ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଅତିରିକ୍ତ ଶକ୍ତି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଶତ୍ରୁ ବୀରୂପାକ୍ଷଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଭୁଲି ଦେଲେ। ତାଙ୍କ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ଉଠି ଆସି, ସେହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ପୁନିଥରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ତାଡ଼ିର ଘାତ, ବଜ୍ର ଘନ ଧ୍ୱନି ସମାନ ଭୟଙ୍କର, ରାକ୍ଷସ ବୀରୂପାକ୍ଷଙ୍କ ଉପରେ ଉଠିଲା। ବୀରୂପାକ୍ଷ ଚାତୁର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ଘାତକୁ ଅଟଳ କଲେ, ତା'ପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁଷ୍ଟି ଘାତ କଲେ; ଏହା ଦେଖି, ବାନରରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ଆଉ ଅଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ନିଜ ଘାତ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଏଡ଼ାଯିବା ଦେଖି, ସେ ବୀରୂପାକ୍ଷଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଏକ ଅବସର ଦେଖିଲେ। ତା'ଠାରୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ସମାନ ଏକ ଭୟଙ୍କର ତାଡ଼ି ଘାତ ବୀରୂପାକ୍ଷଙ୍କ ଜହ୍ନ୍ୱାରେ ମାରିଲେ, ଯାହାରେ ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ବୀରୂପାକ୍ଷ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଲାଲ୍ ରକ୍ତ ଧାରା ଝରିଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ପାହାଡ଼ ଝରଣାର ପାଣି ଭଳି। କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ବଡ଼ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ମୁହଁରେ ଝାଗ ଓ ରକ୍ତ ଲେପିତ ଥିଲା, ବୀରୂପାକ୍ଷ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଶତ୍ରୁ ବୀରୂପାକ୍ଷ ଦେହ ଗମ୍ଭୀର ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଭୂମିରେ ଗଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା, ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସ ନେତା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଏମିତି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ବାଧା ଭଙ୍ଗ କରି ଉଠିଛି। ବୀରୂପାକ୍ଷ, ଦୃଢ଼ ଶକ୍ତି ଓ ବିକୃତ ଦୃଷ୍ଟି ଧାରୀ, ବାନର ରାଜା ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ହେବା ଦେଖି, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସ ସେନା ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଭଳି ଉତ୍ସାହରେ ଉଦ୍ଧିତ ହେଲା। ଏଠାରେ ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ସତ୍ତାନବେ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୁଇଝଣ ଦଳ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ହୋଇ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ରୁତୁରେ ଏକ ଅଧିକ ତାପିତ ହ୍ରଦ ସମାନ ଶୁଷ୍କ ଓ ଶକ୍ତିହୀନ ହେଉଥିଲେ। ନିଜ ସେନାର ହନନ ଓ ବୀରୂପାକ୍ଷଙ୍କ ବିଧ୍ୱଂସ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ଦୁଇଗୁଣ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ନିଜ ସେନା ଅଳ୍ପ ହେଉଥିବା, ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ଯୋଧ୍ୟାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସେନା ନଶ୍ଟ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ବେଦନା ଅନୁଭବ କଲେ, ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ର ଉଲ୍ଟା ଦେଖି। ଏବେ ସେ ନିକଟରେ ଦଢ଼ିଆ ମହୋଦରକୁ କହିଲେ, “ଏହି ସମୟରେ, ବଳଶାଳୀ, ମୋର ବିଜୟ ଆଶା ତୁମ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ବିନାଶ କର, ଏବଂ ତୁମ ଶୌର୍ୟ ଦେଖାଅ। ଏହି ସମୟରେ ତୁମେ ମୋର ପ୍ରତି ତୁମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କର; ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପ୍ରମାଣ କର!” ରାବଣଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହୋଦର, “ଯେମିତି ଆଦେଶ” ବୋଲି କହି, ଶତ୍ରୁ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏକ ପତଙ୍ଗ ନିମିଷରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଯିଏ ପ୍ରବେଶ କରେ ସେପରି। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଓ ନିଜ ଶୌର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହୋଦର ବାନରମାନଙ୍କ ଉପରେ ମହାବିନାଶ ଆଣିଲେ। ଏଉଁଠି, ବିଶାଳ ଶିଳା ଧରି, ବଡ଼ ବଡ଼ ବାନରମାନେ ଭୟଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ମହୋଦର, ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କରି, ବାନରମାନଙ୍କ ହାତ, ପା, ଓ ଉରୁ କାଟିଦେଲେ। ଏଭଳି, ଦୂର୍ଦ୍ଦମ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ବାନରମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଯେଉଁଠି ପାରିଲେ ସେଉଁଠି ପଳାଇଯିବା ଲାଗିଲେ, କିଛି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନର ସେନାର ଏହି ଭଙ୍ଗ ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ତୁରନ୍ତ ମହୋଦର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେ ଏକ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ପାହାଡ଼ ପରି ଶିଳା ଉଠାଇ, ମହୋଦରଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ନିକ୍ଷେପ କଲେ। ସେହି ଭୟଙ୍କର ଶିଳା ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ମହୋଦର ଅଚଳ ରହି, ତାଙ୍କ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଶିଳାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ଏହି ଘାତରେ ଶିଳା ହଜାର ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଗୃଧ୍ରମାନେ ଯେପରି ଚାରିଦିଗରେ ବିକିରଣ ହୁଏ। ଏହି ଭଙ୍ଗ ଶିଳା ଦେଖି, ସୁଗ୍ରୀବ କ୍ରୋଧରେ ଏକ ସାଳ ଗଛ ଉପଡ଼ି ନିକ୍ଷେପ କଲେ, କିନ୍ତୁ ମହୋଦର ଏହାକୁ ବହୁ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ। ଏହି ଦୁଃସାହସୀ ରାକ୍ଷସ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ; ତେବେ କ୍ରୋଧିତ ସୁଗ୍ରୀବ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏକ ମୁସଳ ଦେଖିଲେ। ସେ ତାହାକୁ ଉଠାଇ, ତାହାର ତେଜ ଦେଖାଇ, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ମହୋଦରଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଉପରେ ଘାତ କଲେ। ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଲାପରେ, ଶୂରବୀର ମହୋଦର ତାଙ୍କ ଦୂତ ରଥରୁ ଲାଫ୍ କରି, କ୍ରୋଧରେ ଏକ ଗଦା ଧରିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ବୀର, ଏକ ଗଦା ଓ ଏକ ମୁସଳ ଧାରଣ କରି, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ, ବୃଷଭ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ମେଘ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏତେବେଳେ, କ୍ରୋଧିତ ରାତ୍ରିଚର ମହୋଦର ତାଙ୍କ ତେଜୋମୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଗଦା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ୍ ଆଖି ସହିତ, ତାଙ୍କ ମୁସଳ ଉଠାଇ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଦା ଆସୁଥିବାବେଳେ ତାହାକୁ ଘାତ କଲେ। ବାନରରାଜା ତାଙ୍କ ମୁସଳ ଦ୍ୱାରା ଗଦାକୁ ଘାତ କଲେ, ଏବଂ ମୁସଳ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଏହିପରେ, ତେଜୋମୟ ସୁଗ୍ରୀବ ଭୂମିରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଲୋହା ମୁସଳ ଉଠାଇଲେ, ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ଏହାକୁ ଉଠାଇ, ସେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ, ଏବଂ ମହୋଦର ତାଙ୍କ ଗଦା ନିକ୍ଷେପ କଲେ; ଦୁଇଝଣଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟ ସହ ଟକ୍କର ମାରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଏହିପରେ, ଅସ୍ତ୍ର ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବାରୁ, ଦୁଇଝଣ ଏକ ସମାନ ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହରେ ନିଜ ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଯେପରି ଯଜ୍ଞ ଅଗ୍ନିର ତେଜ ଜଳୁଥାଏ। ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଘାତ କଲେ, ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ହସ୍ତ ହସ୍ତ ମିଳାଇ, ଦୁଇଝଣ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହିପରେ, ଦୁଇଝଣ ଦ୍ରୁତ ଉଠି, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ ଏବଂ ନିଜ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଝଟକା ଦେଲେ।