ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡରେ ଏକ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ ଚଳିଥିଲା। ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କର ରଥର ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସାଥିରେ ଥିବା ବନରୁ ଆସିଥିବା ବୀରମାନେ ମାରିଦେଲେ, ଘୋଡ଼ା ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ରଥ ଭାଙ୍ଗି ଘୋଡ଼ା ମରିଗଲାପରେ, ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଖରେ ଆସି ଦଉଡ଼ିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ରଥରୁ ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ, ଗୋଡ଼ା ଓ ରଥଚାଳକ ମରିଗଲା, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଶାନା କରି ତୀରବର୍ଷା କରି ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ସମ୍ବଳିତ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁର ସେନାକୁ ତୀର ମାଧ୍ୟମରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେଲା ଏବଂ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଉନନବ୍ବେ ସର୍ଗ ଏଠି ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ନବ୍ବେ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଘୋଡ଼ା ମରିଗଲା ପରେ ଭୂମିରେ ଦଉଡ଼ିଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ରାକ୍ଷସ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତିବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲେ। ଦୁଇ ଧନୁର୍ଧର, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ହାତି ଦୁଇଟି ପରି ତୀରବର୍ଷା କରି ଦଉଡ଼ିଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ରୋକି ଦେଉଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ନାୟକଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିନାହେ, ପୁନଃପୁନଃ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଦଉଡ଼ିଯାଉଥିଲେ। ତାପରେ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ ଆଣି, ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ, "ଏଠି ସମସ୍ତ ଦିଗ ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧାରରେ ଆଛି; ଏଠି ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ଚିହ୍ନିବା ଯାଉନାହିଁ, ହେ ରାକ୍ଷସମାନେ।" "ତମେ ସମସ୍ତେ ଶୌର୍ୟ ଦେଖାଅ, ମକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବାକୁ ଯୁଦ୍ଧ କର; ମୁଁ ମୋ ରଥକୁ ଚାଳିଯିବି ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସିବି।" "ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କର, କାରଣ ଏହି ବନବାସୀ ବୀରମାନେ ମୁଁ ସହରକୁ ଯିବା ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେନାହିଁ।" ଏପରି କହି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ଲଙ୍କା ନଗରକୁ ନିଜ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ରଥ ପାଇଁ ଯିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥ, ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ସଜିତ, ସୁନା ଦ୍ୱାରା ଶୁଭିତ, ବିଶିଷ୍ଟ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ତୀର ସହିତ, ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଯୋକ୍ତ, ତାହାକୁ ସଜାଇଲେ। ସେହି ରଥରେ ଏକ ଦକ୍ଷ ରଥଚାଳକ ଥିଲେ, ଯିଏ ଅଶ୍ୱମେଧ ନିମିତ୍ତରେ ଶିକ୍ଷିତ, ଏବଂ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀ ଥିଲେ। ମଣ୍ଡୋଦରୀଙ୍କ ପୁଅ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହ ଘିରି ଲଙ୍କା ନଗରରୁ ବାହାରିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ। ନଗର ଛାଡ଼ି ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଧାରୀ, ତୁରନ୍ତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ତାପରେ, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ରଥରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଉଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ସଉମିତ୍ରି, ବନରୁ ଆସିଥିବା ବୀରମାନେ ଓ ବିଭୀଷଣ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଅସାଧାରଣ ତ୍ୱରିତ ଗତି ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଏକ୍ମାନେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରୋଧରେ ତୀରବର୍ଷା କରି, ବନରୁ ଆସିଥିବା ବୀରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ ମକ୍ଷମାନେକୁ ଶହେ ଶହେ ଏବଂ ହଜାରେ ହଜାରେ ତୀର ମାରି ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଓ ଚତୁର୍ୟ ଦେଖି, ଏହି ବୀରମାନେ ତୀର ଦ୍ୱାରା ମରିଯାଇ, ସଉମିତ୍ରିଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ, ଯେପରି ଜୀବଜନ୍ତୁମାନେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ରାଘବ ବଂଶୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯୁଦ୍ଧ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଧନୁ କାଟିଦେଲେ, ନିଜ ହସ୍ତ କୌଶଳ ଦେଖାଇ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତୁରନ୍ତ ଅନ୍ୟ ଧନୁ ନେଇ ତାହାକୁ ତାଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତିନିଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେହି ଧନୁକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଲେ। ତାପରେ ସଉମିତ୍ରି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଧନୁ କାଟି ଦେଇ, ପାଞ୍ଚଟି ବିଷାକ୍ତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଛାତିରେ ବିଦ୍ଧ କରିଲେ। ସେହି ତୀରଗୁଡ଼ିକ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଶରୀରକୁ ବିଦ୍ଧ କରି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ସେମାନେ ବଡ଼ ବିଷାଳ ସାପ ପରି ଲାଗିଥିଲେ। ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର କବଚ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ମୁହଁରୁ ରକ୍ତ ବହିଯାଇଥିଲା, ତାପରେ ସେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁ ନେଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଶାନା କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ପରି ବର୍ଷା କରି ତୀରବର୍ଷା କରିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅଚଳ ଓ ଦୃଢ଼, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କ ତୀର ବର୍ଷାକୁ ରୋକିଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ରାଘବ ବଂଶୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ତେଜ ଦେଖାଇଲେ, ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ୟଜନକ ଦେଖାଉଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୀର କୌଶଳ ଦେଖାଇ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାକ୍ଷସକୁ ତିନିଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ କରି, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ତୀର ବର୍ଷା କରିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଭାରି ଆହତ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବିନା ବିରାମ ତୀର ବର୍ଷା କରିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କ ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥଚାଳକ ଶତ୍ରୁ ରଥଚାଳକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ ଚୌଡ଼ା ତୀର ଦ୍ୱାରା ରଥଚାଳକର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଘୋଡ଼ା ଅଚଳ ରହି, ରଥ ପାଖରେ ଦଉଡ଼ିଯାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଚକ୍ରକୁ ପରି ଦଉଡ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କରିଲେ, ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ୟଜନକ ଲାଗିଥିଲା। ସଉମିତ୍ରି, କ୍ରୋଧିତ ଓ ଦୃଢ଼, ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲାଇଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ସଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଦଶଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ କରିଲେ; ସେମାନେ ବିଜୁଳି ଓ ବିଷାଳ ସାପ ପରି ଲାଗି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସୁନା କବଚରେ ଲଗି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଭାବିଲେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କବଚ ଅଭେଦ୍ୟ, ତେଣୁ ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମାଥାକୁ ତିନିଟି ଉତ୍ତମ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ଧ କରିଲେ। ସପ୍ରମେ ରୋଷିତ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତୀର କୌଶଳ ଦେଖାଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମାଥାକୁ ବିଦ୍ଧ କରି, ରାଘବ ବଂଶୀ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଚମକି ଉଠିଲେ। ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୀର ତିନି ପ୍ରଶ୍ରିତ ପାହାଡ଼ ପରି ଦଠି, ରାକ୍ଷସଙ୍କ ତୀର ଆକ୍ରମଣ ସହି ପାରିଲେ।