ଏହିପରି ଘଟଣାରେ, ରୁଷିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁନଃଶେପ ବନ୍ଧା ହୋଇଥିବାବେଳେ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଯେପରି ଉଚିତ ଥିଲା। ଏହି ଗୁପ୍ତ ଷ୍ଟୋତ୍ରରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯିଏ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦାନ କଲେ। ଏହା ପରେ, ରାମ, ସେହି ରାଜା, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କଲେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୃପାରେ ବହୁତ ଫଳ ଲାଗିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ମହାତପସ୍ୱୀ, ପୁଷ୍କରରେ ଆଉ ଶତବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏବେ ରାମ, ତୁମେ ଶୁଣ, ଏହା ହେଉଛି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡର ତିରାଷିତମ ସର୍ଗ। ଏଠାରେ, ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ନିୟମାନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ମହାର୍ଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ। ତାଳେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ, ସୁନ୍ଦର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ: "ତୁମେ ଏବେ ଋଷି, ଧନ୍ୟ ହେଲେ, ତୁମ ନିଜ ଧର୍ମରେ।" ଏହିପରି କହି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାକୁ ଆଉ ଅଧିକ କଠିନ କଲେ। ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ମେନକା ନାମକ ଅପ୍ସରା ପୁଷ୍କରରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ, ରାମ। କୁଶିକପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଯେପରି। ମନରେ କାମନା ଓ ଅଭିମାନରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ରୁଷି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ସ୍ୱାଗତ, ହେ ଅପ୍ସରା! ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ରୁହ। ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କର, ମୁଁ କାମନାରେ ଭ୍ରମିତ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ମେନକା ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ। ମେନକା ତାଁଠାରେ ଦଶ ବର୍ଷ ରହିଲେ, ଏହି ସମୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ବଡ଼ ବାଧା ହେଲା। ସେହି ଦଶ ବର୍ଷ ଶାନ୍ତ ଆଶ୍ରମରେ ସୁଖରେ କଟିଗଲା। ତାପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାର୍ଷି ଲଜ୍ଜା ଓ ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହେଲେ; ମନରେ କ୍ରୋଧ ଓ ପ୍ରତିକ୍ଷୋଭ ଉଠିଲା: "ଏହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ, ମୋର ତପସ୍ୟାର ବଡ଼ ଚୋରି ହେଲା; ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଦଶ ବର୍ଷ କଟିଗଲା। ଏହି କାମନା ଓ ମୋହରେ ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ବାଧା ଆସିଲା।" ଏପରି ଅନୁତାପରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ ଓ ହାତ ଜୋଡିଥିବା ମେନକାକୁ ଦେଖି, କୁଶିକପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏବେ ଉତ୍ତର ପର୍ବତକୁ ଗଲେ, ନିଜକୁ ଜିତିବା ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କଲେ, ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କଲେ। କୌଶିକୀ ନଦୀ କୂଳେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ, ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଚାଲିଗଲା। ଉତ୍ତର ପର୍ବତରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ତପସ୍ୟା ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମଣ୍ଡଳୀ ଏକଠା ହୋଇ ଆଲୋଚନା କଲେ: "କୁଶିକପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମହାର୍ଷି ଉପାଧି ଦିଅ।" ଦେବତାମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: "ସ୍ୱାଗତ, ବତ୍ସ! ତୁମ ଘୋର ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ମୁଁ ତୁମକୁ ମହାନ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନ ଦେଉଛି।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଅମୃତ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ: "ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଉପାଧି ଦିଅ, ତେବେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟୀ ହେବି।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ତୁମେ ଏଯାଁ ଅଧିକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିନାହାଁ। ଆଉ ଚେଷ୍ଟା କର, ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ।" ବ୍ରହ୍ମା ଏପରି କହି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦୁଇ ହାତ ଉଠାଇ, ବାୟୁପାନ କରି, ଉପବାସରେ ରହି ତପସ୍ୟା କଲେ। ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମନ ହେଲେ, ବର୍ଷାରେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ରହିଲେ। ଶୀତକାଳରେ ଦିନ ରାତି ଜଳରେ ଲେଟିଲେ। ଏଭଳି ହଜାର ବର୍ଷ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏଭଳି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତପସ୍ୟାର ତାପରେ, ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଉପଜିଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ମାରୁତମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, କୁଶିକପୁତ୍ରଙ୍କ ହାନି ପାଇଁ ଓ ନିଜ ସ୍ବାର୍ଥ ପାଇଁ ଅପ୍ସରା ରମ୍ଭାଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏବେ ରାମ, ଶୁଣ, ଏହି ହେଉଛି ବାଲକାଣ୍ଡର ଚଉଷଠିଏ ସର୍ଗ। ଇନ୍ଦ୍ର ରମ୍ଭାଙ୍କୁ କହିଲେ: "ହେ ରମ୍ଭା, ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ। ତୁମେ କୌଶିକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କର, ତାଙ୍କୁ କାମନା ଓ ମୋହରେ ବ୍ୟାକୁଳ କର।" ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ରମ୍ଭା ଲଜ୍ଜାରେ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: "ହେ ଦେବେଶ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାର୍ଷି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର; ନିଶ୍ଚିତ, ସେ ମୋ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଦେଖାଇବେ। ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ଭୟଭୀତ, ମୋତେ କୃପା କର।" ତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ: "ଭୟ କରିନା, ରମ୍ଭା, ସବୁ ଭଲ ହେବ। ମୋ ଆଦେଶ ପୂରଣ କର।" ଆମ୍ବ ଋତୁରେ ସୁନ୍ଦର ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ କାମଦେବ ସହ ତୁମ ପାଖରେ ରହିବି, କୋକିଳ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଆକର୍ଷିତ କରିବ। ତୁମେ ଅନେକ ଗୁଣ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଶୋଭିତ ହେଇ, ଏହି ତପସ୍ୱୀ କୌଶିକଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ କର।" ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରମ୍ଭା ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଧାରଣ କରି, ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ଓ ମନୋହର ରୂପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।