ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ, ଲଙ୍କାରେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଯେଉଁଠି ବଞ୍ଚି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଶୁଣିଲେ, କିପରି ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରେ ଦୁଃସ୍ଥ ହୋଇ ଏକଠା ହେଲେ। ଏହି ରାକ୍ଷସୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପତି, ପୁଅ କିମ୍ବା ନିଜ ପରିଜନ କୁ ହରାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, ଏହି ବୃଦ୍ଧ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଦୁଃସ୍ଥ ଶୂର୍ପଣଖା କିପରି ଅରଣ୍ୟରେ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖିନ ହେଲେ, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ? ଏହି ଅପବାଦିତା, ଅସୁନ୍ଦର ଏବଂ ନିର୍ଲଜ୍ଜା ନାରୀ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯିଏ ଶାନ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିବେଶିତ, କିପରି ଏହି ଅସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିବା ରାକ୍ଷସୀ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲା? ତାଙ୍କର ଅଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ମୃଦୁ ଚର୍ମ ଏବଂ ଧଳା କେଶ ଥିବା ଶୂର୍ପଣଖା ଅନୁଚିତ, ହାସ୍ୟାସ୍ପଦ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ। ଏହି ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୂଷଣ ଏବଂ ଖରାଙ୍କ ସହ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଶୂର୍ପଣଖା ରାଘବଙ୍କ ରୋଷକୁ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କଲେ। ଏହି ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ମହା ଶତ୍ରୁତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଦଶମୁଖୀ ରାକ୍ଷସ ଶୀତାଙ୍କ ଅପହରଣ କଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ହେଲା। ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଶୀତାକୁ ଲଭିପାରିଲେ ନାହିଁ, ବରଂ ରାଘବଙ୍କ ସହ ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁତା ଗଢି ହେଲା। ବିରାଧ, ଯିଏ ଭୈଦେହୀକୁ ଚାହିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଏକା ରାମ ହତ୍ୟା କଲେ, ଏହା ଚେତାବନୀ ହେବା ଉଚିତ ଥିଲା। ଜନସ୍ଥାନରେ ଚୌଦ ହଜାର ଭୟଙ୍କର କର୍ମ କରିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କ ଅଗ୍ନିମୟ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବିନାଶ ହେଲେ। ଖରା, ଦୂଷଣ ଏବଂ ତ୍ରିଶିରାସ୍ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା ହେଲେ; ଏହା ମଧ୍ୟ ଚେତାବନୀ ହେବା ଉଚିତ ଥିଲା। କବନ୍ଧ, ଯିଏ ଏକ ଯୋଜନା ଦীর্ঘ ବାହୁ ଥିଲେ ଏବଂ ରକ୍ତପାନ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରାମ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହେଲେ; ଏହା ମଧ୍ୟ ଚେତାବନୀ ଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ବାଲି, ଯିଏ ମେରୁ ପର୍ବତ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରାମ ହତ୍ୟା କଲେ; ଏହି ଘଟଣା ମଧ୍ୟ ଚେତାବନୀ ହେବା ଉଚିତ ଥିଲା। ଋଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରେ ବସିଥିବା ସୁଗ୍ରୀବ, ଯିଏ ନିରାଶ ଏବଂ ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିଲେ, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଫେରିଲା; ଏହି ଘଟଣା ମଧ୍ୟ ଚେତାବନୀ ହେବା ଉଚିତ ଥିଲା। ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ଭରା ଉପଦେଶ, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ରାବଣ ତାଙ୍କ ମୂଢ଼ତାରେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ। କୁବେରଙ୍କ ଭାଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସରଣ କରିଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏହି ଲଙ୍କା ଏପରି ଦୁଃଖ ଓ ବିନାଶର ନିବାସ ହେଇ କ୍ଷମାଭୂମି ହେବା ନଥିଲା। ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ହତ୍ୟା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତିକାୟଙ୍କ ହତ୍ୟାର ଖବର ଶୁଣିଲେ ରାବଣ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମିୟ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ମଧ୍ୟ ହରାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝିଲେ ନାହିଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାକ୍ଷସୀ ଘରେ ଏହି ବିଲାପ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳୁଥିଲା—"ମୋର ପୁଅ, ଭାଇ, ପତି ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା ହେଲେ"। ଲଙ୍କାର ସମସ୍ତ ରଥ, ଘୋଡା, ହାତୀ ହଜାର ହଜାର ଭାଗରେ ବିନାଶ ହୋଇଛି; ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ପଦାଟୀ ସୈନିକ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—ଏହା କି ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, କିମ୍ବା ଶତଯଜ୍ଞୀ ଇନ୍ଦ୍ର, କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ନିଜେ? କିଏ ଆମକୁ ହତ୍ୟା କରୁଛି, ଯିଏ ରାମ ରୂପ ଧରିଛି? ରାମ ଦ୍ୱାରା ଆମର ନାୟକମାନେ ହତ୍ୟା ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଆମେ ଜୀବନ ଉପରେ ଆଶା ହାରାଇଛୁ; ଭୟର ଶେଷ ଦେଖିପାରୁ ନାହିଁ, ରକ୍ଷକ ବିନା ଆମେ ବିଲାପ କରୁଛୁ। ବଡ଼ ଦୟାଳୁ ବର ପାଇଥିବା ରାବଣ ରାମଙ୍କ ହାତରୁ ଆସିଥିବା ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିପଦକୁ ବୁଝିପାରୁ ନାହିଁ। ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହେଲେ, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ କିମ୍ବା ରାକ୍ଷସ କେହି ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖାଯାଉଛି; ଲୋକମାନେ କହୁଛନ୍ତି ରାମ ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ଆଣିବେ। ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବ, ଦାନବ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ମିଳି ରାବଣଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିବାର ବର ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ରାବଣ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଏହି ବର ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ନାହିଁ। ଏହି ପରି ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିପଦ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଏକ ମନୁଷ୍ୟରୁ ଆସିଛି—ଏହା ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ଜୀବନର ଶେଷ ଆଣିବ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବଡ଼ ଉତ୍ତମ ବାକ୍ୟ କହିଲେ—"ଏଠା ଠାରୁ ଦାନବ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ଭୟରେ ବ୍ୟାପିତ ହେବେ।" ଇନ୍ଦ୍ର ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ସମସ୍ତ ଦେବ ଏକଠା ହେଲେ; ଶିବ ଏହାକୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ—"ତୁମମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏକ ନାରୀ ଜନ୍ମ ନେବେ, ଯିଏ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ କରିବେ।" ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପ୍ରେରିତ ଏହି ନାରୀ ପୁର୍ବକାଳର ଦାନବମାନେ ଭଳି ଭୋକରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପଭୋଗ କରିବେ; ତିନି ରାକ୍ଷସମାନେ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବେ। ରାବଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶେଷ ବିଲାପ ଦୁଃଖରେ ଭରି ଉପଜିଛି। ରାଘବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଛୁ; ଏହି ବିପଦରେ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବା ଏକ ଅଟୁଟ୍ ଆଶ୍ରୟ ଦେଖିପାରୁ ନାହିଁ; ଏହା ଏକ ଯୁଗର ଶେଷର ପରି, କାଳରେ ନିମ୍ନସ୍ଥ ହେଉଛି। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆତଙ୍କରେ ଆମେ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ; ଏହା ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଗ୍ନିରେ ଆବୃତ ହାତୀଣୀମାନେ ପରି। ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ବଂଶଜ ବିଭୀଷଣ ସମୟରେ ଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ; ବିପଦ ଦେଖି ଏହି ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜନକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ଏହି ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଏକାପରେ ଏକା ଗାଲା ଦେଇ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ବିଲାପ କରିଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ, ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ପଚାନବେଠି ଶର୍ଗ ପ୍ରାରମ୍ଭ ହେଉଛି।