ବସନ୍ତ ଋତୁର ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସୁନ୍ଦର ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ କାମଦେବଙ୍କ ସହିତ ତୁମ ସାଙ୍ଗରେ ରହିବି, ଏବଂ କୋଇଳା ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବ। ହେ ସୁମୂଦ୍ର କଳ୍ୟାଣୀ, ତୁମେ ଅନେକ ଗୁଣ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପରେ ଶୋଭିତ, ତୁମେ କୌଶିକ ରୁଷିଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଉଚିତ। ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରମ୍ଭା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଧାରଣ କଲେ; ସୁନ୍ଦର ଓ ପବିତ୍ର ହସ୍ତା ରମ୍ଭା ଵିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନିଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବା ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏବେ ଵିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି କୋଇଳାର ମଧୁର କୁହୁକୁ ଶୁଣିଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା, ଏବଂ ତିନି ରମ୍ଭାକୁ ଦେଖିଲେ। କୋଇଳାର ଶବ୍ଦ, ତାହାର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଗୀତ, ଏବଂ ରମ୍ଭାର ରୂପ ଦେଖି, ମୁନି ଅନ୍ତର୍ଗତ ସନ୍ଦେହରେ ଭରିଗଲେ। ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ବୋଲି ବୁଝି, କୌଶିକ ପୁତ୍ର ଵିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଗୁସ୍ସାରେ ରମ୍ଭାକୁ ଶାପ ଦେଲେ—“ତୁମେ ମୋତେ ଆକର୍ଷିତ କରିଛ, ମୁଁ ଯେଉଁଠି କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ଉପରେ ଜୟ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି, ତୁମେ ଅଭାଗିନୀ, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଥର ଭାବରେ ରହିବା।" "ମୋ ଶାପରେ ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଦୂଷିତ ହେବ, ତେବେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତି ଦେବ।" ଏପରି କହି, ଵିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ତାଙ୍କ ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଓ ଦୁଃଖକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାପରେ, ରମ୍ଭା ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପାଥର ହେଇଗଲେ; ଏବଂ ଵିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନିଙ୍କ ଶାପ ଶୁଣି, କାମଦେବ ଦୂରେ ଚାଲିଗଲେ। କ୍ରୋଧ ଓ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ହାରାଇ, ମହାତ୍ମା ଵିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନ ପାଇଥିବାରୁ ଶାନ୍ତି ନ ପାଇଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ ହେବାରୁ ଦୁଃଖିତ ହେଲା; ତିନି ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—“ମୁଁ ଏବେ କ୍ରୋଧକୁ ଅନୁସରିବି ନାହିଁ, କିଛି କହିବି ନାହିଁ।” "ନାହିଁ ତାହାଲେ, ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଶ୍ୱାସ ନେବି ନାହିଁ; ମୋ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରି, ମୁଁ ନିଜକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେବି।" "ଯେଉଁଯାଁ ମୁଁ ତପସ୍ୟାରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦ ଲାଭ କରିବି, ତାହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଅନେକ ବର୍ଷ ଶ୍ୱାସ ନେବି ନାହିଁ, ଖାଇବି ନାହିଁ।" "ମୋତେ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରୁଛି, ମୋ ଶରୀର ଅପରିଣାମ ହେବ ନାହିଁ; ଏପରି ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ଜଗତରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଉପବାସ ନିଷ୍ଠା କଲେ, ହେ ରଘୁବଂଶୀ!" ଏହିପରି ଉତ୍କଟ ନିଷ୍ଠା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବାଲକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟ ଅନ୍ତ ହେଲା। ତାପରେ, ହେ ରାମ, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଛାଡ଼ି, ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ମୌନ ଉପବାସ ନିଷ୍ଠା କଲେ, ଏହା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଅତି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଥିଲା। ଏହି ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଗଛ ଭଳି ଶୁଷ୍କ ହେଇଯାଇଥିଲେ, ଅନେକ ବିପଦରେ ହେଲେ, ତଥାପି କ୍ରୋଧକୁ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ସଙ୍କଳ୍ପ ନେଇ, ହେ ରାମ, ତିନି ଅଶୀର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରିଲେ; ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଉପବାସ ଶେଷ ହେଲା ପରେ, ମହାତ୍ମା ଅନ୍ନ ଖାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଆସି, ତାଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅନ୍ନ ଚାହିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅନ୍ନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେଲେ; ଅନ୍ନ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ମୁନି ନିଜେ କିଛି ଖାଇଲେ ନାହିଁ। ମୁନି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ମୌନ ଉପବାସ ରଖିଲେ; ଏହିପରି ତିନି ପୁନି ମୌନ ଓ ଶ୍ୱାସ ନେବା ବନ୍ଦ କଲେ। ଏହିପରି, ଆଉ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ ନାହିଁ; ତିନି ଶ୍ୱାସ ନେବା ବନ୍ଦ କରିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ଧୂଆଁ ଉଠିଲା। ସେହି ଧୂଆଁ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକ ଅସ୍ତିର ହେଲେ; ଦେବତା, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସମାନେ ତପସ୍ୟା ଓ ଦୀପ୍ତିରେ ଅବାକ ହେଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ରେଖା ମିଟିଗଲା। ଦେବତାମାନେ, ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ନେଇ, ନିୟମିତ ଶ୍ରଷ୍ଟା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏକାଠି ହେଇ ଦେଖିଲେ। “ହେ ଦେବ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି, ଅନେକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆକର୍ଷିତ ଓ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଦୋଷ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ଯଦି ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉନାହିଁ, ତେବେ ତିନି ଲୋକ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜୀବ ଉପରେ ତପସ୍ୟାରେ ନଷ୍ଟ କରିଦେବେ। ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅସ୍ତିର, କିଛି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ସାଗର ଉତ୍ପାତ ହେଉଛି, ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଉଛି, ବାତାସ ତୀବ୍ର ହେଉଛି, ସମସ୍ତ ମନ ଅସ୍ତିର। "ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ଜାଣିନାହିଁ; କୌଣସି ଅସ୍ତିକ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତିନି ଲୋକ ଅବାକ, ତାଙ୍କ ମନ ଭୟରେ ଭରିଯାଇଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତି ହରାଇଛି; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାମୁନି ଶାନ୍ତି ନ ପାଇବେ, କୌଣସି ଜଣେ ନିଜ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। "ଏପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁନି ତିନି ଲୋକକୁ ଦହିଦେବେ, ପୂର୍ବର ଦହନାଗ୍ନି ଭଳି।" "ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେବତାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ଦିଅନ୍ତୁ; ତାଙ୍କ ମନରେ ଯାହା ଅଛି ଦିଅନ୍ତୁ।" ଏପରି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ମଧୁର ବାଣୀ କହିଲେ—“ହେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଆପଣଙ୍କୁ ଆମର ଅଭିନନ୍ଦନ! ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଆମେ ତ୍ରୁପ୍ତି ଲାଭ କରିଛୁ।” "ହେ କୌଶିକ, ଆପଣ ଉତ୍କଟ ତପସ୍ୟାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ମାରୁତମାନଙ୍କ ସହିତ ଆପଣଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଉଛି।" "ଆପଣ ଶୁଭ ଲାଭ କରନ୍ତୁ, ଭାଗ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ରହୁ, ଆପଣ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଯାନ୍ତୁ।" ଦେବତାମାନେ ଏହି ଶ୍ରଷ୍ଟା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବାଣୀ ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅନନ୍ଦରେ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ କହିଲେ—“ଯଦି ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣପଦ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲାଭ କରିଛି, "ତେବେ ଓଁକାର, ବଷଟ୍ ଶବ୍ଦ, ଏବଂ ବେଦମାନେ ମୋତେ ଚୟନ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ କ୍ଷତ୍ର ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉ।