ଏହି ଘଟଣାରେ, ବଳିୟା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନିତ୍ୟ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଶର ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ବଳି ହେବାକୁ ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଆଯିବ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କୌଣସି ବାଧା ଛଡ଼ା ଚାଲିବ, ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ ଏବଂ ମୋର ଶବ୍ଦ ସତ୍ୟ ହେବ—ଏହି ଭାବେ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଥିଲେ ମୁନି। ମୁନିଙ୍କର ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ—ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା ଆଦି—ଗର୍ବ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ନିଜ ପୁଅମାନେକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅନ୍ୟ ପିଲାକୁ କିପରି ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ? ଏହା ଅନୁଚିତ, ଏଠାରେ ଆମେ କୁକୁର ମାଂସ ଭୋଜନ କରିବାପରି ଅପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖୁଛୁ।” ପୁଅମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ରୋଷରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ କରି କହିଲେ, “ଭୟ ବିନା ଏହି ଅପରାଧ କଥା କହିଲ, ଏହା ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ; ମୋର ଶବ୍ଦ ଅମାନ୍ୟ କରି, ଏହି କଥା କଠୋର ଏବଂ କ୍ଷୁଦ୍ର। ତୁମେ ସମସ୍ତେ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ବଂଶଜମାନେ, ଜନ୍ମେ କୁକୁର ମାଂସ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବ; ଏହି ଭୂମିରେ ହଜାର ବର୍ଷ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ।” ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇ, ମହାମୁନି ଦୁଃଖିତ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି ତାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କଲେ। ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ଦୋରି ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି, ଲାଲ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ବିଷ୍ଣୁ ଯୂପ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ କହିଲେ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ବେଳେ, ଦୁଇଟି ଦିବ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶୁନଃଶେପ ସଫଳତା ପାଇବେ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ନିୟମିତ ଶିଖି, ଶୁନଃଶେପ ଶୀଘ୍ର ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ ଗମନ କରି କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଉଛୁ; ଏବେ ଆପଣଙ୍କ ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା କାମ୍ୟ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତୁ।” ମୁନିପୁତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ଯାଇ, ପୂର୍ବପାଠିତ ପୁରୋହିତଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧାଇ, ଯୂପରେ ବାନ୍ଧିଲେ। ଏହିଭଳି ବନ୍ଧାଯିବା ପରେ, ମୁନିପୁତ୍ର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶତାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ର ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦାନ କଲେ। ଏହିପରି, ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରି ଅପାର ଫଳ ଲାଭ କଲେ, ଏହି ସବୁ ହେଲା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୃପାରେ। ଏହିପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ତପସ୍ଵୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପୁଷ୍କରରେ ଆଉ ଏକ ଶତବର୍ଷ ଦୀଘର ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହିଠାରେ ଶୁଭ୍ର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡର ତିରାଷିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶହେଁ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ତପସ୍ଵୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବ୍ରତ ସ୍ନାନ ପରେ ଫଳ ଦେବାକୁ ଆସିଲେ। ଏହିବେଳେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମା ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ତୁମ ନିଜ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ ତପସ୍ଵୀ ହେଇଛ, ଧନ୍ୟ ହେଉ।” ଏହିପରେ, ଦେବରାଜା ଆକାଶକୁ ଫେରିଗଲେ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆଉ ଅଧିକ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ନିଷ୍ଠା ନେଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରମୁଖ ମେନକା ପୁଷ୍କରରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ। କୁଶିକପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ପରି ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖିଲେ। କାମନା ଏବଂ ଅଭିମାନରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ମେନକାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରେ ରହିବାକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, “ହେ ଅପ୍ସରା, ଆମ ଆଶ୍ରମରେ ରୁହ, ମୋତେ ଦୟା କର, କାରଣ ମୁଁ କାମନାରେ ବିମୂଢ଼ ହୋଇଛି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମେନକା ଆଶ୍ରମରେ ବସିଲେ। ଏହିପରି, ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଓ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ, ଦଶ ବର୍ଷ ଧରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ବଡ଼ ବାଧା ଆସିଲା। ଏହି ଦଶ ବର୍ଷ ଶାନ୍ତ ଆଶ୍ରମରେ ମଧୁର କାଳ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଲଜ୍ଜା ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲେ; ତାଙ୍କ ମନେ ଅସନ୍ତୋଷ ଏବଂ କ୍ଷୁଭ୍ଧା ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଏହା ଦେବମାନଙ୍କ ଚକ୍ରାନ୍ତ, ମୋର ତପସ୍ୟା ଚୋରି ହେଉଛି; ଦଶ ବର୍ଷ ଦିନ ଓ ରାତିରେ କେତେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲା। କାମନା ଏବଂ ମୋହ ଦ୍ୱାରା ମୋ ପାଖରେ ବଢ଼ିଆ ବାଧା ଆସିଛି।” ଏହି ଭାବନାରେ ଦୁଃଖିତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମେନକାଙ୍କୁ କମ୍ପିତ ଦେଖି, ମୃଦୁ କଥାରେ ମୁକ୍ତ କଲେ। ତାପରେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉତ୍ତର ପର୍ବତକୁ ଯାଇ, ନିଷ୍ଠା ଏବଂ ଆତ୍ମସଂୟମ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ନେଲେ। କୌଶିକୀ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ, ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତୀବ୍ର ପଞ୍ଚତପ କରିଲେ। ଏହି ଉତ୍ତର ପର୍ବତରେ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଭୟଭିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେ ମିଶି ବିଚାର କଲେ, “କୁଶିକପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ମହାର୍ଷି ପଦ ଦିଆଯାଉ।” ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମା ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛ; ମୁଁ ତୁମକୁ ମହାତ୍ମା ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ପଦ ଦେଉଛି।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ହାତ ଜୋଡ଼ି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ, “ମୋର ନିଜ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅପୂର୍ବ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ପଦ ଯଦି ଆପଣ ଦେଇଥିବେ, ତେବେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟୀ ହେଲି।” ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ତୁମେ ଏଉଁ ଅଧିକ ଆତ୍ମନିଗ୍ରହ କରିନାହାଁତ, ଏଉଁ ସଂଯମ ଅଧିକ ଆବଶ୍ୟକ।