ଯୁଦ୍ଧର ମଝରେ ମୋର ଦ୍ରୁତ ହାତରେ ଯେଉଁପରି ତୀର ବର୍ଷା ହେଉଛି, ତାହାକୁ ଦେଖି କିଏ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଟିକିପାରିବ? ଯେପରି ବିଜୁଳିର ଗର୍ଜନ ପୂର୍ବରୁ ମେଘର ଗଞ୍ଜନ ହୁଏ, ସେପରି ମୋ ପ୍ରଚଣ୍ଡତା ସାମ୍ନାରେ କିଏ ଟିକିପାରିବ? ପୂର୍ବରୁ ଏହି ରାତ୍ରି ଯୁଦ୍ଧରେ, ବିଜୁଳି ଓ ଆଶନି ଭଳି ତୀରରେ, ମୁଁ ସେଠାରେ ଦୁଇ ନାୟକ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେଙ୍କୁ ଅଚେତନ କରିଦେଇଥିଲି। ଦେଖୁଛି, ତୁମେ ଏହାକୁ ଭୁଲିଯାଇଛ, କିମ୍ବା ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଯେହেতୁ ତୁମେ ଏମିତି ଏକ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ସମ ରୂଷ୍ଟ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଛ। ଏହିପରି ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଶୁଣି, ରାଘବ, ଭୟହୀନ ଓ କ୍ରୋଧିତ ମୁହଁରେ, ରାବଣପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ— "ହେ ରାକ୍ଷସ, ତୁମେ କହିଛ, କର୍ମର ସୀମା ପାହାଁଚିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ କାର୍ଯ୍ୟକୁ କାର୍ଯ୍ୟଦ୍ୱାରା ସମାପ୍ତ କରେ, ସେଇ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ। ତୁମେ ଯଥାର୍ଥ ଧନରେ ଶୂନ୍ୟ, ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଅସମର୍ଥ, କେବଳ ଶବ୍ଦ କହି ନିଜକୁ ସିଦ୍ଧ ଭାବୁଛ, ହେ ମୂଢ଼! ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ଆଚରଣ, ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା, ଏହା ଚୋରମାନେ ଯେମିତି କରନ୍ତି, ବୀରମାନେ ଏମିତି କରନ୍ତିନାହିଁ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମ ତୀରର ଆବେଗ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଆଜି ତୁମ ପ୍ରତାପ ପ୍ରଦର୍ଶନ କର, କାହିଁକି କେବଳ ଶବ୍ଦରେ ଗର୍ବ କରୁଛ?" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରବଳ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ ଧରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ବର୍ଷା କଲେ। ସେଇ ତୀରମାନେ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ସମ, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ। ରାବଣପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ରୁତ ତୀରରେ ଶୁଭ୍ର ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଘାୟଳ କଲେ। ତୀରରେ ଭିନ୍ନ, ରକ୍ତରେ ଭିଜା, ମହାନ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଧୂମ ଶୂନ୍ୟ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଆଗକୁ ଆସି ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି କହିଲେ— "ହେ ସୌମିତ୍ରି, ମୋ ଧନୁଷରୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଏହି ପଙ୍ଖୀ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରମାନେ ଆଜି ତୁମ ପ୍ରାଣ ନେବେ, ଏମିତି ତୀର ମୃତ୍ୟୁ ଦାତା। ଆଜି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିବା ତୁମ ଉପରେ ଶ୍ୱାନ, ଶ୍ୟାଳ, ଗୃଧ୍ରମାନେ ଆସିପଡ଼ିବେ। ଆଜି ରାମ, ସେ ପାପୀ, ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇ ଯୋଦ୍ଧା ଶ୍ରେଣୀର ଅପମାନ ହୋଇ ଶୋଇଥିବା ଦେଖିବେ। ସୌମିତ୍ରି, ଆଜି ମୁଁ ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ର ବିହୀନ, ଧନୁଷ ପୃଥିବୀରେ ପତିତ, ମୁଣ୍ଡ କାଟି ତୁମକୁ ବଧ କରିଦେବି।" ଏପରି କ୍ରୋଧିତ ଶବ୍ଦ କହିଥିବା ବେଳେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝି ବିବେକପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— "ଶବ୍ଦରେ ଭରସା ଛାଡ଼, ହେ ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ରାକ୍ଷସ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୟାହୀନ ତୁମେ କାହିଁକି ଏପରି କହୁଛ? କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହା ପ୍ରମାଣ କର। କାହିଁକି କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିବାବେଳେ ଏଠାରେ ଗର୍ବ କରୁଛ? ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଗର୍ବ ସତ୍ୟ ହେବ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କର। ମୁଁ କୌଣସି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦ କହିନି, ତୁମକୁ ଅପମାନ କରିନି, କିମ୍ବା ଗର୍ବ କରିନି; ମୁଁ ତୁମକୁ ନିର୍ବାକ କରିବି—ଦେଖ, ହେ ମାନବ ମାଂସ ଭୋଜି।" ଏପରି କହି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ପାଞ୍ଚଟି ନାରାଚ ତୀର ଧନୁଷରେ ଆକର୍ଷି ରାକ୍ଷସଙ୍କ ଛାତିରେ ଲଗାଇଲେ। ସେଇ ପଞ୍ଚ ତୀର, ପଙ୍ଖୀ ଓ ଦ୍ରୁତ, ନିରୃତିପୁତ୍ରଙ୍କ ଛାତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ, ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ସମ୍ପରି। ଏହି ଘାତରେ କ୍ରୋଧିତ ରାବଣପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ତିନିଟି ଉତ୍ତମ ତୀରରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଘାୟଳ କଲେ। ଏହିପରେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା—ଏକ ପ୍ରଭଳ ସିଂହ ସମ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସ, ଜୟ ପାଇଁ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି। ଦୁହେଁ ପ୍ରବଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କୌଶଳରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅଜୟ, ଶକ୍ତି ଓ ତେଜରେ ଏକା ଥିଲେ। ଦୁହେଁ ଏହିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଗ୍ରହମାନେ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବୃତ୍ର ପରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତି ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ। ଦୁଇ ମହାତ୍ମା ଶେର ସମ, ଅନେକ ତୀର ବର୍ଷା କରି, ଦୃଢ଼ ଥିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆନନ୍ଦରେ ପରସ୍ପରକୁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଦଶରଥପୁତ୍ର, ଶତ୍ରୁସଂହାରୀ, ଧନୁଷରେ ତୀର ଆସ୍ତ୍ର ଲଗାଇ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସନାୟକ ଉପରେ ସର୍ପର ଫୁସ୍କାର ପରି ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ। ଧନୁଷ ତାଣିବାର ତିବ୍ର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସନାୟକ ମୁହଁ ଫିକା ହେଇଗଲେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ। ରାକ୍ଷସ, ରାବଣପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି, ବିଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିମଗ୍ନ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ କହିଲେ— "ମୁଁ ଏହି ରାବଣପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେଖୁଛି; ଶୀଘ୍ର କର, ହେ ପ୍ରବଳବାହୁ, ସେ ବିଜିତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" ତା'ପରେ ସୌମିତ୍ରି, ମୃତ୍ୟୁବନ୍ଧନ ସମ ତୀର ଧନୁଷରେ ଲଗାଇ, ସେଉଁପରି ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ତୀରର ଘାତରେ, ଇନ୍ଦ୍ରର ଆଶନି ସମ୍ପର୍ଶ ପରି, ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଅବାକ ହୋଇଗଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ଥିର ହେଲା। କିଛିଖଣ୍ଟିକ ପରେ ହୁସ୍ ଆସି, ସେ ଦଶରଥପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଖିଲେ; ତା'ପରେ ରାଗରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ। ସେ ଆସି ଏପରି କଠୋର କଥା କହିଲେ— "ତୁମେ କି ମୋର ପ୍ରତାପ ପୂର୍ବ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୁଲିଯାଇଛ? ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇ ବନ୍ଧି ତଳେ ଶୁଇଥିଲ, ମୋ ତୀରରେ ଅଚେତନ ହୋଇଥିଲ? ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ଓ ତୁମ ସେନାପତିମାନେ ଆଶନି ବିଜୁଳି ସମ ତୀରରେ ପ୍ରଥମେ ଭୂମିରେ ପତିତ ଅଚେତନ ହୋଇଥିଲ। ମୁଁ ଭାବୁଛି, କିମ୍ବା ତୁମେ ଭୁଲିଯାଇଛ, କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଯେହେତୁ ଆଉ ଏମିତି ମତି ହେଉଛ। ପୂର୍ବ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର ପ୍ରତାପ ଦେଖିନଥିଲେ, ତେବେ ଆଜି ଦେଖିବ, ଦୃଢ଼ ହୁଅ।" ଏପରି କହି, ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସାତଟି ତୀର ଓ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦଶଟି ଉତ୍ତମ ତୀର ଲଗାଇଲେ।