ଏକ ସମୟର କଥା, ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ଏକ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ମୂଲ୍ୟ ଦେବା ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ବଳବାନ ଋଚୀକ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ହେ ମହାନୁଭାବ, ମୁଁ କେବେ ବଡ଼ ପୁଅକୁ ବିକ୍ରୟ କରିପାରିବିନି।” ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେହି ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କର ମାଆ ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବିଦ୍ୱାନ୍ ଭାର୍ଗବ କହିଛନ୍ତି ଯେ ବଡ଼ ପୁଅକୁ ବିକ୍ରୟ କରିହେବ ନାହିଁ। ମୋ ଛୋଟ ପୁଅ ଶୁନକ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, ତେଣୁ ମୁଁ ଛୋଟ ପୁଅକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଇପାରିବିନି, ହେ ରାଜନ। ସାଧାରଣତଃ ବଡ଼ ପୁଅ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଓ ଛୋଟ ପୁଅ ମାଆଙ୍କ ପାଇଁ; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଛୋଟ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କରିବି।” ଏଭଳି ଋଷି ଓ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା କଥା କହିଥିବାବେଳେ, ମଧ୍ୟମ ପୁଅ ଶୁନଃଶେପ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ, “ପିତା କହୁଛନ୍ତି ବଡ଼ ପୁଅକୁ ଦେଇହେବ ନାହିଁ, ମାଆ କହୁଛନ୍ତି ଛୋଟ ପୁଅକୁ ଦେଇହେବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟମ, ମୋତେ ନେଇଯାଅ, ହେ ରାଜନ।” ଏହିପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “କୋଟି କୋଟି ସୁନା, ରତ୍ନ ଓ ମଣିମୁକ୍ତା ଦେଉଛି—” ବହୁତ ଗୋଟିଏ ଗାଈ ସହିତ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ନେଇ ଆନନ୍ଦରେ ଚଳିଗଲେ। ପରେ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରଥରେ ବସାଇ ଶୀଘ୍ର ଚଳିଗଲେ। ଏହିଭଳି ଘଟଣା ପରେ ରାଜା ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ନେଇ ଦିନମଧ୍ୟରେ ପୁଷ୍କରକୁ ଯାଇ ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ସେଠାରେ ଶୁନଃଶେପ ଦୁଃଖିତ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କର ମାମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ଶୁନଃଶେପ ତାଙ୍କ ଆଘାତରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଚରଣରେ ପଡ଼ି ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “ମୋର କିଛି ମା, ବାପା, ବା ଆତ୍ମୀୟ ନାହିଁ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଧର୍ମରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ରାଜାଙ୍କ କାମ ସିଦ୍ଧ ହେଉ, ମୋର ଦୀର୍ଘ ଓ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଆୟୁ ହେଉ, ମୁଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରିପାରିବି। ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ମୁଁ ଅନାଥ, ଆପଣ ପିତାପରି ମୋତେ ପାପରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” ଏହି ଦୁଃଖ ଭରା କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକାଧିକ ଭଳିଭଳି ଉପାୟରେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ପିତାମାନେ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଲାଗି ଚାହାନ୍ତି, ତାହା ହେଉଛି ପରଲୋକ ଭଲ ପାଇଁ। ଏହି ସମୟ ଆସିଛି। ଏହି ଋଷିପୁତ୍ର ମୋ ନିକଟରେ ଶରଣ ନେଇଛି, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦେଇ ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ କରିବା ଉଚିତ। ତୁମେ ମାନ୍ୟ ବିଧିରେ ରାଜାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ବଳି ହେଉ। ଏଭଳି କଲେ ଶୁନଃଶେପ ରକ୍ଷା ପାଇବେ, ଯଜ୍ଞ ନିର୍ବିଘ୍ନ ହେବ, ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ, ଓ ମୋର କଥା ସତ୍ୟ ହେବ।” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା ଆଦି କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, “ଆପଣ ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି କିପରି ଅନ୍ୟ ପିଲାକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ? ଏହା ଅନୁଚିତ, ଏହା କୁକୁର ମାଂସ ଖାଇବା ସମାନ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହୋଇ କହିଲେ, “ଏହି ଭୟ ନଥିବା କଥା ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ। ମୋର ଆଜ୍ଞା ଅବହେଳା କରିଛ, ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକାରୀ। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀମାନେ ପରି ଜନ୍ମେ କୁକୁର ମାଂସ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବ, ଏହି ଭୂମିରେ ହଜାର ବର୍ଷ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ।” ଏପରି ଶାପ ଦେଇ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦୁଃଖିତ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ନିଜ ରକ୍ଷା ଓ ମଙ୍ଗଳ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ। ଏବେ ଶୁନଃଶେପକୁ ପବିତ୍ର ତାଗ ଦେଇ, ଲାଲ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ବିଷ୍ଣୁ ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭ ପାଖକୁ ନେଇ, ଅଗ୍ନିକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିବାକୁ କହିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦୁଇଟି ଦିବ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଶିଖାଇ ଦେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଏହି ଦୁଇଟି ଶ୍ଲୋକ ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କର, ତୁମର କାମ ସିଦ୍ଧି ହେବ।” ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଶିଖି ଶୁନଃଶେପ ତୁରନ୍ତ ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ, ଆମେ ଏବେ ଶୀଘ୍ର ଯଜ୍ଞକୁ ଚଳିଯାଉ। ଆପଣଙ୍କ ଉପବାସ ଶେଷ କରନ୍ତୁ, ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଖୁସିରେ ଯଜ୍ଞ ଶାଳାକୁ ଗଲେ। ପୂଜାରୀମାନଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଲାଲ ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧାଇ, ସ୍ଥମ୍ଭରେ ବାନ୍ଧିଲେ। ଏଭଳି ବନ୍ଧାଯାଇ, ଶୁନଃଶେପ ଉତ୍ତମ ଶବ୍ଦରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାଙ୍କ ଗୁପ୍ତ ହ୍ୟମ୍ନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଶତାକ୍ଷୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଲେ। ଏହିପରି ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କଲେ ଓ ବହୁତ ଫଳ ଲାଭ କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ତପସ୍ବୀ ଭାବେ ପୁଷ୍କରରେ ଆଉ ଏକ ଶତବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏଭଳି ଏହି ପବିତ୍ର ଉପାଖ୍ୟାନ ଶେଷ ହେଲା।