ଶୁନଃଶେପ ଦୁଇଟି ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରକୁ ସାବଧାନରେ ଗ୍ରହଣ କରି, ତୁରନ୍ତ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସିଂହ ସମ ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ସିଂହ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଚଳିବା; ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ସମାପ୍ତି ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ।” ଋଷିପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଏବଂ ଅକ୍ଲାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଶୀଘ୍ର ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ଯାଇଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ଏବଂ ରାଜା, ଯଜ୍ଞବେଦୀରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ ଦେଇ, ଲାଲ କପଡ଼ା ପିନ୍ଧାଇ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ବନ୍ଧିଦେଲେ। ଏଭଳି ବନ୍ଧାଯିବା ପରେ, ଋଷିପୁତ୍ର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାହାପରେ, ସହସ୍ରାକ୍ଷୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଗୁପ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠିତ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଦେଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଥିବା ଏହି ରାଜା ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କଲେ ଏବଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୃପାରେ ଅପାର ଫଳ ଲାଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ତପସ୍ୱୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍କର ତୀରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏବେ, ହେ ରାମ, ତୁମେ ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ତିରାଷିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ। ଏଠି, ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ତପସ୍ୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ସ୍ନାନ କରିଥିବା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ବୀ ହୋଇ, ମଧୁର କଥା କହିଲେ: “ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ଋଷି ହୋଇଛ। ଧନ୍ୟ ହେଉ।” ଏହିପରି କହି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିର ସ୍ୱାମୀ, ଏଉଁ ଉପଲକ୍ଷେ ଆଉ ଅଧିକ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ନିଷ୍ଠା କଲେ। ଏହି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମେନକା ପୁଷ୍କରରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କୁଶିକ ନନ୍ଦନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ମୁଗ୍ଧ ହେଲେ। ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ଦେଖାଯିବା ପରି ସେ ଅପୂର୍ବ ଲାଗୁଥିଲେ। ଅତି ଆସକ୍ତିରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ଅପ୍ସରା, ଆମ ଆଶ୍ରମରେ ରୁହ; ମୋତେ ଦୟା କର, ମୁଁ ମୋହରେ ପଡ଼ିଛି।” ମେନକା, ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ଆଶ୍ରମରେ ରହିଗଲେ। ଏଭଳି ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ମେନକା ଥିବା ସମୟରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ବଡ଼ ବାଧା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏହି ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଶାନ୍ତ ଆଶ୍ରମରେ ଆନନ୍ଦରେ କଟିଗଲା। କିନ୍ତୁ, ସମୟ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଲଜ୍ଜିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ମନରେ ରୋଷ ଓ ଅସନ୍ତୋଷ ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେ ଭାବିଲେ, “ଏହା ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଚ଼ଳ, ମୋର ତପସ୍ୟା ଚୁରି ହେଲା; ଦଶ ବର୍ଷ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଚଳିଗଲା। ଏହି ବାଧା ଆମେ ଅସ୍ତିର ହୋଇ ଭୋଗିଲି।” ଏପରି ଦୁଃଖ ଭାବରେ ସେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ। ଏବେ, ଭୟଭିତ ଓ ହାତ ଜୋଡିଥିବା ମେନକାକୁ ଦେଖି, କୁଶିକପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଖାଇ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ତାପରେ, ଶ୍ରୀମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉତ୍ତର ପର୍ବତକୁ ଯାଇ, ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିବା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାରେ ଲାଗିଲେ। କୌଶିକୀ ନଦୀ ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରିଲେ। ଉତ୍ତର ପର୍ବତରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଭୟାନକ ତପସ୍ୟା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଭୟଭିତ ହେଲେ ଏବଂ ଏକଠି ହୋଇ ଆଲୋଚନା କଲେ, “କୁଶିକପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମହାର୍ଷି ଉପାଧି ଦିଆଯାଉ।” ଦେବମାନଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସ୍ୱାଗତ, ବତ୍ସ! ତୁମ ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମକୁ ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନ ଦେଉଛି।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହାତ ଜୋଡ଼ି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ, “ମୋ ନିଜ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା ଯଦି ଅପୂର୍ବ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଉପାଧି ଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟୀ ହେବି।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ତୁମେ ଏଖନ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିନାହା; ଆଉ ଚେଷ୍ଟା କର।” ବ୍ରହ୍ମା ଏହିପରି କହି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନିଜ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାରେ ଲାଗିଗଲେ— ହାତ ଉପରେ ଉଠାଇ, କୌଣସି ଆଧାର ବିନା, କେବଳ ବାୟୁ ଉପରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରି ତପସ୍ୟା କଲେ; ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ, ବର୍ଷାରେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ, ଶୀତକାଳରେ ଦିନ ଓ ରାତି ଜଳରେ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ। ଏହିପରି ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଭୟାନକ ତପସ୍ୟା କରିଲେ। ଏଉଁ ଭାବେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତପସ୍ୟାର ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଅତି ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ମାରୁତମାନେ ସହିତ, ତାଙ୍କ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଓ କୌଶିକଙ୍କ ଅପକାର ପାଇଁ ଅପ୍ସରା ରମ୍ଭାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ରମ୍ଭା, ଏହା ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମହା କାର୍ଯ୍ୟ, ତୁମେ ଏହା ସଫଳ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ତୁମେ ଏଠାରେ କୌଶିକଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବା ଏବଂ ତାଙ୍କର ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରିବାକୁ ଅନୁସ୍ଥାନ କର।” ଏହିପରି ସହସ୍ରାକ୍ଷୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଲଜ୍ଜିତ ଓ ହାତ ଜୋଡ଼ି ରମ୍ଭା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ଦେବେଶ, ଏହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହା ଭୟାନକ ଋଷି; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ମୋପରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଦେଖାଇପାରିବେ। ତେଣୁ, ମୁଁ ଭୟଭିତ; ଆପଣ ମୋତେ ଦୟା କରନ୍ତୁ।