ସେୟା ମୁଣ୍ଡିକି ଶୁଣିବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଲାଲ ହୋଇଗଲା । ସେ କହିଲେ, "ଏହି କଥା ଭୟ ବିନା କହାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ନିନ୍ଦା କରେ; ମୋର କଥାକୁ ଅବହେଳା କରି, ଏହା ଅତି କଠୋର ଓ ଭୟଙ୍କର ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ କହିଲେ, "ତମେ ବସିଷ୍ଠ ଉତ୍ତରଧିକାରୀମାନଙ୍କ ପରି ଜନ୍ମରେ କୁକୁର ମାଂସ ଖାଇବେ; ଏହି ଭୂମିରେ ହଜାର ବର୍ଷ ରହିବେ ।" ଏହିପରେ, ମହାଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ରକ୍ଷା ଓ ମଙ୍ଗଳ କରି, ଦୁଃଖିତ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପବିତ୍ର ଦୂର୍ବା ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି, ଲାଲ ମାଳା ଓ ଅଙ୍ଗରାଗ ପିନ୍ଧି, ବିଷ୍ଣୁଠାମଠ ଉପରେ ଯାଉ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କର ।" ସେଉଁଠି ଏହି ଦୁଇ ଦିବ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ସଂଗୀତ କରିବାକୁ କହିଲେ, "ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଲେ, ତୁମେ ସଫଳତା ପାଇବେ ।" ଶୁନଃଶେପ ଏହି ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ର ସତର୍କତାର ସହିତ ନେଇ, ଶୀଘ୍ର ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ଚତୁର, ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଉ; ତୁମେ ଏହି ବ୍ରତ ଶେଷ କରିବା ଓ ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ ଘୋଷଣା କର ।" ଋଷିପୁତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଇ, ଥକିନାହିଁ, ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳକୁ ଯାଇଲେ । ପୂଜାରୀମାନଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ରାଜା ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ଚିହ୍ନ ଦେଇ, ଠାମଠରେ ବାନ୍ଧି, ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇଲେ । ଏପରେ, ଶୁନଃଶେପ ବନ୍ଧାଯାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶବ୍ଦରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ । ଏହି ଗୁପ୍ତ ଷ୍ଟୁତିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଲେ । ଏପରେ, ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ଯଜ୍ଞ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୃପାରେ ବହୁ ଫଳ ଲାଭ କଲେ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ମହାତପସ୍ୱୀ, ପୁଷ୍କରରେ ଆଉ ଏକ ଶତ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ । ଏବେ ଶ୍ରୀମତ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବିଶିଷ୍ଟ ଅଠାଠିଂ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି । ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବ୍ରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ନାହାଇ ଥିବା ବେଳେ ଫଳ ଦେବା ପାଇଁ ଆସିଲେ । ବ୍ରହ୍ମା, ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସନ୍ତୋଷ ଭରା କଥା କହିଲେ, "ତୁମେ ଏକ ଋଷି, ନିଜ ପୁଣ୍ୟ କର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।" ଏହିପରେ, ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଉ ଉତ୍କଟ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଏକ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମେନକା ପୁଷ୍କରରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ । କୁଶିକପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମେନକାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଲାଜବାବ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଲାଗି ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି । ଅଭିଲାଷ ଭରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, "ସ୍ୱାଗତମ୍ ଅପ୍ସରା! ମୋର ଆଶ୍ରମରେ ରହ ।" "ମୋତେ କୃପା କର, ମୁଁ ମୋହରେ ଭ୍ରମିତ," ବୋଲି କହିଲେ । ମେନକା ତାହାର ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ । ମେନକା ତାହାଁଠି ଦଶ ବର୍ଷ ରହିଲେ; ଏହି ସମୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ବଢ଼ ଅବରୋଧ ଆସିଲା । ଆଶ୍ରମ ଶାନ୍ତି ଭରା ହେଲା, ଦଶ ବର୍ଷ ଉପରେ ଗଲା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଲଜ୍ଜିତ ଓ ବିଷାଦରେ ଡୁବିଗଲେ । ତାଙ୍କର ମନେ ଚିନ୍ତା ଆସିଲା, "ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ, ମୋର ତପସ୍ୟାର ଚୋରି; ଦଶ ବର୍ଷ ଦିନ ରାତି ଏହି ଭାବେ ଗଲା । ଏହି ଅବରୋଧ ମୋ ଅଭିଲାଷ ଓ ମୋହରେ ଉପଜିଛି ।" ଉତ୍ତମ ଋଷି ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ କଲେ । ଭୟଭିତ ମେନକା ହାତ ଜୋଡି ଥିଲେ; ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମୃଦୁ କଥାରେ ମେନକାକୁ ଆଜାଦ କରିଦେଲେ । ଏହିପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉତ୍ତର ପାହାଡ଼କୁ ଗଲେ, ଦୃଢ଼ତା ନିଷ୍ଠା କରି, ନିଜକୁ ଜୟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ । କୌଶିକୀ ନଦୀର ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ; ହଜାର ବର୍ଷ ଦୀଘଳ ତପସ୍ୟା କଲେ । ଉତ୍ତର ପାହାଡ଼ରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦୀଘଳ ତପସ୍ୟା ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଭୟ ଭିତ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, "କୁଶିକପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମହାଋଷି ଉପାଧି ଦିଅ ।" ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସ୍ୱାଗତମ୍ ଶିଶୁ! ତୁମେ ମୋତେ ତପସ୍ୟାରେ ଖୁସି କରିଛ ।" "ମୁଁ ତୁମକୁ ମହାତ୍ମା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପାଧି ଦେଉଛି," ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ, "ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଉପାଧି, ଯଦି ଆପଣ ଦେଉଛନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ।" ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ତୁମେ ଏଉଁଠି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିନାହାଁ ।" "ଉଦ୍ୟମ କର," ବୋଲି ବ୍ରହ୍ମା ର ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ । ଦେବତାମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହାତ ଉଠାଇ, ନିର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ, କେବଳ ବାୟୁ ଉପରେ ଜୀବନ ରଖି, ତପସ୍ୟା କଲେ । ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପାଞ୍ଚ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ବର୍ଷାରେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ରହିଲେ । ଶୀତକାଳରେ ଦିନ ରାତି ଜଳରେ ଶୟନ କଲେ; ଏଭଳି ହଜାର ବର୍ଷ ଦୀଘଳ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ । ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏଭଳି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଭୟ ଭିତ ହେଲେ ।