ସୌମିତ୍ରି କଥା କହିଥିବା ବେଳେ, ବିଭୀଷଣ ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କରି, ଅଚେତନ ରାମଙ୍କୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହନୁମାନ୍ ଯେଉଁ କଥା ଦୁଃଖୀ ମଣିଷ ଭାବେ ଆସି ତୁମକୁ କହିଥିଲେ, ମୁଁ ତାହା ଅନୁଚିତ ମନେ କରେ—ଯେପରି ସାଗର ଶୁଷ୍କ ହେବା ଅଶୋଭନ। ହେ ମହାବାହୁ, ମୁଁ ରାବଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କାମନାକୁ ଜାଣିଛି; ସେ ସୀତାଙ୍କୁ ମାରିବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁ, ବାରମ୍ବାର ତାଙ୍କୁ ବିଦେହନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ସେ ମୋ କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ। ସମ୍ମତି, ଦାନ, ଭେଦ କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ—କୌଣସି ଉପାୟରେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ କେହି ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେ ରାକ୍ଷସ ମୟାଦ୍ୱାରା ବାନରମାନେକୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଚାଲିଯାଇଛି; ଯିଏ ମହାବାହୁ, ତାହା ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି। ଆଜି ନିକୁମ୍ଭିଳା ମନ୍ଦିରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଯଜ୍ଞ କରିବେ; ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଅଘ୍ନିହୋତ୍ର କରିବା ପରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଛି। ରାବଣଙ୍କ ପୁଅ ଏହି କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଅଜୟ ହୋଇଯାଏ; ଏହି ମୟା ତାଙ୍କ ଚତୁରତାର ଫଳ। ବାନରମାନେଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଅବରୋଧ କରିବାକୁ ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଆମେ ସେଠାକୁ ସେନା ସହ ଯିବା ଉଚିତ। ହେ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଳ, ଏହି ମିଥ୍ୟା ଶୋକକୁ ତ୍ୟାଗ କର; ତୁମ ଦୁଃଖରେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ହେଉଛି। ଏଠାରେ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ରୁହ, ମନୋବଳ ରଖ; ଆମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସେନାପତିମାନେ ସହ ପଠାଉ। ଏହି ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଳ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ରାବଣପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପଳାଇବେ; ତାପରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ ହେବ। ଏହି ଶରଗୁଡ଼ିକ, ତୀବ୍ର ଓ ଶୀଘ୍ର, ପକ୍ଷୀପରି ମୃଦୁ, ତାଙ୍କ ରକ୍ତ ପିଇବ। ତେଣୁ, ହେ ମହାବାହୁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନବ ନାଶ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରପରି ଆଦେଶ ଦିଅ। ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଶତ୍ରୁ ନାଶରେ ବିଳମ୍ବ ନାହିଁ; ଆଜି ତୁମେ ଏହା କରିପାରିବ। ମହେନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଦେବଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ନାଶ କଲେ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ କର। ଯେତେବେଳେ ସେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ନେଇଥାଏ, ସେ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯଦି ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରେ ଯୁଦ୍ଧ କର, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିବେ କି ନାହିଁ ସନ୍ଦେହ ରହିଯାଏ। ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟାଶୀତି ଅଧ୍ୟାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି। ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୋକାକୁଳ ରାଘବ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଏହି ଦେଉତାଙ୍କ କଥା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ପରେ ଆତ୍ମବଳ ସଂଗ୍ରହ କରି, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା ରାମ, ବାନରମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ବିଭୀଷଣ, ତୁମେ ଯାହା କହିଲେ, ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ; ତୁମ ମନସ୍କାମନା କହ।” ରାଘବଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ସୁବାକ୍ୟ ଓ ଦୂରଦର୍ଶୀ ବିଭୀଷଣ ପୁଣି କହିଲେ, “ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, ସେନାର ବିନ୍ୟାସ ତୁମ କଥା ହେବା ସାଥି ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଛି। ସମସ୍ତ ସେନା ଚାରିଦିଗରେ ବିନ୍ୟାସିତ, ସେନାନାୟକମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆଉ କିଛି ଜଣାଇବାକୁ ଅଛି; ତୁମ ଦୁଃଖର କାରଣରେ ଆମର ହୃଦୟ ମଧ୍ୟ ଅଶାନ୍ତ। ହେ ରାଜନ, ଏହି ଶୋକ ଓ ଅନାବଶ୍ୟକ ଚିନ୍ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କର; ଏହା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଏ। ହେ ମହାବୀର, ଉଦ୍ୟମ କର, ଶୌର୍ୟ ଧାରଣ କର; ଯଦି ସୀତାକୁ ଫେରାଇବା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ବିନାଶ କରିବା ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଏହି ଉପାୟ ଅବଳମ୍ବନ କର। ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣ; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁସଜ୍ଜିତ ସେନା ସହିତ ନିକୁମ୍ଭିଳାକୁ ଯାଉ। ସେଠାରେ ଯାଇ, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁଷ୍ୟରୁ ମୋଚିତ ବିଷାକ୍ତ ବାଣରେ ବଧ କର। ସେ ବଡ଼ ବାଣଧାରୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜୟ, ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଶିର ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଚିନ୍ତାମଣି ଘୋଡ଼ା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦୟାରେ ମିଳିଛି। ସେ ବଳିଷ୍ଠ ସେନା ସହିତ ନିକୁମ୍ଭିଳାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଇଛି; ଯଦି ସେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ନେଉଛି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ମୃତ୍ୟୁଶୈୟାରେ। ଯଦି ଶତ୍ରୁ ନିକୁମ୍ଭିଳାକୁ ପହଞ୍ଚିନାହାନ୍ତି, ଯଜ୍ଞ କରିନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଉଛ, ଏହିଠାରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେବ। ଏହିପାଇଁ, ହେ ମହାବାହୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ ଦ୍ୱାରା ଏକ ବର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି; ଏହି ମୁଦ୍ରା ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ନିୟତ ଉପାୟ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ସେନାକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ବିଧ୍ୱଂସ ପରେ, ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସାଥୀ ମଧ୍ୟ ବିନାଶ ହେବେ। ବିଭୀଷଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାମ କହିଲେ: “ମୁଁ ତାଙ୍କ ମୟା ଓ ନିଜ ଶୌର୍ୟକୁ ଜାଣେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରର ଦକ୍ଷ, ମହାମାୟା ଓ ଶକ୍ତିର ମାଲିକ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଅଚେତନ କରିପାରେ। ତାଙ୍କ ରଥ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ଗତି ମେଘ ଆଛାଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅଦୃଶ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାଙ୍କ ମୟା ଓ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲି: “ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ବାନରସେନା ଓ ହନୁମାନ୍ ଆଦି ନେତାମାନେ ସହିତ ଯାଉ। ଜାମ୍ବବାନ୍, ଭଲୁଆଁଙ୍କ ନାୟକ ସହିତ ସେନା ଘେରି, ମୟା ଓ ବଳରେ ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କର। ଏହି ମହାତ୍ମା ରାକ୍ଷସ, ନିଜ ମୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତାଙ୍କ ସଚିବମାନେ ସହିତ ତୁମେ ପଛରୁ ସହଯୋଗ କରିବେ।” ଏପରି ଭାବେ ବିଭୀଷଣ ଓ ରାମଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଲୋଚନା ହେଲା, ଏବଂ ଦୂଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।