ଏକ ସମୟରେ, ନିୟମିତ ଉପବାସ ଓ ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁଥିବା ମହାର୍ଷି ଭାଲ୍ମୀକି, ସୀତାଙ୍କର ମହାକଥା ଓ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ପୁତ୍ର ରାବଣଙ୍କର ବିନାଶକୁ ନିମିତ୍ତ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାମାୟଣ କବ୍ୟ ରଚନା କଲେ। ଏହି କବ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାକୁ ଓ ଗାଇବାକୁ ଅତି ସ୍ୱାଦୁ, ତିନି ପ୍ରକାର ଛନ୍ଦ ଓ ସାତ ପ୍ରକାର ମାତ୍ରାରେ ଏହା ସଜିତ, ତାଲ ଓ ସ୍ତ୍ରିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଅନୁସୂତ ହୋଇଛି। ଏହି କବ୍ୟରେ ପ୍ରେମ, କରୁଣା, ହାସ୍ୟ, କ୍ରୋଧ, ଭୟ, ପ୍ରତାପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବର ଉପସ୍ଥିତି ରହିଛି, ଯାହା ଦୁଇ ଭାଇ ଗାଇଥିଲେ। ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ବିଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ, ମଧୁର କଣ୍ଠ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ଗନ୍ଧର୍ବ ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ପ୍ରତିତ ହେଉଥିଲେ। ସୁନ୍ଦର ଦେହ ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ମଧୁର କଣ୍ଠରେ କଥା କରୁଥିବା ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ରାମଙ୍କ ଦେହରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଦୁଇ ମୂର୍ତ୍ତି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ରାଜପୁତ୍ର ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମମୟ ଓ ଉତ୍ତମ କଥାକୁ ଅଭ୍ୟସ କରି, ଅପରାଧ ନ କରି ଏହାକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଋଷି ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ମଣ୍ଡଳୀରେ ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ଅନୁଶାସନ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି କବ୍ୟକୁ ଗାଇଥିଲେ। ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି, ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ଓ ମହାତ୍ମା ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ଏକ ସମୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଋଷିମଣ୍ଡଳୀରେ ଏହି କବ୍ୟ ଗାଇଥିଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ମଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଗାଇଥିଲେ, ଏହି କବ୍ୟ ଶୁଣି ଋଷିମାନେ ଅଂଶୁ ଭରା ଚକ୍ଷୁ ହେଲେ। ସମସ୍ତେ "ଅତି ଉତ୍ତମ!" ବୋଲି ଅଶ୍ରୁଭିନ୍ନ ଚକ୍ଷୁରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ କହିଥିଲେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ। ସମସ୍ତେ ଦୁଇ କୁଶୀଳବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି "ଅହା, ଏହି ଗୀତର ମଧୁରତା, ବିଶେଷ କରି ପଦ୍ୟର!" ବୋଲି କହିଥିଲେ। ଏହି ଘଟଣା ଯଦିଓ ଅତୀତରେ ଘଟିଥିଲା, ଦୁଇ ଭାଇ ଏହାକୁ ଏପରି ଗାଇଥିଲେ ଯେ, ଦୃଷ୍ଟିସାମ୍ନାରେ ଘଟୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ପରି ଲାଗିଥିଲା। ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ଏକାଠି ମଧୁର ଓ ଦକ୍ଷ ଶୈଳୀରେ ଗାଇଥିଲେ, ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ତପସ୍ୱୀ ମହାର୍ଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ଅଧିକ ଉତ୍ସାହ ଓ ଅସାଧାରଣ ମଧୁରତାରେ ଗାଇଥିଲେ, ଏକ ଆନନ୍ଦିତ ଋଷି ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଜଳପାତ୍ର ଦେଲେ। ଅନ୍ୟ ଏକ ମହାନ ଋଷି କୁ ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ଦେଲେ, ଅନ୍ୟ ଏକ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଏକ ଉପବୀତ ଦେଲେ। ଏକ ଜଳପାତ୍ର ଦେଲେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ମୁଞ୍ଜ ଗ୍ରାସର କମରବନ୍ଦ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଦଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶ୍ରମବସ୍ତ୍ର ଦେଲେ। ଏକ ଆନନ୍ଦିତ ଋଷି କୁ କୁଟାର ଦେଲେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଓକ୍ଷର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଏକ ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ଦେଲେ। ଏକ ମାଟି ଚୁଡ଼ି ଓ କାଠ ରସି ଦେଲେ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଋଷି ଯଜ୍ଞପାତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦାଉଡ଼ି ଦେଲେ। ଏକ ଉଦୁମ୍ବର ଦଣ୍ଡ ଦେଲେ, ଅନେକ ଶୁଭ ଶାପ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଏକାଠି ତଥ୍ୟବାଦୀ ଋଷିମାନେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଇ କହିଲେ, "ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା ମହାର୍ଷି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି।" ଏହି କବ୍ୟ କବିମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଧାର, ସଠିକ୍ କ୍ରମରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ଏହି ଗୀତ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଗୀତରେ ପ୍ରବୀଣ ହୋଇ ଗାଇଛ। ଏହି କବ୍ୟ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଥାଏ, ଶକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଏବଂ ଶୁଣିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ଯେଉଁଠି ଦୁଇ ଭାଇ ଗାଇଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। ଗଲି ଓ ରାଜପଥରେ, ଭରତଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ଦୁଇ କୁଶୀଳବଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ଘରକୁ ନେଲେ। ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ ରାମ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଆଦର ଦେଲେ; ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସି, ତିନି ଭାଇ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ରହିଥିବା ସମୟରେ ଦୁଇ କୁଶୀଳବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଶୁଭ୍ର ଓ ଶିଳ୍ପ ଶାଳୀ। ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ, ଦେବତା ପରି ଚମକିବା, ତାଙ୍କ କଥା ଆମେ ଶୁଣିବା।" ରାମ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହ ଦେଇ କହିଲେ, "ଏହି ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥ ଓ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା କଥା ଗାଇବା।" ଦୁଇ ଭାଇ ମଧୁର ଓ ଉତ୍ସାହ ଭରିତ କଣ୍ଠରେ, ହୃଦୟରୁ ଉପଜିଥିବା ସ୍ୱରରେ ଗାଇଥିଲେ। ତାଲ ଓ ସ୍ତ୍ରିଙ୍ଗର ସମନ୍ୱୟରେ ଏହି କବ୍ୟ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରେ ମଧୁର ଗାନ ଶୁଣିଲେ, ଏହି ଗୀତ ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କର ଶରୀର, ମନ ଓ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା; ଏହାର ମଧୁରତା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିଲା। ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ରାଜପୁତ୍ର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସଙ୍ଗୀତରେ ପ୍ରବୀଣ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ମହାନ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି କହିବି। ଏବେ ତାଙ୍କର ଶୂର କାର୍ଯ୍ୟର ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣ। ରାମଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦେଇବା ପରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ଠିକ୍ ଶୈଳୀରେ ଗାନ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ରାମ ସଭାରେ ବସି ଦୀର୍ଘ ଶୁଣିବାକୁ ଅନୁରାଗୀ ହେଲେ। ଏବେ, ଗୌରବମୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଭୂମି ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ରାଜାମାନେ, ପ୍ରଜାପତି ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇ, ନିଜ ଅଧିନରେ ରଖିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଥିଲେ ସଗର, ଯିଁଁ ମହାସାଗର ଖନନ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ସହିତ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ପୁତ୍ର ଦିଗ୍ବିଜୟ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଇକ୍ଷ୍ବାକୁ ବଂଶର ମହାତ୍ମା ରାଜାମାନଙ୍କ ଧାରାରେ ଏହି ମହାକଥା ଉଦ୍ଭୂତ ହୋଇଛି, ଯାହାକୁ ରାମାୟଣ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ। ଏବେ ଆମେ ଏହି କଥାକୁ ଆରମ୍ଭରୁ ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା; ଏହି କଥା ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡି ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ଏହି ଆୟୋଧ୍ୟା ନାମକ ଏକ ନଗର ଥିଲା, ଯାହା ମାନବର ମହାପତି ମନୁ ନିଜେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଖ୍ୟାତି ଥିଲା। ଏହି ମହାନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗର ଦ୍ୱାଦଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଓ ତିନି ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା, ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତା ସଠିକ୍ ଭାବେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ନଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜପଥରେ ଶୋଭିତ, ସର୍ବଦା ନବ ପୁଷ୍ପରେ ଭରି ଓ ଜଳରେ ଶିତଳିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ନଗରରେ ଦଶରଥ ରାଜା, ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ପତି ପରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହୁଥିଲେ। ଏହି ନଗର ଦ୍ୱାର ଓ ତୋରଣରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ବଜାର ଭଲଭାବେ ବିଭକ୍ତ, ବିଭିନ୍ନ ଯନ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ କଳାକାର ଏଠି ବସିଥିଲେ।