ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ସଉମିତ୍ରିଙ୍କ ସହିତ ଭିବୀଷଣ, ସାହସିକ ଭାଲୁ ଓ ବାନର ସେନାପତିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଗଛ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ବାଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଚିକିତ୍ସା ଦେବାକୁ ଚାହିଁଲେ। ଏହିଅପରି, ଯେଉଁ ଅନ୍ୟ ଯୋଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ସୁସ୍ଥ ହେବାକୁ ଚାହିଁଲେ। ରାମଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ପାଇଁ, ବାନର ସେନାର ମହାନ ନେତା ସୁଷେଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଔଷଧ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ଔଷଧର ସୁଗନ୍ଧ ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରିବା ସହିତ, ସେ ବାଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ବେଦନା ହଟିଗଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆହତ ଅଂଶ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଳିଗଲା। ତାପରେ, ରାଘବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ, ସୁଷେଣ ଭିବୀଷଣ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ, ସମସ୍ତ ବାନର ସେନାପତିମାନେ ଏବଂ ମିତ୍ରମାନେ ଉପରେ ଔଷଧ ଦେଇ ଚିକିତ୍ସା କଲେ। ସଉମିତ୍ରି ପୁନଃ ସ୍ବାଭାବିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରିଲେ, ବାଣ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଜ୍ୱର ମୂହ୍ର୍ତ୍ତମାନେ ହଟିଗଲା ଏବଂ ସେ ଖୁସି ହେଇ ରହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାମ, ବାନର ରାଜା, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭିବୀଷଣ ଓ ଭାଲୁ ରାଜା, ସଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଉଠି ଏବଂ ସୁସ୍ଥ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସେନାସହ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଆନନ୍ଦ କଲେ। ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ବାନର ରାଜା ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ନିଧନ ଶୁଣି। ଏବେ ଶୁଣ, ବିଭବଶାଳୀ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ବିରାଟ ବିରାଟ ଅନ୍ତିଷ୍ଟ ଅଧ୍ୟାୟ। ତାପରେ, ପୌଳସ୍ତ୍ୟ କୁଳର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ଜାଣି, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ସୂଚନା ଦେଲେ। "ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଭିବୀଷଣଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଆମ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି।" "ଆପଣଙ୍କ ସାହସିକ ପୁତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଦ୍ୱାରା ବିଜିତ ହେଇଥିଲେ।" "ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବାଣ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ଉଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ଗଲେ; ପୁତ୍ରଙ୍କ ଭୟାନକ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି ରାବଣ ଭୟରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ।" "ଭୟଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ରହିଲେ; ପରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଉପରେ ଫେରିଲେ।" "ପୁତ୍ର ଶୋକରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆତ୍ମାବିମାନ ହାରି, 'ହା ବଳଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ ସେନାପତି, ମୋ ପୁତ୍ର, ବୀର!' ବୋଲି ଦୁଃଖ କଲେ।" "ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଜିତ କରିଥିବା ତୁମେ, ଆଜି କିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅଧିନରେ ପଡିଗଲା? ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମ ରୋଷରେ କାଳ ଓ ଅନ୍ତକାକୁ ମଧ୍ୟ ବାଣ ଦେଇ ବିଦ୍ରବ୍ୟ କରିପାରିଥା।" "ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିଥା—ଯୁଦ୍ଧରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ କଣ? ଆଜି ଯମ ରାଜାକୁ ମୁଁ ପୁନଃ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଦେଇଛି।" "ବଳଶାଳୀ, ଯେଉଁ ହାତରେ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ଧର୍ମ ସହିତ ବିଳିନ ହେଲା—ଏହି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ବୀର ଯୋଧାମାନଙ୍କର ପଥ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ; ଯିଏ ମାଷ୍ଟରଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ବଧ ହୁଏ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।" "ଆଜି, ଦେବମାନେ, ଲୋକପାଳମାନେ, ମହା ଋଷିମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ବଧ ଶୁଣି, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଇପାରିବେ।" "ଆଜି, ତିନି ଲୋକ ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ନାହିଁ ଥିବାରୁ ମୋତେ ଖାଲି ଲାଗୁଛି।" "ଆଜି, ଅନ୍ତରାଳରେ ନିରୃତିର ଝିଅମାନେ କନ୍ଦିବେ, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ମହିଳା ହାତୀମାନେ ଚିଉଁ କରିବା ପରି।" "ଲଙ୍କାର ଉତ୍ତରାଧିକାର, ରାକ୍ଷସମାନେ, ତୁମ ମା, ମୁଁ ଓ ତୁମ ଭାର୍ୟାମାନେ—ତୁମେ କେଉଁଠି ଗଲା, ଆମକୁ ଛାଡ଼ି?" "ବୀର, ଯମ ଲୋକକୁ ଗଲା ପରେ, ମୃତ୍ୟୁ କ୍ରିୟା ନିଷ୍ପାଦନ କରିବା ଦରକାର; ଏହି ଅସ୍ଥିତ୍ୱ ତୁମେ ଉଲ୍ଟା ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛ।" "ସୁଗ୍ରୀବ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାମ ଜୀବନ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ତୁମେ କେଉଁଠି ଗଲା, ମୋ ହୃଦୟର କଠିନ ବେଦନା ହଟାଇ ନାହିଁ?" ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଇ, ପୁତ୍ରଙ୍କ ଦୁର୍ଘଟନାରୁ ଜନିତ ଭୟଙ୍କର ରୋଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ତାଙ୍କ ଶ୍ରାବଣ ତାପରେ, ତାଙ୍କ ରୋଷ ଅଧିକ ବଢ଼ିଗଲା, ଯେପରି ଉଷ୍ଣତାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଗ୍ନି ଅଧିକ ତୀବ୍ର ହୋଇଯାଏ। ତାଙ୍କ ଭୃକୁଟି ଭୂମିରେ ଭାରି ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ ହେଲା, ତାଙ୍କ ଦେହ ଏକ ଯୁଗ ଶେଷର ସମୁଦ୍ର ପରି ଦେଖାଗଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଦୂର୍ଦ୍ଧର ବେଳ ଓ ମକର ତୀବ୍ର ହୋଇଯାଏ। ତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ, ରୋଷ ବଢ଼ିବା ସହିତ, ଧୂଆଁ ସହିତ ଅଗ୍ନି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯେପରି ବୃତ୍ରର ମୁଁହରୁ ଅଗ୍ନି ତୀବ୍ର ହୋଇଯାଏ। ପୁତ୍ର ଶୋକରେ ତାପିତ ହୋଇ, ଯୋଧା ରାବଣ, ଏବେ ବିଭାଇଁ ରୋଷରେ ମୁନ୍ଦି କରି, ବୈଦେହୀଙ୍କ ନିଧନ ଉପରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଅଗ୍ନିରେ ଲାଲ ହୋଇଯାଇ, ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ ଭୟାନକ ଭାବେ ଦେଖାଗଲା। ତାଙ୍କ ଦେହ, ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର, ଏବେ ରୋଷ ଅଗ୍ନିରେ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ହୋଇଯାଇ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତୀବ୍ର ରୂପ ପରି ଦେଖାଗଲା। ତାଙ୍କ ରୋଷ ଆଖିରୁ ତେଲ ଫୁଟିବା ପରି ଅଶ୍ରୁ ପଡ଼ିଲା, ଦୁଇ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦୀପରୁ ତେଲ ପଡ଼ିବା ପରି। ଦାନ୍ତ ଦଖିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଜିହ୍ବାର ଶବ୍ଦ ଦେଖାଗଲା, ଯେପରି ଦାନବମାନେ ଯନ୍ତ୍ରକୁ ଖେଚି ଚର୍ଣ୍ଣ କରୁଛନ୍ତି। ରୋଷରେ ଅଗ୍ନି ପରି, ଯେଉଁ ଦିଗକୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଦିଗରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟରେ ଗଳିଗଲେ। ମୃତ୍ୟୁର ତୀବ୍ର ରୂପରେ ରାବଣକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଭକ୍ଷିବାକୁ ଚାହିଁ, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି ନଜିକ ଯିବାକୁ ଭୟ କଲେ। ଏହି ଅତି ରୋଷରେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାବଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ଥିର କରିବାକୁ କହିଲେ। "ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା କରିଛି; ସମସ୍ତ ନିମିତ୍ତରେ, ସ୍ୱୟମ୍ଭୁ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି।" "ଏହି ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଓ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ, ମୋତେ ଦେବମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ କେବେ ଭୟ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।" "ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆ ଅସ୍ତ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲା, ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜ୍ଞାନ ବା ମୁଷ୍ଟିରେ କେବେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇନଥିଲା।