ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶତାନନ୍ଦ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ତପୋବଳ ଓ ତାଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କଥା କହିଥିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାର୍ଷି ଏକ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରିଥିଲେ—"ମୁଁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କରିପାରିବି ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ଶ୍ୱାସ ନେବି ନାହିଁ, ଖାଇବି ନାହିଁ।" ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ସହ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଅଜର ରହିଲା, ଏବଂ ସେ ଏହି ଅପୂର୍ବ ଉପବାସ ଏବଂ ତପସ୍ୟା ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କଲେ। ଏହା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହିମାଳୟ ପ୍ରଦେଶ ଛାଡ଼ି, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଇ ତାହାଁରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୌନବ୍ରତ ରହିଲେ, ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହି ଦୀର୍ଘ ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ତାଙ୍କ ଦେହ କାଠି ଭଳି ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ବିପଦ୍ରେ ମଧ୍ୟ ସେ କ୍ରୋଧକୁ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଦେଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ସହ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅକ୍ଷୟ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହି ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଯୋଜନା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଆସି, ତାଙ୍କ ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ମାଗିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେଇଦେଲେ, ନିଜେ କିଛି ଖାଇଲେ ନାହିଁ। ସେ ମୌନବ୍ରତ ରହିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ପୁଣି ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ଧୂଆଁ ଉଠିଲା, ଏହି ଧୂଆଁରେ ତିନି ଲୋକ ବିପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ। ଦେବତା, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କର ତପୋବଳ ଓ ତେଜରେ ଅଚମ୍ଭିତ ହେଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ତେଜ ଅନ୍ଧାର ହେଇଗଲା। ସମସ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ—"ଏହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି ଅନେକ ପରୀକ୍ଷା ଓ କ୍ରୋଧ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ତପୋବଳକୁ ଅଧିକ କରୁଛନ୍ତି। ସେଠାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ଯଦି ତାଙ୍କର ମନସ୍ଥ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଇନଥାଏ, ସେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ତିନି ଲୋକକୁ ସମେତ ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବେ। ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅସ୍ଥିର, କିଛି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ସମସ୍ତ ସାଗର ଉତ୍ପାତ ହେଉଛି, ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗୁଛି, ଭୂମି କମ୍ପିତ, ପବନ ବେଗରେ ବହୁଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯାଇଛି। ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରାଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଏଁ ଭଲ ଭାବିପାରିବ?" ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେବା ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ବ୍ରହ୍ମା ମିଶି ମହାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ମିଠା ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଆପଣଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ। ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।" "ଓ କୌଶିକ, ଆପଣ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି। ଆମେ ମରୁତମାନେ ସହ ଆପଣଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଉଛୁ। ଆପଣଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଶୁଭ ହେଉ, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ସେଉଁଠି ଯାଆନ୍ତୁ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ବନ୍ଧନା କରି କହିଲେ, "ଯଦି ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲାଭ କରିଛି, ତେବେ ଓଁକାର, ବଷଟ୍କାର ଏବଂ ବେଦମାନେ ମୋତେ ଚୟନ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ କ୍ଷତ୍ର ବେଦ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉ।" "ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ର ବଶିଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି ମୋ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ। ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ, ଦେବମାନେ ତାଲି ଯାଆନ୍ତୁ।" ତେବେ ବଶିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ଦେବମାନେ ସହ ଖୁସି ହୋଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା କଲେ, ଏବଂ କହିଲେ, "ଏହି ନିଶ୍ଚିତ, ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି। ସମସ୍ତ କାମ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି।" ଏହିପରି କହି ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କରି, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ କଲେ। ଏହିପରି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବା ପରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ତପସ୍ୟା ରେ ଲିନ ହୋଇ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ। ଶତାନନ୍ଦ କହିଲେ, "ହେ ରାମ, ଏହି ହେଉଛି ତପସ୍ୟାର ପ୍ରତିକ, ଏହି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ, ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରଭାବର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ।" ଏପରି କଥାରେ ଶତାନନ୍ଦ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ। ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଶୁଣି ଜନକ ରାଜା ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ, "ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ପୁଣ୍ୟବାନ୍, ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ଆପଣ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି।" "ହେ କୌଶିକ, ଆପଣ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜଙ୍କ ସହ ମୋ ଯଜ୍ଞରେ ଆସିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି। ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ବିଶେଷ ଗୁଣ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି।" "ମୁଁ ରାମ ଓ ଆସପାସର ମଣିଷମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଆପଣଙ୍କ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ଶୁଣିଛି। ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟା, ଶକ୍ତି ଓ ଗୁଣ ଅପାର।" "ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି ମୋର ଆନନ୍ଦର ସୀମା ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଏବେ କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଆସିଛି।" "କାଲି ଉଷାକାଳେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ଆପଣ ପୁଣି ମୋତେ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତୁ। ଆପଣ ଆସନ୍ତୁ, ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।" ଏଭଳି ଭାବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା ଶେଷ ହେଲା।