର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି। ଆମେ, ମରୁତମାନେ ସହିତ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଉଛୁ। ଆପଣଙ୍କୁ କୁଶଳ ଓ ଶୁଭ ହେଉ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଖୁସି ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କରି, କହିଲେ, "ଯଦି ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଛି, ତେବେ ଓଁକାର, ଵଷଟ୍କାର ଓ ବେଦମାନେ ମୋତେ ଚୟନ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ କ୍ଷତ୍ର ବେଦ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ହେଉ।" "ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ର ବସିଷ୍ଠ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏହି ମୋ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଇଚ୍ଛା ଘୋଷଣା କରୁନ୍ତୁ; ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ, ଦେବତାମାନେ ଯାଉନ୍ତୁ।" ଏହିପରେ, ବସିଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ସ୍ଥାପନ କରି, "ତଥାସ୍ତୁ" କହିଲେ। "ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହେଲା।" ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୃଦୟରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କରି, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏହିପରେ, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ସଫଳ ହୋଇ, ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ ଭ୍ରମଣ କଲେ। ଏଭଳି ହେଲା, ହେ ରାମ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତିର ଅଦ୍ଭୁତ କଥା। "ଏହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ତପସ୍ୟାର ଦେହଧାରୀ, ଏହି ଅତି ପରମ ଧର୍ମ, ଏହି ଶୌର୍ୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ,"—ଏପରି କହି, ମହାନ ଋଷି ଶନ୍ତ ହୋଇ ଗଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଶତାନନ୍ଦଙ୍କ କଥା ଶେଷ ହେଲା। ତାପରେ ମିଥିଳାର ରାଜା ଜନକ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୀ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥିତିରେ। ଆପଣ, କୌଶିକ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମଙ୍କ ସହିତ ମୋ ଯଜ୍ଞରେ ଆସିଛନ୍ତି; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ପବିତ୍ର ହେଲି।" "ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଗୁଣ ମୋତେ ଲାଗିଛି; ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ମହିମା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଭାବେ ଶ୍ରବଣ କରିଛି। ରାମ ଓ ସଭାସଦମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଆପଣଙ୍କ ଅନେକ ଗୁଣ ଶୁଣିଛି।" "ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟା, ଶକ୍ତି ଓ ଗୁଣ ଅପାର, ହେ କୌଶିକ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି ମୋର ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ସୀମା ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଆସିଛି।" "ଆସନ୍ତା କାଲି ପ୍ରଭାତେ, ଆପଣ ମୋତେ ପୁନି ଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ; ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ସ୍ୱାଗତ, ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।" ଏପରି କହି, ମହାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରାଜା ଜନକଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ତାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ତାପରେ ମିଥିଳାପତି ଜନକ ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ସହିତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଯାଇଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୃଦୟରେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ, ଏବଂ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ। ଏଉଁଠି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବିଭାଗ ଛଷଠିତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଉଛି। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ପ୍ରଭାତେ, ଦିନ ଶୁଭ ହେବା ସମୟରେ, ରାଜା ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ରଘୁବଂଶୀ ଭାଇଁ ଦୁଇଁ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଡାକିଲେ।