ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥାରେ, ରାମ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁବାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟକମ୍ପିତ ହସ୍ତମୁଦ୍ରାରେ ଦଣ୍ଡିତା ରମ୍ଭାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ରମ୍ଭା, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ମୋର ଆଦେଶ ପାଳନ କର।” ତାପରେ ସେ କହିଲେ, “ବସନ୍ତ ଋତୁରେ, ସୁନ୍ଦର ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ କାମଦେବଙ୍କ ସହ ତୁମ ସାଙ୍ଗରେ ରହିବି, ଏବଂ କୋକିଳର ମଧୁର ସ୍ୱର କୌଶିକ ମୁନିଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବ। ରମ୍ଭା, ତୁମେ ଅନେକ ଗୁଣ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିରେ ଭାସ୍ୱର, ମୃଦୁଭାଷିଣୀ, ତୁମେ ଏହି କାଳେ ତପସ୍ୟାରେ ଲୀନ କୌଶିକ ମୁନିଙ୍କ ଚିତ୍ତକୁ ଚଞ୍ଚଳ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର।” ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଉକ୍ତି ଶୁଣି ରମ୍ଭା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ନିର୍ମଳ ହାସ୍ୟ ଓ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଭାସ୍ୱର ହୋଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କୋକିଳର ମଧୁର ସ୍ୱର ଶୁଣି, ଅନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ରମ୍ଭାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ପାତ କଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଗୀତ, ଆକର୍ଷଣ ଓ ରମ୍ଭାଙ୍କ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସେ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ, ଏହି ସବୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୌଶଳ। ଏହି ସବୁ ଦେଖି, କୁଶିକ ପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରୋଷରେ ଅନ୍ଦ୍ରିତ ହୋଇ, ରମ୍ଭାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ: “ରମ୍ଭା, ମୁଁ ଯିଏ କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ଉପରେ ବିଜୟ ଚାହୁଁଛି, ତୁମେ ମୋତେ ପରୀକ୍ଷା କଲା, ତେଣୁ ଦୁଃଖିନୀ, ତୁମେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଥର ହୋଇ ରହିବ।” “ମୋ ଏହି କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହେବା ପରେ, ଏକ ତପସ୍ବୀ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୁକ୍ତି ପାଇବା।” ଏହିପରି କହି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କ ଅତିରିକ୍ତ କ୍ରୋଧ ଓ ବେଦନାକୁ ଆତ୍ମାରେ ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଶାପ ଶକ୍ତିରେ, ରମ୍ଭା ତୁରନ୍ତ ପଥର ହେଇଗଲେ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି କାମ ଓଡ଼ିଗଲେ। ଏହି ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ହାରାଇ, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆପଣ ମନେ ଶାନ୍ତି ନ ପାଇଲେ। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ ହେବାରୁ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ, ସଂକଳ୍ପ କଲେ: “ମୁଁ କ୍ରୋଧକୁ ଅନୁମତି ଦେବିନାହିଁ, କିଛି କଥା କହିବି ନାହିଁ। ଅଥବା, ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଶ୍ୱାସ ନେବିନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରି ଆପଣକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେବି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦ ଲାଭ କରିବି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ୱାସ ନେବିନାହିଁ, ଖାଇବିନାହିଁ।” ଏପରି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ନେଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକ ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ଏହି ଉପବାସ ଓ ଶ୍ୱାସବିନା ଅବସ୍ଥା ହଜାର ବର୍ଷ ଚାଲିଗଲା। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହିମାଳୟ ଛାଡ଼ି ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ। ସେ ହଜାର ବର୍ଷ ମୌନବ୍ରତ ଧାରଣ କଲେ, ଏବଂ ଏପରି ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରି, ତାଙ୍କ ମନରେ କ୍ରୋଧ ପ୍ରବେଶ କରିଲା ନାହିଁ। ଏହି ଭାବେ ଅନେକ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା ପରେ, ସେ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଆସି, ତାଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦେଇଦେଲେ, ନିଜେ କିଛି ଖାଇଲେ ନାହିଁ। ସେ ମୌନବ୍ରତ ରଖି, କିଛି କଥା କହିଲେ ନାହିଁ, ପୁନି ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ପାଇଁ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଆଉ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ତାପସ୍ୟାରେ ରହିଲେ। ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡୁଠାରୁ ଧୂଆଁ ଉଠିଲା, ଏହି ଧୂଆଁ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲା। ଦେବ, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ–ସମସ୍ତ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ: “ଭଗବନ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା ଅନେକ ଉପଦ୍ରବ ଓ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ତପଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ। ଯଦି ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଇନଥାଏ, ତେବେ ସେ ତିନି ଲୋକ ସମେତ ଚରାଚରକୁ ନଶ୍ୱର କରିଦେବେ। ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅସ୍ଥିର, କିଛି ଦେଖିପାରାଯାଉନାହିଁ, ସାଗର କ୍ଷୁବ୍ଧ, ପାହାଡ଼ ଭଙ୍ଗ, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ, ବାୟୁ ବିକଟ ଭାବେ ବହୁଛି। ଏହି ଅସ୍ଥିରତାରେ, ଏହି ଅଗ୍ନିସ୍ନାନ ତପସ୍ବୀ ଶାନ୍ତ ନହେଲେ, ତିନି ଲୋକ ଦଗ୍ଧ ହେଇଯିବ। ଦେବତାଙ୍କ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ, ତାଙ୍କ ମନସ୍ଥ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର।" ତେଣୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ: “ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଆପଣଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ। ଆପଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଆମେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ଆପଣ କୌଶିକ, ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି। ଆମେ, ମାରୁତଗଣ ସହିତ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଉଛୁ। ଶୁଭ ହେଉ, ଭଲ ହେଉ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲନ୍ତୁ।” ଏହି ଶୁଭ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅନନ୍ଦରେ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ କହିଲେ: “ଯଦି ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲାଭ କରିଛି, ତେବେ ଓଁକାର, ବଷଟ୍କାର ଏବଂ ବେଦମାନେ ମୋତେ ଚୟନ କରୁନ୍ତୁ। କ୍ଷତ୍ରବେଦ ଓ ବ୍ରହ୍ମବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ପ୍ରଧାନ ହେଉ।