ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କୁ ନେଇ ଚାଳକ ହନୁମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ । ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅଜୟ, ତାଙ୍କୁ ନେଇ ରଥ ଚାଳକ ହନୁମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ । ତାପରେ ସେଇ କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସ ହନୁମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବାଣ, ତଳୱାର, ଶୂଳ ଓ କୁଟାର ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା କରିଲେ । ହନୁମାନ ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଧରି, ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ, କହିଲେ: "ଏ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରାଳୀ ରାବଣପୁତ୍ର, ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟ ନାୟକ ହଉ, ମୋ ଭଳି ବାୟୁପୁତ୍ର ସାମ୍ନାରେ ଯୁଦ୍ଧ କର; ତୁମେ ଚିରକାଳ ବଞ୍ଚି ଫେରିପାରିବ ନାହିଁ।" "ଯଦି ଏକାକି ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ତୁମ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧ କର; ମୋ ଶକ୍ତି ସାମ୍ନା କର, ତେବେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କହାଯିବ।" ଏହି ସମୟରେ ବିଭୀଷଣ ଦେଖିଲେ ଯେ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଧନୁଷ ଧରି, ହନୁମାନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି । ସେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ, ଏବେ ରଥ ଉପରେ ବସି, ହନୁମାନଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି । ହେ ସୌମିତ୍ରି, ତୁମ ଅପୂର୍ବ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଏବଂ ଜୀବନ ଶେଷ କରିଦେବା ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ରାବଣପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କର।" ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରଥ ଉପରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ, ଏହି ପରାକ୍ରମୀ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ସମ ରାକ୍ଷସ ଯୋଦ୍ଧାକୁ ଦେଖିଲେ । ଏଠାରେ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ସତ଼୍ାଶୀ ଶର୍ଗା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି । ବିଭୀଷଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିବା ପରେ ଆନନ୍ଦରେ ଧନୁଷ ଧରି ଶୀଘ୍ରତାରେ ଚାଲିଗଲେ । ସେ ଅଳ୍ପ ଦୂର ଯାଇ, ଏକ ବଡ଼ ଅନ୍ଧକାର ବଟବୃକ୍ଷ ଦେଖାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏଠି ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁର ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ବଳି ଦେଇଥିଲେ; ଏହା ପରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଏ।" "ତାପରେ ସେ ରାକ୍ଷସ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣ ଚଳାଇ, ବନ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ତୁମେ ଏହି ବଟବୃକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ଓ ସାରଥି ସହିତ ଦହନ କର।" "ଏହିପରି କଥା କହି, ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଧନୁଷ ଉଠାଇ ଦଢ଼ିଆ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ ।" ତାପରେ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ, କବଚ ପିନ୍ଧି, ତଳୱାର ଧରି, ଧ୍ୱଜା ଉଠାଇ, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ଵଳମାନ ରଥରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ । ସେ ଅଜୟ ପୁଲସ୍ତ୍ୟବଂଶୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି କହିଲେ, "ମୋତେ ସମ୍ମାନିତ ଯୁଦ୍ଧ ଦିଅ, ଏଠାରେ ଏବଂ ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ପ୍ରବଳ, ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦେଖି କଠୋର କଥା କହିଲେ, "ଏଠି ତୁମେ ଜନ୍ମ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛ; ମୋ ବାପାଙ୍କ ଭାଇ ହେବା ସତ୍ୱେ, କିପରି ଚଚା, ତୁମେ ତୁମ ଭାଇପୁଆକୁ ଦ୍ରୋହ କରୁଛ?" "ତୁମେ ନ କୌଳୀନ୍ୟ ରଖ, ନ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ, ନ ଶୁଦ୍ଧ ବଂଶ; ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରାଳୀ, ତୁମେ ନ ଉତ୍ତମ ଦେଖା, ନ ଧର୍ମପଥରେ ଅଛ; ତୁମେ ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କରୁଛ।" "ତୁମେ ଦୟାଳୁ ନୁହଁ, ମୂର୍ଖ ଏବଂ ସଦ୍ବ୍ୟବହାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ, କାରଣ ତୁମେ ନିଜ ଲୋକକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଙ୍କ ସେବକ ହୋଇପଡ଼ିଛ।" "ଏପରି ଦୃଢ଼ ମନ ନଥିବା ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ବଡ଼ ତଫାତ୍ ବୁଝିପାରୁନାହଁ; ନିଜ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ରହିବା ଏବଂ ବାହାର ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାର ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ତଫାତ୍।" "ବାହାର ଲୋକ ଯଦିଓ ଧର୍ମିକ ହୁଅନ୍ତି, ନିଜ ଲୋକ ଅଧର୍ମିକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଲୋକ ଭଲ; ବାହାର ଲୋକ ସଦା ବାହାର ଥାଏ।" "ଯିଏ ନିଜ ଦଳକୁ ଛାଡ଼ି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସେବା କରେ, ନିଜ ଦଳ ନଶ୍ଟ ହେଲେ, ସେ ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ମରାଯାଏ।" "ଏପରି ଦୟାହୀନତା ତୁମର, ରାକ୍ଷସ; ତୁମେ ନିଜ ଜନଙ୍କ ସହିତ ପରାକ୍ରମ ଦେଖାଇପାରିଥାନ୍ତ।" ଭାଇପୁଆଙ୍କ ଏହି କଥାରେ ବିଭୀଷଣ କହିଲେ, "ଏ ରାକ୍ଷସ, କାହିଁକି ତୁମେ ମୋ ଚରିତ୍ର ଜାଣିନଥିବା ପରି ଅଭିମାନ କରୁଛ?" "ଏ ରାକ୍ଷସରାଜପୁତ୍ର, ସମ୍ମାନ ଦେଇ କଠୋରତା ଛାଡ଼; ମୁଁ ଯଦିଓ ରାକ୍ଷସ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ମୋର ଚରିତ୍ର ମାନବ ଧର୍ମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉଦାହରଣ, ରାକ୍ଷସ ଚରିତ୍ର ନୁହଁ।" "ମୁଁ କ୍ରୂରତା କିମ୍ବା ଅଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ ନାହିଁ; ଯଦି ମୋ ଭାଇର ଚରିତ୍ର ଅନ୍ୟ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ଭାଇକୁ କିପରି ଛାଡ଼ିଦିଅଯିବ?" "ଯିଏ ଧର୍ମରୁ ପତିତ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ, ତାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ; ଯେପରି ହାତରୁ ବିଷାକ୍ତ ସାପ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଆପଣ ନିରାପଦ।" "ଅନ୍ୟଙ୍କ ଧନ ହରଣ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜନନୀ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିବା, ଏବଂ ବନ୍ଧୁମାନେ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରିବା—ଏହି ତିନି ଦୋଷ ସବୁ ନଶ୍ଟ କରେ।" "ମହାର୍ଷିମାନେ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଦ୍ୱେଷ, ଅଭିମାନ, କ୍ରୋଧ, ଶତ୍ରୁତା ଏବଂ ବିରୋଧ ଏହି ସବୁ ଦୋଷ ମୋ ଭାଇଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ଶ୍ରୀକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲା; ତାଙ୍କ ଗୁଣମାନେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ମେଘ ଭଳି ଢାକି ଦେଲା।" "ଏହି ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୋ ଭାଇ, ଯିଏ ତୁମ ବାପା, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି; ଏବେ ଏହି ଲଙ୍କା, ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ବାପା ଅବଶିଷ୍ଟ ନାହାନ୍ତି।" "ତୁମେ ଅଭିମାନୀ, ଶିଶୁସ୍ୱଭାବୀ ଏବଂ ଅସଦ୍ବ୍ୟବହାରୀ ରାକ୍ଷସ; ତୁମେ କାଳର ଫାନ୍ଦରେ ବନ୍ଧା; ମୋତେ ଯାହା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, କହ।" "ଆଜି ତୁମ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ, କାରଣ ତୁମେ ମୋତେ କଠୋର କଥା କହିଛ; ତୁମେ ବଟବୃକ୍ଷ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ।" "ତୁମେ କକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଛ; ଏବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର; ଯେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ ଏବଂ ଯମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।" "ତୁମ ଶକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖାଅ; ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ବାଣ ଚାଳାଅ; କାରଣ ଆଜି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ବାଣ ପରିଧିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ବଞ୍ଚି ତୁମ ସେନା ସହିତ ଫେରିପାରିବ ନାହିଁ।