ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଘଟିଥିବା ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧର ଏକ ଚିତ୍ରଣ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ରାଘବ ଆତି ତୀବ୍ର ଓ ପ୍ରତାପୀ ଥିଲେ । ସେ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ମନ୍ଦୋଦରୀଙ୍କ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାରଥିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଦେହରୁ ଅଲଗା କରିଦେଲେ । ଏହିପରେ, ରାଘବ ନିଜେ ହସ୍ତରେ ରାଶ ଧରି, ପୁନି ଧନୁଷରେ ହାତ ଦେଲେ । ତାଙ୍କର ଏହି ଚାଳ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଖୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯେଉଁ ମହାବୀର ସୌମିତ୍ରି ତାଙ୍କ ଉପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ । ସେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଚଳାଇବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କେ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ବାଣ ଛାଡ଼ି ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ସୌମିତ୍ରି ତୀବ୍ର ଓ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ସେ ଭୟ ଭିନ୍ନ କରି, ବିରାଟ ବାଣ ବର୍ଷାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ କୁ ଅତ୍ୟାନ୍ତ ଅସ୍ତିର କରିଦେଲେ । ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କ ସାରଥି ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ଓ ନିରୁତ୍ସାହିତ ହେଲେ । ରାକ୍ଷସର ଏହି ଦୁଃଖିତ ମୁହଁ ଦେଖି, ବାନର ସେନାପତିମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ପ୍ରମାଥୀ, ରଭସ, ଶରଭ, ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ – ଏହି ଚାରିଜଣ ବାନର ନାୟକ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ଆଗକୁ ଝାପିଲେ । ସେମାନେ ବିରାଟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପରେ ଆଗକୁ ବଢି, ଚାରିଟି ମୁଖ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ପାହାଡ଼ ସଦୃଶ ବାନରମାନେ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଚଡ଼ିବା ସହିତ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ମୁହଁରୁ ରକ୍ତ ବହିବା ଲାଗିଲା । ସେଇ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଆହତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲେ । ବାନରମାନେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଓ ରଥକୁ ଧ୍ୱଂସ କରି, ପୁନି ତୀବ୍ର ବେଗରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫେରି ଆସିଲେ । ଏହି ଦେଖି, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବା ପରେ, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ରଥରୁ ଅବତରଣ କରି, ଦେଖିଲେ ଯେ ସୌମିତ୍ରି ତାଙ୍କୁ ଆପଣାରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି । ସେ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ବାଣ ବର୍ଷା କରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । ଏହାକୁ ଦେଖି, ଦେବେନ୍ଦ୍ର ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କୁ ଆହତ କରିଦେଲେ । ଏଠିଏ ଏକ ଅଧ୍ୟାୟର ସମାପ୍ତି ଘୋଷିତ ହେଉଛି । ଏବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଘୋଡ଼ାମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଆତି ରୌଦ୍ର ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି । ଦୁଇ ଧନୁର୍ଧରୀ, ଅନ୍ୟୋନ୍ୟଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ, ମହାବିର ହସ୍ତୀମାନେ ଯେପରି ଆପସରେ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେଇପରି ଜୋରଦାର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକାଉଁଠି ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିନଥିଲେ । ଏହା ଦେଖି ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ବଢିଆ ମନେ ଖୁସି ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ, “ଏଠାରେ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧାର ଢାକି ରଖିଛି, କେଉଁଠି ମିତ୍ର କେଉଁଠି ଶତ୍ରୁ ବୁଝିପାରିବା ଯାଉନାହିଁ । ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ, ତୁମେ ଦୃଢ଼ତାର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର, ବାନରମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ିଯିବେ । ମୁଁ ମୋ ରଥ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯିବି ।” ଏପରି କହି, ରାବଣପୁଅ ଚତୁର ଚାଳ ଖେଳି, ବାନରମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ ଲଙ୍କାପୁରୀକୁ ଭିତରକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ସୁନ୍ଦର ସଜିତ ଏକ ରଥ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାର, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲା । ଏହି ରଥକୁ ଦକ୍ଷ ଚାରିଅଟିୟର ଚଳାଉଥିଲେ, ଯିଏ ଅଶ୍ୱମେଧ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ । ଏହି ରଥରେ ଚଡ଼ି, ମହାବଳଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ରକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଯିଲେ । ସେ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ଘୋଡ଼ା ଚଳାଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ । ରାବଣପୁଅଙ୍କୁ ଏଭଳି ରଥରେ ଦେଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବାନର ନାୟକମାନେ ଓ ବିଭୀଷଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅବାକ ହେଲେ । ରାବଣୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ, ବାନର ସେନାପତିମାନଙ୍କ ଉପରେ ଭୟାନକ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ, ଶତେ ଶତେ, ହଜାରେ ହଜାରେ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ । ବଡ଼ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ, ଚପଳ ଚାଳିରେ ବାନରମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସେମାନେ ଆହତ ହେଲେ । ଏହି ଭୟଙ୍କର ଆକ୍ରମଣ ଦେଖି, ବାନରମାନେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଶରଣ ନେଲେ, ଯେପରି ଜୀବମାନେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାନ୍ତି । ଏହି ସମୟରେ, ରଘୁବଂଶୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୀବ୍ର କୌଶଳରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କ ଧନୁଷ କୁ କାଟିଦେଲେ । ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଦ୍ରୁତ ଅନ୍ୟ ଧନୁଷ ଧରି ତାହାକୁ ତଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତିନିଟି ବାଣରେ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଧନୁଷ କୁ କାଟିଦେଲେ । ତା’ପରେ ସୌମିତ୍ରି ପାଞ୍ଚଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ରାବଣପୁଅଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଆହତ କଲେ । ଏହି ବାଣମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କ ଦେହକୁ ଭେଦି, ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଅଭରଣ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ସହିତ ମୁହଁରୁ ରକ୍ତ ବହିବା ଲାଗିଲା, ତେବେ ସେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ ଧରି ତାହାକୁ ତଣିଲେ । ଏହି ଧନୁଷ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଶଳ ଦେଖାଇ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ବର୍ଷା ପରି ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତା ସମସ୍ତ ବାଣ ବର୍ଷା କୁ ଅଟୁଟ ଭାବେ ରୋକିଦେଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ରଘୁନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ରାବଣପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖାଇଦେଲେ, ଯାହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ । ଏହିପରେ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚପଳ ହସ୍ତ କୌଶଳରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାକ୍ଷସକୁ ତିନିଟି ବାଣ ମାଡ଼ି, ରାକ୍ଷସ ରାଜପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଉପରେ ବିପୁଳ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ । ଏହି ଭାରୀ ଆଘାତରେ ଆହତ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ମଧ୍ୟ ମୁହଁ ଫେରାଇ ଥିଲେ ନାହିଁ, ସେ ଅନ୍ୟେକ ବାଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ଅବିରତ ଛାଡ଼ିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିଲେ । ଏଭଳି ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଏକାଉଁଠି ଅପୂର୍ବ କୌଶଳ ଓ ଶୂରତା ଦେଖାଇ, ଜୀବନ ମୃତ୍ୟୁ ର ରେଖାକୁ ଛୁଇଁଉଥିଲେ ।