ରାମଙ୍କର ଉଚ୍ଚାରିତ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହ ଏବଂ ବିରାଟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଭୀଷଣ, ଏକ ଅତି ଉତ୍ତମ ଧନୁ ଉଠାଇଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କବଚ ପିନ୍ଧି, କଟିରେ ତଳୱାର ଏବଂ ପିଠିରେ କଣ୍ଡା, ବାୟଁ ହାତରେ ଧନୁ ଧରି, ସମୁଦ୍ର ଶିରୋମଣି ସୌମିତ୍ରି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କର ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି କହିଲେ— “ଆଜି ମୋ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ବାଣ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଭେଦି ଲଙ୍କାରେ ପଦ୍ମପୋଖରୀରେ ହଁସ ଭଳି ଅବତରିବ। ଆଜି ଏହି ବଡ ଧନୁରୁ ଛୁଟିଥିବା ବାଣ ତାହାର ଶରୀରକୁ ଭେଦି ନାଶ କରିଦେବ।” ଏପରି କହି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଶୀଘ୍ର ଭାଇଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଏବଂ ପରିକ୍ରମା କରି, ନିକୁମ୍ଭିଳା ଦେବାଳୟ ଦିଗରେ ଚାଲିଗଲେ, ଯାହା ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସହ ଏବଂ ଭାଇଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୀଘ୍ର ଆଗେଇ ଚାଲିଗଲେ। ହନୁମାନ୍ ଆଗୁଆ ହୋଇ ଅନେକ ବାନର ସେନା ଏବଂ ବିଭୀଷଣ ଓ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଆଗେଇ ଚାଲିଲେ। ବଡ ବାନର ସେନା ତାଙ୍କୁ ଉପରେଉପରେ ଘେରି ଚାଲିଲା, ଏବଂ ମାର୍ଗରେ ତାଙ୍କୁ ଭାଲୁ ସେନା ଦେଖିଲେ। ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରି, ମିତ୍ରମଣ୍ଡଳୀର ଆନନ୍ଦ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୂରରୁ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଶୃଙ୍ଗାରରେ ଦେଖିଲେ। ଧନୁ ହାତରେ ରଖି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାକୁ ରଘୁନନ୍ଦନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦୃଢ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ବିଭୀଷଣ, ଶୂର ଅଙ୍ଗଦ ଏବଂ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୃଢ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ଘନ, ପତାକାରେ ଭରିଥିବା, ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ବିପୁଳ ସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ନିର୍ମଳ ଅସ୍ତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଗତିରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ଧାର ଭଳି। ଏଠାରେ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଛଉଠି ଅଠିଅଠି ସର୍ଗ ପଠିତ ହେଉଛି। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ବିଭୀଷଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ବିରୋଧରେ ଉପଯୋଗୀ କଥା କହିଲେ— “ଏହି ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ଦେଖ, ମେଘରେ ଅନ୍ଧାର ଭଳି। ବାନରମାନେ ପାଥର ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତୁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଏହି ବଡ ସେନାକୁ ଭେଦି ଯିବା ପରେ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଦେଖାଯିବ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହି ଯିବା ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିଉଁଥିବା ବଜ୍ର ଭଳି ବାଣ ବର୍ଷା କରି ଶୀଘ୍ର ଆଗେଇ ଚାଲ। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ, ମାୟାବୀ, ଅଧର୍ମୀ, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ, ତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ କର।” ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଉପରେ ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ। ଭାଲୁ ଓ ବାନରମାନେ ଗଛ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କୁଶଳ ହୋଇ ସେନା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେ ବାନର ସେନାକୁ ନାଶ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, ତଳୱାର, ବର୍ଚ୍ଛି, ତୋମର ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଆଗେଇ ଚାଲିଲେ। ତାହାପରେ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଲଙ୍କାର ଚାରିପାଖରେ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ଲୁଟିଗଲା। ଆକାଶ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, ଗଛ, ଭୟଙ୍କର ପାହାଡ଼ ଶିରା ଦ୍ୱାରା ଢକିଗଲା। ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଓ ହାତ ନେଇ ବାନର ନାୟକମାନେ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ଫିଙ୍ଗି ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ଶିରା ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଭାଲୁ ଓ ବାନର ନାୟକମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାଙ୍କର ସେନା ଶତ୍ରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରମିତ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଶୁଣି, ଭୟଙ୍କର ଏକା ଉଠିଲେ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଗଛ ଅନ୍ଧାର ମଧ୍ୟରୁ ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ରୋଷରେ ଭରି ତିଆରି ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ। ଭୟଙ୍କର ଧନୁ ଓ ବାଣ, କଳା ଅଙ୍ଗର ଭଳି, ରକ୍ତମୁଖ ଓ ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ, ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ରଥରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେବା ସହିତ, ରାକ୍ଷସ ସେନା ଦୃଢ ଗତିରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗୁଆ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପହଁଚିବା ଦୁର୍ଗମ ଓ ପାହାଡ଼ ଭଳି ହନୁମାନ୍ ଏକ ବଡ ଗଛ ଉଠାଇଲେ। ଅଗ୍ନି ଭଳି ହନୁମାନ୍ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ଦଗ୍ଧ କରି ଅବାନ୍ଧ କରିଦେଲେ। ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବିନାଶ କରୁଥିବା ଦେଖି, ହଜାର ହଜାର ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କଲେ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବର୍ଚ୍ଛି ଧରିଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ବର୍ଚ୍ଛି, ତଳୱାର ଧରିଥିବା ତଳୱାର, ଲଂସ ଧରିଥିବା ଲଂସ, ପଟିଶ ଧରିଥିବା ପଟିଶ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏବଂ ଲୋହା ଗଦା, ମୁସଳ, ଶତଘ୍ନି, ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଭୟଙ୍କର କୁଲାଡ଼ି, ମୁସଳ, ବଜ୍ର ଭଳି ମୁଠି ଓ ଆସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହନୁମାନ୍ ଉପରେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ରୋଷିତ ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ ବିନାଶ କରିଦେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ହନୁମାନ୍ କୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଭୟହୀନ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦୃଢ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଏହି ବାନର ଯେଉଁଠାରେ ଅଛି, ସେଉଁଠାରେ ଯାଅ; ଯଦି ଏହି ବାନରକୁ ରୋକାଯିବା ନାହିଁ, ରାକ୍ଷସମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ବିନାଶ ହେଇଯିବେ।