ଏପରି ଭାବରେ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମହାର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତାଙ୍କ କଥା କହିସାରି, ତାଙ୍କ ମନର ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଶାପର ଶକ୍ତିରେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରମ୍ଭା ପଥରରେ ପରିଣତ ହେଲେ; ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, କାମଦେବ ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ମନ ତାଙ୍କ ତାପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ ହେବାରେ ବିକଳ ହେଲା, ଏବଂ ସେ କ୍ରୋଧ ଓ ତାପସ୍ୟାଶକ୍ତି ହରାଇବାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶାନ୍ତି ଲଭ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ହେଲା—“ମୁଁ କ୍ରୋଧ କରିବିନାହିଁ, ଏବଂ କିଛି କଥା କହିବିନାହିଁ। କିମ୍ବା, ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଯାଏଁ ମୁଁ ଶ୍ୱାସ ନେବିନାହିଁ; ମୁଁ ମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଜୟ କରି, ନିଜକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେବି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପାଇଁ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ବର୍ଷ ମୁଁ ଶ୍ୱାସ ନେବିନାହିଁ, ଖାଇବିନାହିଁ। ମୋର ତାପସ୍ୟା କାଳରେ, ମୋ ଦେହ ନଶ୍ୱର ହେବନାହିଁ; ଏହିପରି ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ନିୟମ ନେଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଅପୂର୍ବ ତାପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହିପରି ଘଟଣା ପରେ, ମହାର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳ ଛାଡ଼ି, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତାପସ୍ୟା କଲେ। ସେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୌନବ୍ରତ ଧାରଣ କଲେ, ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ଅତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ତାପସ୍ୟା କରିଲେ। ଏହି ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ବହୁ ବିପଦରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କଠ ଦରୁ ଭଳି ହୋଇଗଲେ, କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧକୁ ମନରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ ନାହିଁ। ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ଅକ୍ଷୟ ତାପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ; ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ନିୟମ ପୂରଣ ହେଲାପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେଠାକୁ ଆସି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଏବଂ ନିଜେ କିଛି ଖାଇଲେ ନାହିଁ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କିଛି କଥା କହିଲେ ନାହିଁ, ମୌନବ୍ରତ ଅଟୁଟ ରଖିଲେ; ଏହା ପରେ ପୁଣି ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଧୂଆଁ ବାହାରିଲା, ଏବଂ ଏହି ଧୂଆଁ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ। ଦେବତା, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କ ତାପସ୍ୟା ଓ ତେଜରେ ଅଭିଭୂତ ହେଲେ; ସମସ୍ତଙ୍କ ତେଜ ଅନ୍ଧାର ହେଲା। ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ହେ ଦେବ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାର୍ଷି ଅନେକ ପରୀକ୍ଷା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅଧିକ ତାପସ୍ୟାଶକ୍ତି ଅर्जନ କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମନର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ନହେଲେ, ତାଙ୍କ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକ ସହ ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବେ। ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅସ୍ଥିର, କିଛି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ସମୁଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପାତ ହେଉଛି, ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି, ଭୂମି କମ୍ପିତ, ପବନ ତିବ୍ର ଭାବରେ ବହୁଛି। ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ଜାଣିପାରୁନାହିଁ; ତିନି ଲୋକ ଭ୍ରମିତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଇଛି; ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେହି ଠିକ୍ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଶାନ୍ତ ହେଉନାହିଁ, ତେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଦହିଯିବ। ଏହିପରି ଅସ୍ଥିରତାରେ, ଦେବତା ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ତାଙ୍କୁ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ମନର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରାଯାଉ।” ତେଣୁ ସମସ୍ତେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ମଧୁର କଥା କହିଲେ—“ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଆପଣଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ; ଆପଣଙ୍କ ତାପସ୍ୟାରେ ଆମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଆପଣ ବିପୁଳ ତାପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି; ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଉଛୁ। ଆପଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଭଲ ହେଉ, ଚାଲନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ବନ୍ଦନା କରି, କହିଲେ—“ଯଦି ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଇଛି, ତେବେ ଓଁକାର, ବଷଟ୍କାର ଓ ବେଦମାନେ ମୋତେ ଚୟନ କରୁନ୍ତୁ; କ୍ଷତ୍ର ବେଦ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉ। ବ୍ରହ୍ମାପୁତ୍ର ବସିଷ୍ଠ ଦେବମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଏହି ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ; ଏହି ମୋର ଅତିପ୍ରମୁଖ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ, ଦେବମାନେ ଚାଲିଯାଆନ୍ତୁ।” ତେବେ, ଦେବମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ବସିଷ୍ଠ ମହାର୍ଷି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ କରି, “ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ସମସ୍ତ କାମ ସିଦ୍ଧ ହେଲା,” ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ। ଏହିପରି କହି, ଦେବମାନେ ତାଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କରି, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ସେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ତାପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ ଚରଣ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ହେ ରାମ, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହି ହେଉଛି ତାପସ୍ୟାର ସ୍ୱରୂପ, ଏହି ହେଉଛି ଚିରନ୍ତନ ଧର୍ମ, ଏହି ହେଉଛି ପରମ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପରାକ୍ରମର ଆଶ୍ରୟ। ଏଭଳି କଥା କହି, ମହାନ ଋଷି ଚୁପ୍ ହେଲେ। ଏବଂ ଶତାନନ୍ଦଙ୍କ ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶୁଣି, ଜନକ ରାଜା ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—“ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ପୁନ୍ୟବାନ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ମୋ ଯଜ୍ଞ ଅଧିକ ପବିତ୍ର ହେଲା। ଆପଣ, କୌଶିକ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜଙ୍କ ସହ ମୋ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମୁଁ ପବିତ୍ର ହେଲି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହେ ମହାର୍ଷି!