ଏକ ସମୟର କଥା, ବାସନା ଓ ଆକାଂକ୍ଷାର ଗର୍ବରେ ଆବୃତ୍ତ ହୋଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷି ଏକ ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ—“ଏ ଅପ୍ସରେ, ତୁମେ ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ରୁହ। ମୋ ଉପରେ କୃପା କର, କାରଣ ମୁଁ କାମବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।” ଏପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ପରେ, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ଅପ୍ସରା ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ବଡ଼ ବାଧା ଆସିଲା, ଏ ଅପ୍ସରା ପଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଓ ପୁଣି ପଞ୍ଚ ବର୍ଷ—ମୋଟ ଦଶ ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ। ଏହି ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଶାନ୍ତ ଓ ମଧୁର ଭାବରେ ବିତିଗଲା। ଏହା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାର୍ଷି ଲଜ୍ଜା, ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରେ ଏକାଗ୍ର ହେଲେ। ତାଙ୍କ ମନରେ କ୍ରୋଧ ଓ କ୍ଷୋଭ ଜନ୍ମ ନେଲା—“ଏହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ, ମୋର ତପସ୍ୟାର ଚୋରି। ଦଶ ବର୍ଷ ରାତି ଦିନ ଏଭଳି ଚାଲିଗଲା। ମୁଁ କାମ ଓ ରତିରେ ବିମୂଢ଼ ହୋଇ, ଏହି ବାଧାରେ ପଡ଼ିଛି।” ଏପରି ଅନୁତାପରେ ତାଙ୍କ ଶ୍ୱାସ ଗଭୀର ହେଲା। ତିନିଏଁ ବିଭୀତି ଅପ୍ସରା ମେନକାକୁ, ଯିଏ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦଁଡ଼ାଇଥିଲେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କୁଶଳ ଶବ୍ଦରେ ବିଦାୟ ଦେଲେ। ତାପରେ, ନିଜକୁ ଜୟ କରିବା ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉତ୍ତର ପର୍ବତକୁ ଚାଲିଗଲେ। କୌଶିକୀ ନଦୀ ପାରେ ପହଞ୍ଚି, ସେଠି ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ—ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହି ଉତ୍ତର ପର୍ବତରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମଣ୍ଡଳୀ ଭୟଭିତ ହେଲେ ଓ ମିଳି ବିଚାର କଲେ—“କୁଶିକନନ୍ଦନଙ୍କୁ ମହାର୍ଷିର ଉପାଧି ଦିଆଯାଉ।” ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ମଧୁର କଥାରେ କହିଲେ—“ଏ ବତ୍ସ, ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ମୁଁ ତୁମକୁ ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଋଷିମାନ୍ୟ ଉପାଧି ଦେଉଛି।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହାତ ଜୋଡ଼ି ମଣ୍ଡ ନମି କହିଲେ—“ମୋର ନିଜ ଧର୍ମ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅପୂର୍ବ ‘ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି’ ଉପାଧି ଯଦି ଆପଣ ଦେଇଥିବେ, ତେବେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହେବି।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ତୁମେ ଏଵେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହେଉନାହାଁ। ଆଉ ଚେଷ୍ଟା କର।” ଏପରି କହି ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହାତ ଉଠାଇ, କିଛି ଭରସା ନ ରଖି, କେବଳ ବାୟୁପାନ କରି, ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଦଁଡ଼ାଇ, ବର୍ଷାରେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ରହି, ଶୀତକାଳରେ ଦିନ ରାତି ଜଳରେ ଶୋଇ, ହଜାର ବର୍ଷ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ତପସ୍ୟାର ତାପରେ, ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭିତ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ମାରୁତଙ୍କ ସହ, ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ହାନି ପାଇଁ ଅପ୍ସରା ରମ୍ଭାଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ—“ଏ ରମ୍ଭା, ଦେବମାନେ ତୁମ ପାଇଁ ବଡ଼ କାମ ଦେଇଛନ୍ତି। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ମୋହିତ କରି, ତାଙ୍କ ମନ ଭ୍ରମିତ କର।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଲଜ୍ଜା ଏବଂ ଭୟରେ ହାତ ଜୋଡ଼ି, ରମ୍ଭା କହିଲେ—“ଏ ଦେବେଶ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାର୍ଷି ଭୟଙ୍କର। ନିଶ୍ଚୟ, ସେ ମୋ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରିବେ।” ତାହାର ଭୟ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ତାକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ—“ଭୟ କରନିଅ, ରମ୍ଭା। ମୋର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କର। ମୁଁ ଓ କାମଦେବ, ତୁମ ସହ ରହିବା; କୋଇଲୀର ମଧୁର ସ୍ୱର ତାଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବ।” ଏହିପରି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ରମ୍ଭା ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଧାରଣ କଲେ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଏବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କୋଇଲୀର ମଧୁର କୁହୁକ ଶୁଣି ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ ଓ ରମ୍ଭାକୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ସବୁ ଦେଖି, ସେ ଏହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୌଶଳ ବୋଲି ବୁଝିଲେ ଓ କ୍ରୋଧରେ ରମ୍ଭାଙ୍କୁ ସାପ ଦେଲେ—“ଏ ରମ୍ଭା, ମୁଁ ଯେଉଁଠି କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଜୟ କରିବା ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି, ତୁମେ ମୋତେ ଭ୍ରମିତ କଲା। ତୁମେ ଦୁଃଖିତା ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଥର ହୋଇ ଦଁଡ଼ାଇ ରୁହିବ। ଏହି କ୍ରୋଧରେ ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଦୂଷିତ ହେବ, ଏକ ତପୋବଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତି ଦେବେ।” ଏଭଳି କହି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅପାର ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖକୁ ଅନ୍ତରେ ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଶାପରେ ରମ୍ଭା ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପାଥରରେ ପରିଣତ ହେଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କାମଦେବ ଚାଲିଗଲେ। କ୍ରୋଧ ଓ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ହାରାଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅନ୍ତରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଲା, ତପସ୍ୟା ବିଘ୍ନିତ ହେବାର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ହେଲା—“ମୁଁ କ୍ରୋଧକୁ ଅନୁସରଣ କରିବି ନାହିଁ, କିଛି କଥା କହିବି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଶ୍ୱାସ ନେବି ନାହିଁ; ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରି, ନିଜକୁ ଶୁଷ୍କ କରି ଦେବି।