ଏହିପରି ଘଟଣାରେ, ଦେବତାମାନେ ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ "ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତୁ" ବୋଲି କହି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ସେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା ଅପୂର୍ବ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେ ହାତ ଉଠାଇ, କୌଣସି ଆଧାର ଛାଡ଼ି, କେବଳ ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ପାଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ବର୍ଷାରେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ରହିଲେ, ଶୀତକାଳରେ ଦିନ ରାତି ପାଣି ମଧ୍ୟରେ ଶୋଇ ରହିଲେ । ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ସେ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କଲେ । ଏପରି ତପଅଗ୍ନିରେ ପିଡ଼ିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ଉପଜିଲା । ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମରୁତମାନେ ସହିତ ମିଶି, ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଓ କୌଶିକଙ୍କ ଅପକାର ପାଇଁ ଅପ୍ସରା ରମ୍ଭାଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ— "ହେ ରମ୍ଭା, ଏହା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ବଡ଼ କାମ, ତୁମେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର ।" ଏପରି ଆଦେଶ ଦେଇ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ରମ୍ଭାଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା କଲେ । ସହସ୍ରନେତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଲଜ୍ଜାରେ ହାତ ଜୋଡି ରମ୍ଭା କହିଲେ, "ହେ ଦେବେଶ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୁନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର; ନିଶ୍ଚୟ ସେ ମୋତେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେବେ । ତେଣୁ ମୁଁ ଭୟଭିତ; ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ ।" ତାଙ୍କର କମ୍ପିତ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, "ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ରମ୍ଭା; ତୁମେ ମୋର ଆଦେଶ ପାଳନ କର । ବସନ୍ତ ଋତୁରେ, ସୁନ୍ଦର ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ଓ କାମଦେବ ତୁମ ସହିତ ରହିବା; କୋଇଲୀର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ତାଙ୍କର ମନକୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିବ । ତୁମେ ଅନେକ ଗୁଣ ଓ ରୂପରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ତପସ୍ୟାରତ କୌଶିକ ମୁନିଙ୍କ ମନକୁ ବିଘ୍ନିତ କର ।" ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରମ୍ଭା ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ । ସେ ମଧୁର ହାସ୍ୟ ଓ ରୂପରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କୋଇଲୀର ମଧୁର ସ୍ୱର ଶୁଣିଲେ ଓ ରମ୍ଭାଙ୍କ ରୂପ ଦେଖି ମନେ ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ । ଏହି ଧ୍ୱନି, ଗୀତ ଓ ରୂପ ଦେଖି, ମୁନିଙ୍କ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଉପଜିଲା । ସେ ବୁଝିପାରିଲେ ଏହା ସବୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୌଶଳ । ତେଣୁ, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ୟତମ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ରମ୍ଭାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ— "ହେ ରମ୍ଭା, ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି, ସେଠାରେ ତୁମେ ମୋତେ ମୋହିତ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲା; ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଉଥିବା ଦୋଷରେ, ତୁମେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଥର ହେଇ ରହିବ । କିନ୍ତୁ, ଏହି କ୍ରୋଧର ଫଳରେ, ଏକ ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତି ଦେବେ ।" ଏପରି କହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ । ତାଙ୍କର ଶାପ ଦ୍ୱାରା ରମ୍ଭା ସେଇଠି ତୁରନ୍ତ ପଥର ହେଇଗଲେ; ଏବଂ ମହାମୁନିଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି କାମଦେବ ଚାଲିଗଲେ । ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ହେଲା, ଏବଂ ମୁନି ଶାନ୍ତି ଲଭ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ବିଘ୍ନିତ ହେବାରୁ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲା, ତେଣୁ ସେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, "ମୁଁ କ୍ରୋଧକୁ ଅନୁବାଦ କରିବି ନାହିଁ, କିଛି କହିବି ନାହିଁ । ଏବଂ ଆଉ ଶତବର୍ଷ ଧରି ଶ୍ୱାସ ନେବି ନାହିଁ; ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେବି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିବି । ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦ ଲାଭ ନ କରିବି, ତେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖାଇବି ନାହିଁ, ଶ୍ୱାସ ନେବି ନାହିଁ । ମୋ ତପସ୍ୟା କାଳରେ ମୋର ଦେହ ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ ।" ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅପୂର୍ବ ଏକ ତପସ୍ୟାର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ । ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହିମାଲୟ ଛାଡ଼ି ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ । ସେ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମୌନବ୍ରତ ରହିଲେ, ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ । ଏହି ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷ ହେବା ପରେ ମୁନି, ଅନେକ ବିଘ୍ନ ଦେଖି, କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧକୁ ମନରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ ନାହିଁ । ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ଅକ୍ଷୟ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ । ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ମହାତ୍ମା ତାଲିରେ ଖାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଆସି, ସେଇ ତୟାରି ଖାଦ୍ୟ ଚାହିଲେ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସମସ୍ତ ତୟାରି ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଦେଲେ, ନିଜେ କିଛି ଖାଇଲେ ନାହିଁ । ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ମୌନବ୍ରତ ରହିଲେ, ଏବଂ ପୁନଃ ଶ୍ୱାସ ନେଇଲେ ନାହିଁ । ଏପରି ଅନ୍ୟ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି, ସେ ଶ୍ୱାସ ନେଇଲେ ନାହିଁ; ଏହାର ଫଳରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରୁ ଧୂଆଁ ବାହାରିଲା । ଏହି ଧୂଆଁ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଇଗଲା । ଦେବତା, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଓ ତେଜସ୍ରେ ଅନ୍ଧାର ହେଇଗଲେ, ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ । ସେମାନେ କହିଲେ, "ହେ ଦେବେଶ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି ଅନେକ ଭାବରେ ପରୀକ୍ଷିତ ଓ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ତଥାପି ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଯାଉଛି । ସେଠାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ; ଯଦି ତାଙ୍କର ମନର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକ ନାଶ କରିଦେବେ । ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି, କିଛି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ ।" ଏଭଳି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅତି ଦୂର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା, ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ, ଦେବତାମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଚମତ୍କୃତ କରିଦେଲା ।