ପୁଷ୍କର ତୀରେ ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ, ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ସହିତ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ବେଳେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଶୁନଃଶେପ, ଯେଉଁଠି ପବିତ୍ର ପୁଷ୍କର ତୀର ଅଛି, ସେଠାରେ ଯାଇ ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ପିପାସା ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଦୁଃଖିତ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଅତିଶୟ ଅଶକ୍ତ ଶୁନଃଶେପ ତାଙ୍କର ମାମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ଦେଖିଲେ। ସେ ଦୌଡ଼ି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ି, କହିଲେ—"ମୋର କେହି ମା ନାହିଁ, କେହି ବାପା ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଆତ୍ମୀୟ ବାନ୍ଧବ କିଏ ନାହିଁ।" "ହେ ମୃଦୁଭାଷୀ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଧର୍ମରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। କାରଣ ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ରାଜାଙ୍କ କାମ ସିଦ୍ଧ ହେଉ, ମୋତେ ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଜୀବନ ଦିଅନ୍ତୁ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରି, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ପାଉଁ। ମୋତେ ଆପଣ ପିତା ପରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ଅନାଥ, ଦୟାଳୁ ହୃଦୟ ଥିଲେ ମୋତେ ତାରନ୍ତୁ। ମୋତେ ପାପରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ।" ଶୁନଃଶେପଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖ ଭରା ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କିଛି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ତାପରେ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେଂକୁ ଡାକି କହିଲେ—"ପିତାମାନେ ପରଲୋକ ଶ୍ରେୟସ୍ କାମନାରେ ପୁଅ ଚାହାନ୍ତି, ଏହି ସମୟ ଏହିପରି ଏସିଛି। ଏହି ଋଷିପୁତ୍ର ମୋ ନିକଟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ତେଣୁ ତୁମେ ତୁମର ଜୀବନ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ, ରାଜାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବଳି ହେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର। ଏହାରେ ଶୁନଃଶେପ ରକ୍ଷା ପାଇବେ, ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନ ଛଡ଼ି ଚାଲିବ, ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ, ଏବଂ ମୋର କଥା ପୂରଣ ହେବ।" ପିତାଙ୍କର ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା ଆଦି ପୁଅମାନେ ଦୁଃଖ ଭରା ଅଭିମାନରେ କହିଲେ—"ଆପଣ କିପରି ନିଜ ପୁଅମାନେଂକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ଚୁଆଁକୁ ବଞ୍ଚାଇବେ? ଏହା ଅଶୁଭ, କୁକୁର ମାଂସ ଭୋଜନ ପରି ଅପବିତ୍ର।" ଏହି ଅନୁଚିତ କଥା ଶୁଣି ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ରୋଷେ ଚକଚକି ଆଖିରେ କହିଲେ—"ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଯିଏ ଏମିତି କହେ, ତାହା ଧର୍ମରେ ନିନ୍ଦିତ। ମୋର ଆଜ୍ଞା ଅବମାନ କରି, ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର କଥା କହିଛ। ତେଣୁ, ବସିଷ୍ଠ ଗୋତ୍ରୀୟମାନେ ପରି, ତୁମେ ଜନ୍ମେ କୁକୁର ମାଂସ ଭୋଜନ କରିବ, ଏବଂ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀରେ ରହିବ।" ପୁଅମାନେଂକୁ ଏହି ଶାପ ଦେଇ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦୁଃଖିତ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ କରି କହିଲେ—"ପବିତ୍ର ଦୋରି, ଲାଲ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଧାରଣ କରି, ବିଷ୍ଣୁଯୂପ ନିକଟକୁ ଯାଅ, ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ମନ୍ତ୍ରପାଠ କର। ଏହି ଦୁଇଟି ଦିବ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ପାଠ କରିବୁ, ତେବେ ତୁମେ ସଫଳତା ପାଇବ।" ଶୁନଃଶେପ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଶିଖି, ଶୀଘ୍ର ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ—"ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳକୁ ଯାଉ। ଆପଣଙ୍କ ଉପବାସ ଶେଷ କରନ୍ତୁ, ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ।" ଋଷିପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ଅତି ଖୁସି ହୋଇ, ଅଳସ୍ୟ ବିନା ଯଜ୍ଞ ଶାଳାକୁ ଗଲେ। ପ୍ରାଚାର୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ରାଜା ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ, ବଳିପୀଠରେ ବାନ୍ଧିଲେ। ବନ୍ଧା ଅବସ୍ଥାରେ ଶୁନଃଶେପ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶବ୍ଦରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାହାରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ, ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୃପାରେ ବହୁଫଳ ଲାଭ କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ତପୋବଳୀ, ପୁଷ୍କରରେ ଆଉ ଶତବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏହିପରେ ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଦେବାକୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ସେ ତପଅନ୍ତେ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ, ସୁମଧୁର କଥା କହିଲେ—"ତୁମେ ତୁମର ନିଜ ପୁଣ୍ୟରେ ମହାଋଷି ହେଲ।" ଏହା କହି, ଦେବେଶ୍ୱର ଉପରେକୁ ଚାଲିଗଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହିପରେ ଆଉ ଅଧିକ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମେନକା ପୁଷ୍କରରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ। କୁଶିକନନ୍ଦନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା। କାମନାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—"ଅପ୍ସରେ, ଏଠାରେ ମୋର ଆଶ୍ରମରେ ରୁହ, ମୋତେ ତୁମେ କୃପା କର, କାରଣ ମୁଁ କାମେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଛି।" ମେନକା ଏହି କଥା ଶୁଣି ଆଶ୍ରମରେ ବସିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ବଡ଼ ବିଘ୍ନ ଆସିଲା, ମେନକା ଦଶ ବର୍ଷ ତାଙ୍କ ସହିତ ରହିଲେ। ସେହି ଦିନ ଓ ରାତି ମିଶି ଦଶ ବର୍ଷ ଶାନ୍ତିରେ କଟିଗଲା। ଏହି ସମୟ ଶେଷ ହେଲାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅପରାଧ ବୋଧରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ମନେ ଚିନ୍ତା ଓ କ୍ଷୋଭ ଆସିଲା—"ଏହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ, ମୋର ତପସ୍ୟା ଚୋରି ହେଲା; ଦିନ ଓ ରାତି ମିଶି ଦଶ ବର୍ଷ କଟିଗଲା।