ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ, ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଭାଇ, କ୍ରୋଧରେ ଧର୍ମକୁ ଛାଡି ମୈଥିଲୀ ସୀତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି—ଏହି ଭାବକୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ମିତ୍ର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହେ ରାକ୍ଷସରାଜ, ଆପଣ ଚତୁର୍ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ବ୍ରତରତ ଓ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ତେବେ ଏମିତି କିପରି ଭାବୁଛନ୍ତି ଯେ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବେ? ଆମେ ଏକାଠି ମିଶି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ମୈଥିଲୀଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟକୁ ଦେଖନ୍ତୁ, କ୍ରୋଧକୁ ପକେଇ ଦିଅନ୍ତୁ।” ତାଙ୍କ ମିତ୍ର ପରାମର୍ଶ ଦେଲେ, “ଆଜି ଅମାବାସ୍ୟାର ପୂର୍ବ ସନ୍ଧ୍ୟା, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ, ଆପଣ ନିଜ ସେନା ସମେତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ବିଜୟ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଯାଆନ୍ତୁ। ଆପଣ ସ୍ୱୟଂ ଶୂର, ଧୀର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ ବିଜୟ କରି, ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ।” ମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଭଲ ପରାମର୍ଶ ଶୁଣି, ରାବଣ ତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ପୁନି ଶକ୍ତି ସମେତ ନିଜ ସଭାକୁ ଫେରିଲେ। ଏଠାରୁ ରାମାୟଣର ତିରାନବେଁ ସର୍ଗା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ରାବଣ ମନମେଳିତ ଓ ଶୋକାକୁଳ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରଧାନ ଆସନରେ ବସିଲେ, ଯେପରି ଦୁଃଖରେ ପଡିଥିବା ସିଂହ ଭଳି। ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଅପମୃତ୍ୟୁରେ ବିଧୁର ହୋଇ ରାବଣ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଯୋଧ୍ୟାଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ସମସ୍ତେ ହାତୀ-ଘୋଡା, ରଥ, ଓ ପଦାତି ସମେତ ସଜ୍ଜ ହେଇ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କର। ରାମଙ୍କୁ ଘେରି ମେଘ ଭଳି ବାଣବୃଷ୍ଟି କରି ତାଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କର। ନହେଲେ, ଆସନ୍ତାକାଲି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ, ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ରାମଙ୍କୁ ବଧ କରିବି, ଯଦିଓ ମୋ ଦେହ ଆଘାତ ପାଏ।” ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ନିଜ-ନିଜ ରଥରେ ବିଭିନ୍ନ ଦଳରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଇଲେ। ସେମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ଲୋହା ଗଦା, ଶୂଳ, ବାଣ, ତଳୱାର, ଏବଂ ପରଶୁ ଭଳି ଘାତକ ଅସ୍ତ୍ର ଭାନର ସେନା ଉପରେ ବର୍ଷାଇଲେ। ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୂର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ଉତ୍ସାହରେ ବୃକ୍ଷ ଓ ପାହାଡ଼ ଛାଡ଼ି ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ବେଉଠିଲେ। ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବାକୁ ଯାଉଥିଲା। ଦୁଇପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଭୟାନକ ମୁକାବିଲା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ତଳୱାର, ଗଦା, ଶୂଳ, ପରଶୁ ଆଦି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକାଉଠି ଆଘାତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ, ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକାଉଠି ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଭୟାନକ ଧୂଳି ଉଠିଲା। ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ରୁହୁରୁହା ରକ୍ତ ଝରାଉଥିଲେ, ଏହି ରକ୍ତ ଧୂଳିକୁ ଦମନ କଲା। ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ଉପରେ ହାତୀ, ରଥ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ, ତୀର ବିଛିନ୍ନ ମାଛ ଭଳି ଏଠା ଉଠା ଥିଲା, ଧ୍ୱଜାଗୁଡ଼ିକ ଗଛ ଭଳି ଚିହ୍ନଟ ହେଉଥିଲେ। ରକ୍ତର ନଦୀ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଶବ ଭରି ଭସୁଥିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ବାନର ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଉଥିଲେ। ବାନରନାୟକମାନେ ନିରନ୍ତର ଲଫି ଧ୍ୱଜା, କବଚ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲେ। ସେମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ନଖରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଚୁଲ, କାନ, ଲଳାଟ, ନାକ ଉଖଳି ଦେଉଥିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାକ୍ଷସ ଉପରେ ଶତାଧିକ ବାନର ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ଫଳେ ଲଦା ଗଛକୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭଳି ଘେରି ଦେଉଥିଲେ। ତେବେ, ପର୍ବତ ସମାନ ଦେହଧାରୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଙ୍କର ଗଦା, ଶୂଳ, ତଳୱାର, ପରଶୁ ଦ୍ୱାରା ବାନରମାନଙ୍କୁ ମାରି ଦେଉଥିଲେ। ବଡ଼ ଅଂଶ ବାନର ସେନା ବିନାଶ ହେଉଥିଲା, ସେମାନେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ ନିଜ ସରଣ୍ୟ ଭାବରେ ଧରି ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ତେବେ, ବଳଶାଳୀ, ତଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ରାମ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରି, ରାକ୍ଷସ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ବାଣବୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କ ସମ୍ନିକଟକୁ ଆସିପାରିଲେ ନାହିଁ—ଯେପରି ଆକାଶରେ ତୀବ୍ର ରବିକିରଣ ସମୟରେ ମେଘ ନିକଟ ଆସିପାରେ ନାହିଁ। ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ରାମ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୟାନକ ଓ ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ ରାମ ଏହି ମହାନ ସେନାକୁ କମ୍ପିତ କରୁଛନ୍ତି, ବଡ଼ ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ବିଖଣ୍ଡିତ ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ—ଏକ ପବନ ମଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦେଖିବାକୁ ଭଳି। ସେମାନେ ନିଜ ଦଳକୁ ବିଧ୍ୱଂସ ହେଉଥିବା, ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜଳିଯାଉଥିବା ଦେଖୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତୀବ୍ର କାର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ। ରାଘବଙ୍କ ଆଘାତ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ, ଯେପରି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ବସିଥିବା ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ। କେହି ଦେଖୁଥିଲେ ରାମ ହାତୀ ବାହିନୀକୁ ନଶ୍ଚୟ କରୁଛନ୍ତି, କେହି ଦେଖୁଥିଲେ ରଥୀମାନେ ନଶ୍ଚୟ ହେଉଛନ୍ତି, କେହି ଦେଖୁଥିଲେ ପଦାତି ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ନଶ୍ଚୟ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହିପରି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ କ୍ରୋଧରେ ଏକାଉଠି ଆଘାତ କରୁଥିଲେ, ରାମଙ୍କ ଆକୃତିର ମାୟାରେ ଏକାଉଠି ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟକୁ ମାରି ଦେଉଥିଲେ। ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ, ଯଦିଓ ସେ ମହାନ ସେନାକୁ ଜଳାଉଥିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଗନ୍ଧର୍ବାସ୍ତ୍ର ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲେ। କେବେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ହଜାର ହଜାର ରାମଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ପୁନି କେବଳ ଏକ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ର ଦେଖୁଥିଲେ, ଯାହା ମହାତ୍ମା ଧନୁର୍ଧର ରାମଙ୍କର, କିନ୍ତୁ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନଥିଲେ। ଏହି ରାମ-ଚକ୍ରର ମଧ୍ୟରେ ଦେହ ହୁଏ ନାଭି, ଶର ହୁଏ ତୀର, ଧନୁଷ ହୁଏ ଚକ୍ରର କିନାରା, ଧନୁଷ ତାରାର ଧ୍ୱନି ତାହାକୁ ଗୁଞ୍ଜାମୟ କରୁଥିଲା, ଏହି ଚକ୍ର ତେଜ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ବଳର ଅନୁପାମ ଗୁଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରଗୁଣରେ ଘେରା ରାମ-ଚକ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆଘାତ କରୁଥିଲା, ଏହା ଜୀବମାନେ ପାଇଁ କାଳଚକ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।