ଏହିପରି ଘଟଣା ଘଟିଲା : ଭୟଭୀତ ଏବଂ କମ୍ପିତ ହୋଇ ହାତ ଜୋଡି ଦାଣ୍ଡିଥିବା ଅପ୍ସରା ମେନକାଙ୍କୁ ଦେଖି, କୌଶିକଙ୍କ ପୁଅ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ଏପରେ, ରାମ, ଆତ୍ମସଂଯମ ଓ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ନେଇ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉତ୍ତର ପର୍ବତକୁ ଚଲିଗଲେ। ସେଠାରେ, କୌଶିକୀ ନଦୀର କୂଳରେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ହଜାର-ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରିଚଲିଲେ। ଉତ୍ତର ପର୍ବତରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଆଲୋଚନା କଲେ—"କୌଶିକଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ମହାର୍ଷି ପଦବୀ ଦିଆଯାଉ।" ଦେବତାମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, "ବତ୍ସ, ତୁମର ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି। ମୁଁ ତୁମକୁ ବଡ଼ ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ପଦବୀ ଦେଉଛି।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ, "ମୋ ନିଜ ଧର୍ମ ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅପୂର୍ବ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ପଦବୀ ଯଦି ଆପଣ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଥିବି।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ତୁମେ ଏଯାଁ ଅବଧି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିନାହାଁ। ଏହିପରି ଚେଷ୍ଟା କର, ମୁଁ ଏବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଛି।" ଦେବତାମାନେ ଯିବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦୁଇହାତ ଉପରକୁ ଉଠାଇ, କେବଳ ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ତପସ୍ୟା କଲେ। ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପାଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ, ବର୍ଷାରେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ରହିଲେ, ଶୀତକାଳରେ ଦିନ ଓ ରାତି ଜଳରେ ଶୟନ କଲେ। ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ସେ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ତପସ୍ୟା ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ମାରୁତ ସହିତ, ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଓ କୌଶିକଙ୍କ ହାନି ପାଇଁ ଅପ୍ସରା ରମ୍ଭାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ରମ୍ଭା, ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ। ତୁମେ କୌଶିକଙ୍କୁ ମୋହିତ କର; ତାଙ୍କୁ କାମନା ଓ ମାୟାରେ ବ୍ୟାକୁଳ କର।" ସହସ୍ରନୟନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଲଜ୍ଜିତ ଓ ଭୟଭୀତ ରମ୍ଭା ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ—"ଦେବେଶ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତପସ୍ବୀ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ମୋ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଦେଖାଇବେ। ତେଣୁ ମୁଁ ଭୟଭୀତ; ମୋତେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦିଅ।" ତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—"ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ରମ୍ଭା। ମୋ ଆଦେଶ ପାଳନ କର। ମୁଁ ତୁମ ସହିତ କାମ ଓ କୋକିଳ ସହ ରହିବି, ଯାହା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବ। ତୁମେ ତୁମ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ତପସ୍ବୀ କୌଶିକଙ୍କ ମନ ଭଙ୍ଗ କର।" ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରମ୍ଭା ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କଲେ ଓ ମୃଦୁ ହସରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କୋକିଳର ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଶୁଣି ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ ରମ୍ଭାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହା ଦେଖି, ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୌଶଳ ବୋଲି ବୁଝିଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ ରମ୍ଭାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—"ମୋତେ ଯେଉଁ ତୁମେ କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ଉପରେ ଜୟ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ବେଳେ ମୋହିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲ, ତୁମେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଥର ହୋଇ ରହିବ। ମୋ ଏହି କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଯେତେବେଳେ ଏକ ତପସ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତି ଦେବେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଉଦ୍ଧାର ପାଇବ।" ଏଭଳି କହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କର ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧ ଓ ବିୟୋଗ ଦମନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ରମ୍ଭା ସେଖଣିକେ ପାଥର ହୋଇଗଲେ ଏବଂ କାମ ତାହା ଦେଖି ଚାଲିଗଲେ। କ୍ରୋଧ ଓ ତପୋବଳ ହ୍ରାସରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅନ୍ତଃକଳେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ବିଘ୍ନିତ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ—"ମୁଁ କ୍ରୋଧ ଦେଖାଇବି ନାହିଁ, କିଛି କଥା କହିବି ନାହିଁ। ବା, ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଶ୍ୱାସ ନେଇବି ନାହିଁ; ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟ କରି ନିଜକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଇବି। ମୁଁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଦବୀ ଲାଭ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ୱାସ ନେଇବି ନାହିଁ, ଖାଇବି ନାହିଁ। ଏହି ତପସ୍ୟା କାଳରେ ମୋ ଦେହ ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ।" ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ନେଇ, ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ଅପୂର୍ବ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହିମାଳୟ ଛାଡ଼ି ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ। ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମୌନବ୍ରତ ଓ ଅପୂର୍ବ ତପସ୍ୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ। ଏହି ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଅନେକ ବିଘ୍ନ ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ତିନି କଠୋର ତପସ୍ୟାରେ ଅନ୍ତଃକଳେ କ୍ରୋଧକୁ ଅନୁପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଦିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ନେଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅକ୍ଷୟ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ରହିଲେ; ଏହି ହଜାର ବର୍ଷର ବ୍ରତ ଶେଷ ହେଲା।