ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସ ଦଳ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ପଡ଼ିଯାଇଛି, ବାନରମାନେ ତାଙ୍କର ଅଭିମାନକୁ ଦଳନ କରି ମାରିଦେଉଥିବାରୁ, ସେମାନେ ଭୟରେ ଚାରିଦିଗକୁ ପଳାଇ ଯାଇଲେ। ବାନରମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାରୁ, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ଭୟ ଓ ଅସ୍ତିରତାରେ ଲଙ୍କା ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ। ଶତ-ଶତ ଭୟଭୀତ ରାକ୍ଷସ ଚାରିଦିଗକୁ ପଳାଇଲେ, ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର, ଅଣ୍ଡା, ତଳୱାର, କୁଟାଡ଼ିଏ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ। କେହି-କେହି ଭୟରେ ଓ ବାନରମାନଙ୍କର ଅତ୍ୟାଚାରରେ ଅତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ଲଙ୍କାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କେହି ସମୁଦ୍ରକୁ ଝାପ ଦେଲେ, ଆଉ କେହି ପହାଡ଼କୁ ଶରଣ ନେଲେ। ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ନିହତ ହୋଇ ଥିଲେ, ଏକମାତ୍ର ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ ନାହିଁ। ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲେ ତାହାର କିରଣ ରହେ ନାହିଁ, ସେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ନିହତ ହେବା ପରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଚାରିଦିଗକୁ ଉଡ଼ିଯାଇଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଏବେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯିବା ପରି କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ଶମିତ ହୋଇଯିବା ପରି ନିର୍ଜୀବ ହୋଇ ଥିଲେ। ରାକ୍ଷସପତିର ପୁତ୍ର ପଡ଼ିଯିବା ପରେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ନଶ୍ଟ ହେବାରୁ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା। ଶକ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପାପୀ ରାକ୍ଷସ ନିହତ ହେବାରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆକାଶରେ ଢୋଳ ବଜିଲା, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଯୋଗ ଦେଲେ। ସେମାନେ ଚମତ୍କାର ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି କଲେ, ଏବଂ ସେଇ କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସର ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଶାନ୍ତି ବ୍ୟାପିଗଲା। ପବିତ୍ର ଜଳ ଏବଂ ଆକାଶ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ରାକ୍ଷସ ପଡ଼ିଯିବାରୁ ଖୁସି ହେଲେ। ଦେବତା, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଦୁଃଖ ଓ ଅପବିତ୍ରତାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏମିତି କହିଲେ—"ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତୁ।" ଏହି ସମୟରେ ବାନର ସେନାପତିମାନେ ଅପରାଜିତ ରାକ୍ଷସନାୟକ ନିହତ ହେବାକୁ ଦେଖି ବିଶେଷ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ବାନରମାନେ ଚିତ୍କାର କରି, ଲମ୍ବା ଲମ୍ବା ଲାଫ୍ ଦେଇ, ଗର୍ଜନ କରି, ରଘୁନନ୍ଦନଙ୍କୁ ଘେରି ଧରିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହେବାରୁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପୁଛ ଦୋଳାଇ ଏବଂ ଅତିରିକ୍ତ ସ୍ୱରେ କହିଲେ, "ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜୟୀ ହେଲେ!" ବାନରମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପରସ୍ପରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ରାଘବଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ ଗୁଣଗାନ କରିଲେ। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବାକୁ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଖୁସି ହେଲେ; ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ନିହତ ହେବାର ଶୁଣି ଅପାର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏକାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କ ଦେହ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗାଇଥିଲେ ଏବଂ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁଜୟୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ର ନିଧନ ପରେ ଅପାର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ସେଉଁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ସହ ଜାମ୍ବବାନ୍, ହନୁମାନ୍ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବନବାସୀଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଲେ। ଏହା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବିଭୀଷଣ ଏବଂ ହନୁମାନ୍ କୁ ସହାୟତା କରି, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ରାଘବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ତାପରେ ସୌମିତ୍ରି ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରର ଭାଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୁଏ। ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚି, ଏହି ବୀର ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ନିଧନର ଭୟଙ୍କର ଖବର ଦେଲେ। ବିଭୀଷଣ ଖୁସିରେ ରାମଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ ଯେ, ରାବଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡ କାଟାଯାଇଛି। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେବାର ଶୁଣି, ରାମ ଅତିଶୟ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ କହିଲେ: "ଶାବାଶ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ମୁଁ ଖୁସି। ଏହା ଅତି ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ। ରାବଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ନଶ୍ଟ ହେବାରୁ ବିଜୟ ନିଶ୍ଚିତ।" ପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ଶକ୍ତି ଦେଇ ଝପଟି ବୋକରେ ଉଠାଇଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଥକି ପଡ଼ିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପୁଣିପୁଣି ଭଲପାଇ ଦେଖିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ ଭାରି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବାରୁ, ରାମ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ ଦେଖିଲେ। ରାମ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି ଆଉଥରେ ଛୁଇଁଲେ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ: "ତୁମେ ଅତି ଶୁଭ୍ର ଓ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ। ଏବେ ଶତ୍ରୁପୁତ୍ର ନିହତ ହେବାରୁ ମୁଁ ରାବଣକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ ଭାବିଛି।" "ଆଜି ମୁଁ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ବିଜୟୀ, କାରଣ ସେହି ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହୋଇଛି, ଏହା ଭାଗ୍ୟର ଦୟା।" "ତାଙ୍କର ଦଖିଣ ହସ୍ତ, ଯାହା ତାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ଆଶ୍ରୟ ଥିଲା, କାଟାଯାଇଛି। ବିଭୀଷଣ ଓ ହନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମହା କାର୍ଯ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ସଫଳ ହୋଇଛି।" "ତିନି ଦିନ ଓ ରାତିରେ, ସେଇ ବୀର କିପରି ନଶ୍ଟ ହେଲେ। ଏବେ ମୁଁ ଶତ୍ରୁମୁକ୍ତ; ରାବଣ ନିଶ୍ଚିତ ଯାଉଥିବେ।" "ରାବଣ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନିହତ ହେବାର ଶୁଣି, ମହା ସେନା ସଜାଇ, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଗଠନ କରି ବାହାରିବେ।" "ମୁଁ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସପତିଙ୍କୁ, ଯିଏ ପୁତ୍ରଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ବାହାରିବେ, ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ଘେରି, ଏହି ଦୁର୍ଜୟଙ୍କୁ ମାରିଦେବି।" "ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ମୋର ରକ୍ଷକ ହେଲେ, ତେବେ ସୀତା କିମ୍ବା ଏହି ଭୂମି ମୋ ପାଇଁ ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ।" ତାପରେ ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ସୁଷେଣଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଏହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ସୌମିତ୍ରି, ଯିଏ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ବାଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଚିକିତ୍ସା କର, ଯେଉଁଠି ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରୋଗ ହେଉନ୍ତୁ।