ରାବଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ଏବଂ କ୍ରୋଧ ଏତେ ଅତିରିକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଯେ, ତାଙ୍କର ରୁଷ୍ଟ ଚକ୍ଷୁ ଥୁଅଁ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ଝରିପଡ଼ିଲା—ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଦୁଇଟି ଜ୍ୱଳନ୍ତି ଦୀପରୁ ତେଲ ଝରୁଥିବା ପରି। ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଚିରିବା ଶବ୍ଦ ଏତେ ଭୟାନକ ଥିଲା, ଯେପରି ଦାନବମାନେ ଚକ୍ର ଘୁଞ୍ଚାଇ ଦେଉଥିବା ମହା ଅଂଶ ଯନ୍ତ୍ରର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି। ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଏତେ ଭୟାନକ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁ ଦିଗକୁ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ୁଥିଲା, ସେହି ଦିଗର ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟରେ ପିଗଳିଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱରୂପ ଭୟାନକ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାବଣ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଗଳିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ଭୟ କରୁଥିଲେ। ଏପରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସ ନାୟକ ରାବଣ ସେମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ସ୍ଥିର କରିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବାକୁ କହିଲେ—"ହଜାର-ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ମୁଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରିଛି; ସେହି ତପସ୍ୟାରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ମୋ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇଥିଲେ। ସେହି ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କୃପା ଦ୍ୱାରା, ମୋତେ କେବେ ଦେବ କିମ୍ବା ଅସୁରମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଭୟ ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ମୋର କବଚ ସୂର୍ୟପ୍ରଭା ନିର୍ମଳ, ଯାହାକୁ କେବେ ବଜ୍ର କିମ୍ବା ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଦେବ-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଙ୍ଗ କରାଯାଇନାହିଁ। ଏପରି ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ମୋ ରଥ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିବା ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ, ଆଜି କିଏ ମୋ ସାମ୍ନା କରିପାରିବ? ଏଠାରେ ପୁରନ୍ଦର ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦିଆଯାଇଥିବା ମୋର ମହାଧନୁ ଓ ତୀର, ଦେବ-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ଆଜି ଶତ-ଶତ ଦମ୍ବୁରୁ ଧ୍ୱନି ସହିତ ମୋର ଭୟାନକ ଧନୁକୁ ଉଠାଇବି, ଏହି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସଂହାର କରିବି।" ପୁଅର ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ଏବଂ କ୍ରୂର କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ରାବଣ ମନେ ମନେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—"ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ବଧ କରିଦେବି।" ତା'ପରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଭୟାନକ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଭୟଜନକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ସେ ରାତିର ଅନୁସରଣକାରୀ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୋର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଅଳ୍ପ କିଛି ବନବାସୀଙ୍କୁ ମାରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଏହାକୁ ସୀତା ବୋଲି ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ଏବେ ମୁଁ ସତ୍ୟସ୍ୱରୂପେ ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି—ଏହି ଶୂରବନ୍ଧୁ ଭକ୍ତିଶୀଳ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବି।" ଏପରି କହି, ରାବଣ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ମହାନ ତଳୱାର ଧରିଲେ, ଯାହା ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ନିର୍ମଳ ତଳୱାର ଥିଲା। ପୁଅ ଶୋକରେ ବିକଳ ମନେ, ପତ୍ନୀ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଘେରି ରାବଣ ତୁରନ୍ତ ତଳେ ନମିଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ତଳୱାର ହାତରେ ଧରି, ସେ ମୈଥିଲୀ ଅଛିଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି ସିଂହ ଦହାଡ଼ରେ ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଏକାଉଁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଏହି କ୍ରୋଧିତ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଦେଖି, କହିଲେ—"ଆଜି ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ଦେଖି ରାବଣ ଅବଶ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହେବେ।" "ଏହି ଏକ ଲୋକ କ୍ରୋଧରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ବଳ ଓ ଅନେକ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇଛନ୍ତି। ତିନି ଲୋକର ରତ୍ନ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି; ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନା କରିପାରିବା ଶୂର ଓ ବଳବାନ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।" ଏମିତି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ରାବଣ ଅଶୋକବନରେ ଥିବା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଆସିଲେ। ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ସହଚରମାନେ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ବି, ସେ ଅତି କ୍ରୋଧରେ ରୋହିଣୀକୁ ଗ୍ରହ ଧରିଥିବା ପରି ଦୃତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ। ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ମୈଥିଲୀ, ଯିଏ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ, ଏହି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତଳୱାର ଧାରଣ କରିଥିବା ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତଳୱାରର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ବାରମ୍ବାର ରୋକୁଥିଲେ ବି, ସେ ଫେରିଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହଁନ୍ତି। ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଅତିବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ କ୍ରନ୍ଦନ କରି କହିଲେ—"ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମୋ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ମୋତେ ରକ୍ଷକ ଥିଲେ ବି, ମୋତେ ଅନାଥ ଭାବେ ମାରିଦେବେ। ଏ ଭାର୍ୟତା ଭକ୍ତ ହୋଇ, ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ମୋର ପତିଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲି। ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଥିଲେ, 'ମୋ ପତ୍ନୀ ହେଉ', ଏବଂ ଏବେ ମୋର ପତି ନଥିବାରୁ ସେ ନିରାଶାରେ ଏପରି କରୁଛନ୍ତି। କ୍ରୋଧ ଓ ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ସେ ମୋ ବଧ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସୁଛନ୍ତି। କିମ୍ବା ହେତେ ଦୁଇ ମହାପୁରୁଷ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୋ ପାଇଁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। କାରଣ ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭୟାନକ ଉଲ୍ଲାସ ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଛି। ଏଠାରେ ଅନେକ ଲୋକ ଉଲ୍ଲାସରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏହି ରାଜପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସଂହାର ହୋଇଛି। କିମ୍ବା, ପୁଅ ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଏହି କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ମାରିନଥିବାରୁ ମୋତେ ମାରିଦେବେ। ହନୁମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ମୁଁ ମାନିନଥିଲି, ଦୁଃଖିତ ମୁଁ ଯଦି ତାଙ୍କ ପିଠରେ ଚଢ଼ିଥାନ୍ତି, ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼ିନଥାନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ପତିଙ୍କ ଅଂକରେ ବସି ଏପରି କ୍ରନ୍ଦନ କରୁନଥାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଭାବୁଛି, କୌସଲ୍ୟାଙ୍କ ହୃଦୟ ଏବେ ଫଳ ପାଇବ।" "ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି ବୋଲି ଶୁଣି କୌସଲ୍ୟା କନ୍ଦି କନ୍ଦି ତାଙ୍କର ପୁଅର ଜନ୍ମ, ଶୈଶବ ଓ ଯୌବନ ସ୍ମରଣ କରିବେ। ସେ ତାଙ୍କର ଧର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶରୀର ରୂପକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଆଶା ହରାଇ, ପୁଅ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଅଚେତନ ହେଇଯିବେ। ନିଶ୍ଚୟ, ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ବା ଜଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବେ। ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ଥରା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଃଖ ହେଲା।" "ଏହିପରି ମୈଥିଲୀ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଉପରେ ଏପରି କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ—ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ରୋହିଣୀ ଗ୍ରହ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଥାଏ, ସେପରି।