ପ୍ରାଚୀନ ଦିନରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ସମୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯିଏ ଦିବ୍ୟ ହାତୀ ଉପରେ ସଂଚାଳନ କରିଥାନ୍ତି, ତିନି ଦାନବମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ର ନିମିତ୍ତେ, ସଉମିତ୍ରି ଅର୍ଥାତ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁଷରେ ଚାପି, ଏହି ଶବ୍ଦ କହିଲେ: “ଯଦି ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ନ୍ୟାୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଅପରିମିତ, ତେବେ ଏ ବାଣ, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ଘାତ କର।” ଏପରେ, ଶୂର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହି ସିଧା ଉଡୁଥିବା ବାଣକୁ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣି, ଇନ୍ଦ୍ରାସ୍ତ୍ର ସହିତ ମିଶାଇ, ଶତ୍ରୁସେନା ନାଶକ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡିଦେଲେ। ଏହି ବାଣ, ମୁକୁଟ ଓ ଚମକୁଥିବା କଣବାଲି ସହ ଶୋଭିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଦେହରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରି ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲା। ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲା। ଏପରେ, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ, ବର୍ଜ୍ର ଅସ୍ତ୍ର, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଛାଡି, ଶସ୍ତ୍ର ପହିନି, ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି, ଭୂମିରେ ଚିହ୍ନିଯାଇଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବିଭୀଷଣ ସହ ପ୍ରତି ମକୁଡ଼ାମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ; ଦେବତାମାନେ ବି ବୃତ୍ରାସୁ ନିଧନ ସମୟରେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ଉଲ୍ଲାସ କରିଲେ। ଆକାଶରେ ଦେବତା, ମହାର୍ଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ବିଜୟ ଜୟଧ୍ୱନି କରିଲେ। ରାକ୍ଷସୀ ସେନା ଜଣାଇଲା ଯେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ନାଶ ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ମକୁଡ଼ାମାନେ ତାଙ୍କର ଗର୍ବକୁ ଦଳିଦେଲେ; ତେଣୁ ସେମାନେ ଭୟରେ ଚାରିଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ। ମକୁଡ଼ାମାନେ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କରିବାରେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଛାଡି, ଭୟରେ ଅନ୍ଧାଧୁନି ଲଙ୍କାକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ। ଶତ-ଶତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟରେ ଚାରିଦିଗରେ ପଳାଇଗଲେ, ତାଙ୍କର ବଣ୍ଡା, ତଳୱାର, କୁଟା ଛାଡି ଦେଲେ। କିଛି ଭୟରେ ମକୁଡ଼ାମାନେ ପୀଡିତ ହୋଇ ଲଙ୍କାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; କିଛି ସମୁଦ୍ରକୁ ଲୁହିଲେ, ଅନ୍ୟେ ଗିରିକୁ ଶରଣ ନେଲେ। ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କ ନିଧନ ଦେଖି, ହଜାର ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକଟି ଦେଖାଯିବା ନାହିଁ। ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲେ ତାହାର କିରଣ ରହେନାହିଁ, ସେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ପଡିଯିବା ପରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଚାରିଦିଗରେ ବିକ୍ରି ହୋଇଗଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଏବେ ନିର୍ଜୀବ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ନିଃଶେଷ ହେବା ପରି, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ନିବା ହେବା ପରି। ରାକ୍ଷସ ନାୟକଙ୍କ ପୁଅ ପଡିଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଶତ୍ରୁ ନାଶ ଓ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶକ୍ର ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କ ନିଧନ ଦେଖି ଉଲ୍ଲାସ କରିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଆକାଶରେ ଡ଼ାକ ଦେଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଲେ। ଦେବତାମାନେ ଫୁଲର ବର୍ଷା କରିଲେ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଅତି ଚମତ୍କାର ଲାଗିଲା; ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶାନ୍ତି ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା। ପବିତ୍ର ଜଳ ଓ ଆକାଶ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଲା, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲାସ କରିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ନିଧନ ହେଲେ। ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦାନବମାନେ ମନରୁ ଦୁଃଖ କାଟି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଏକାଠି କହିଲେ: “ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅବାଧା ଭାବରେ ଚଳିବାରେ ଦିଅ।” ମକୁଡ଼ା ନାୟକମାନେ ଅପରାଜିତ ରାକ୍ଷସ ନାୟକଙ୍କ ନିଧନ ଦେଖି ଉଲ୍ଲାସରେ ଉତ୍ସବ କଲେ। ମକୁଡ଼ାମାନେ ବିସ୍ମୟ ଭରା ଚିତ୍କାର, ଲାଫ, ଗର୍ଜନ କରି, ରଘୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଏକାଠି ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ ହୋଇଥିବାର ଉଲ୍ଲାସରେ ଏଗିଆସିଲେ। ସେମାନେ ପୁଛ ଦେଇ ଉଡ଼ାଇ, ତାଲ ଦେଇ ଚିତ୍କାର କରି, “ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିଜୟୀ!” ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ। ମକୁଡ଼ାମାନେ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ଏକାଠି ହୋଇ ଏକାଉଁକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ରାଘବଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଗୌରବମୟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରି ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କଲେ। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବା ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସାଥୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲାସ କଲେ; ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କ ନିଧନ ଶୁଣି, ହୃଦୟରେ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏବେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଏକାନବେ ବା ଅଞ୍ଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିତ, କିନ୍ତୁ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଶତ୍ରୁଜୟୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କ ନିଧନ ପରେ ଏକ ଅସୀମ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ। ଏହି ଶୂର ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଜାମ୍ବବାନ୍, ହନୁମାନ୍ ଓ ସମସ୍ତ ବନବାସୀମାନେ ସହ ଏକାଠି ହେଲେ। ତାପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିଭୀଷଣ ଓ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ସାଥ ଦେଇ, ଶୀଘ୍ର ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ରାଘବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସଉମିତ୍ରି ରାମଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ପ୍ରଣାମ କରି, ଭାଇଙ୍କ ପାଖରେ ଦଠିଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ଦଠିଥାନ୍ତି। ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶୂର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯେପରି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ମନେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି, ଏଭଳି ଭାବରେ ଭୟଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କ ନିଧନ ଖବର ଦେଲେ। ବିଭୀଷଣ ଆନନ୍ଦରେ ରାମଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ ଯେ, ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଚ୍ୟୁତ କରିଛନ୍ତି। ମହାଶକ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କ ନିଧନ ଶୁଣି, ରାମ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ: “ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ; ମୁଁ ଖୁସି ହେଲି। ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ନାଶ ହେବାରେ ବିଜୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବିବା।” ତାପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ଭାଇ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତିରେ, ଲଜ୍ଜିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ଦଳାପରେ ଉଠାଇଲେ। ଦଳାପରେ ବସାଇ, ଶ୍ରମିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ରାମ ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ଦେଖିଲେ। ଶରରେ ଆହତ ଏବଂ ଗଭୀର ଶ୍ବାସ ନେଉଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣକୁ ଦେଖି, ରାମ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲେ ଏବଂ ଦୟାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ରାମ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ପୁନଃ ଛୁଇଁ ଶାନ୍ତି ଦେବା ଶବ୍ଦ କହିଲେ।