ଏହି ଭାବରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏହି ଦୁଇଟି ଦିବ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଅମ୍ବରୀଷ ରାଜାଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସଫଳତା ଲାଭ କରିପାରିବ। ଏହି ଦୁଇଟି ମନ୍ତ୍ରକୁ ସାବଧାନତାର ସହିତ ନେଇ, ଶୁନଃଶେପ ତୁରନ୍ତ ଅମ୍ବରୀଷ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଏବେ ତୁରନ୍ତ ଯିବା; ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ତୁମେ ତୁମର ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କର, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ବୋଲି ଘୋଷଣା କର।” ମୁନିପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ କ୍ଷୁଦ୍ରତା ବିନା ତୁରନ୍ତ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ। ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଧାନ ଋତ୍ବିଜ୍ମାନେ ଅନୁମତି ଦେଲେ; ତା’ପରେ ରାଜା ଯଜ୍ଞ ପଶୁକୁ ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ ଦେଇ, ଲାଲ କପଡ଼ା ପିନ୍ଧାଇ, ଯଜ୍ଞସ୍ତମ୍ଭରେ ବାନ୍ଧିଲେ। ଏହିପରି ବାନ୍ଧାଯାଇ, ମୁନିପୁତ୍ର ଶୁନଃଶେପ ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ। ତା’ପରେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏହି ଗୁପ୍ତ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଦାନ କଲେ। ଏବଂ ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରି ବହୁତ ଫଳ ଲାଭ କଲେ, ହେ ରାମ, ଏହା ସବୁ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦୟାରୁ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ, ପୁଷ୍କର ତୀରେ ଆଉ ଏକ ଶତବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏବେ ଶୁଣ, ରାମ, ମହାନ ବାଲକାଣ୍ଡର ବିରାଟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ତିରାଷିତମ ସର୍ଗ କଥା। ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବଡ଼ ତପସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ସେ ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରି ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଅପାର ତେଜସ୍ବୀ, ମଧୁର କଥା କହିଲେ: “ତୁମେ ଏବେ ତୁମ ନିଜ ଧର୍ମମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମହାତ୍ମା ଋଷି ହେଲା।” ଏହିପରି କହି, ଦେବତାମାନେ ସ୍ବର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହାଠାରୁ ଆଉ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଅପ୍ସରାମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ମେନକା, ପୁଷ୍କର ତୀରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ। କୁଶିକ ପୁତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତେଜସ୍ବୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଏଠାରେ ମେନକାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ମେଘମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ରେଖା ପରି ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। କାମନାର ଅଭିମାନରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମେନକାକୁ କହିଲେ, “ଅପ୍ସରା, ଆସ, ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ରୁହ।” ସେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ମୋତେ ଦୟା କର, ମୁଁ କାମନାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଛି।” ଏହା ଶୁଣି, ମେନକା ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ। ଏହିପରି ମେନକା ଦଶ ବର୍ଷ, ଅର୍ଥାତ୍ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଓ ଆଉ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଶାନ୍ତିମୟ ଆଶ୍ରମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ କଟାଇଲେ। ଏହି ସମୟ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି ଅତି ଲଜ୍ଜିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମନରେ କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖର ଚିନ୍ତା ଉପଜିଲା। ସେ ଭାବିଲେ, “ଏହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ, ମୋ ତପସ୍ୟାର ଏକ ବଡ଼ ଚୋରି; ଦଶ ବର୍ଷ ଦିନ ଓ ରାତି ମଧ୍ୟରେ କଟିଗଲା। ଏହି ବଡ଼ ବାଧା, କାମନା ଓ ରତିରେ ମୁଁ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିଲି।” ଏହିପରି କହି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦୁଃଖରେ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ। ତା’ପରେ ବିଭୀଷିକା ଭୟରେ କାପୁଥିବା ମେନକା ଯେଉଁଠି ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦାଉଁଥିଲେ, କୁଶିକ ପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥାରେ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଏହା ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉତ୍ତର ପର୍ବତକୁ ଚଲିଗଲେ, ନିଜକୁ ଜିତିବାକୁ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ନେଇ। ସେଠାରେ କୌଶିକୀ ନଦୀ ତୀରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ; ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କଲେ। ଉତ୍ତର ପର୍ବତରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ତପସ୍ୟା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଆଲୋଚନା କଲେ, “କୁଶିକ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମହାର୍ଷିର ଉପାଧି ଦିଅ।” ଏହିପରି ଦେବତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ମଧୁର କଥାରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସ୍ବାଗତ, ବତ୍ସ! ତୁମ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି। ମୁଁ ତୁମକୁ ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଋଷିମାନ୍ୟତା ଦେଉଛି, କୌଶିକ।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହାତ ଜୋଡ଼ି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ, “ଯଦି ଆପଣ ଏହି ଅପୂର୍ବ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଉପାଧି ମୋ ନିଜ ଧର୍ମକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟୀ ହେବି।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ତୁମେ ଏଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିନାହଁ। ଏହିପାଇଁ ଆଉ ଚେଷ୍ଟା କର, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ଏହା କହି ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହିତ ସ୍ବର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଦେବତାମାନେ ଚଲିଯିବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦୁଇ ହାତ ଉଠାଇ, କୌଣସି ଆଧାର ବିନା, କେବଳ ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ତପସ୍ୟା କଲେ। ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପାଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ, ବର୍ଷାରେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ରହିଲେ, ଶୀତକାଳରେ ଦିନ ଓ ରାତି ଜଳରେ ଶୋଇ ରହିଲେ। ଏହି ପରି ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏଭଳି ତପସ୍ୟାରେ ତତ୍ପର ଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଆତଙ୍କ ହେଲା। ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ମାରୁତ ମିଶି, ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଏବଂ କୌଶିକଙ୍କ ହାନି ପାଇଁ ଅପ୍ସରା ରମ୍ଭାଙ୍କୁ କହିଲେ— ଏବେ ଶୁଣ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଚୁଷ୍ଟିସର୍ଗ ଗାଥା। ଇନ୍ଦ୍ର ରମ୍ଭାକୁ କହିଲେ, “ହେ ରମ୍ଭା, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ବଡ଼ ଆବଶ୍ୟକ; ତୁମେ ଏଠାରେ କୌଶିକଙ୍କୁ କାମନା ଓ ମୋହରେ ଅନ୍ଧ କରି ଆକର୍ଷିତ କର।” ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ରମ୍ଭା ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ, “ହେ ଦେବେଶ, ଏହି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାମୁନି ଅତି ଭୟଙ୍କର; ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଦେଖାଇବେ, ହେ ଦେବ।