ଏହି ସମୟରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଯେ ବନରାଜମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମୁହଁ ନିମ୍ନ କରି ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ପଳାଇଯାଉଛନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ବନରାଜମାନେ, ତମେ କାହିଁକି ଏପରି ଦୁଃଖ ମୁହଁ ନିମ୍ନ କରି ପଳାଇଯାଉଛ? ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ସାହ କେଉଁଠି ହରାଇ ଗଲା?” ହନୁମାନ୍ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି କହିଲେ, “ମୁଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବି, ତମେ ପଛରୁ ଆସ; ସାହସୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ପଛକୁ ଫେରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶରେ ବନରାଜମାନେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ମହାକ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ, ହୃଦୟ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲା, ପାହାଡ଼ ଓ ଗଛ ଉଠାଇଲେ। ସମସ୍ତେ ଗଜ୍ଜନ କରି ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଘେରି ରାକ୍ଷସମାନେ ପ୍ରତି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ। ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରଖିଥିବା ବନରାଜମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱାଳାମୟ କରିଦେଲେ; ହନୁମାନ୍ ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ଦହନ କରିବାରେ ଲଗିଲେ। ମହାବନରାଜ ହନୁମାନ୍, ସେ ଅନେକ ବନରାଜମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରା, ଏକାଳର ଯମ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାପରେ, ହନୁମାନ୍ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ବିପୁଳ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇ ରାବଣଙ୍କ ରଥ ପ୍ରତି ଝାଁପିଲେ। ଏହା ଦେଖି ରଥଚାଳକ ଦକ୍ଷ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗାଇ ରଥକୁ ଦୂରକୁ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ପାହାଡ଼ଟି ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ରଥ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ; ଏହା ଭୂମିରେ ଲୁଟିଗଲା, ଏହାର ଉଦ୍ୟମ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା। ପାହାଡ଼ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବା ସହିତ ରାକ୍ଷସ ଦଳ ଉଳଟିଗଲା; ଏହା ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ତଳକୁ ଝାପିଲା, ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ଦଳ ଦୁଃଖରେ ଚିକିତ ହେଲେ। ତାପରେ, ଶତ-ଶତ ବନରାଜ, ଗଜ୍ଜନ କରି, ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ବନରାଜମାନେ ଗଛ, ପାହାଡ଼ ଓ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଝାଁପିଲେ। ସେମାନେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନିପାତ କରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନିରେ ଗଜ୍ଜନ କଲେ; ରାତ୍ରିବାସୀ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ବନରାଜମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହେଲେ। ବନରାଜମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଗଛ ଦେଇ ଆକ୍ରମିତ ହେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ବିପାକ ମାନିଲେ; ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ନିଜ ଦଳ ବନରାଜମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରମିତ ହେଉଛି। ସେ କ୍ରୋଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ଶତ୍ରୁ ପ୍ରତି ଘୁମିଲେ, ନିଜ ଦଳ ସହିତ ଅନେକ ଧନୁଷ ମାରିଲେ। ଦୃଢ଼ ସାହସ ଦେଖାଇ ଅନେକ ବାଘ ପରି ବନରାଜମାନେକୁ ବଣ୍ଡା, ଗଦା, ତଳୱାର, ଶୂଳ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ନିପାତ କଲେ। ହେଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରାଜମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଡାଢ଼ି, ଗଛ, ପାହାଡ଼ ଓ ପଥର ଦେଇ ନିପାତ କଲେ। ହନୁମାନ୍ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିନାଶ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ବନବାସୀମାନେକୁ ଦଳ ରୋକି କହିଲେ, “ପଛକୁ ଫେରିବା ଉଚିତ୍; ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଆମେ ଜୟ କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ରାମଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଆମେ ଜୀବନ ଦେଇଲେ ମଧ୍ୟ। ଯାହା ପାଇଁ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛୁ, ଜନକନନ୍ଦନୀ ସୀତା ବଧ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ଘଟଣା ରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଜଣାଇବା ଦରକା। ସେମାନେ ଯାହା ନିର୍ଣ୍ୟୟ କରିବେ, ଆମେ କରିବା।" ଏପରି କହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନରାଜ ହନୁମାନ୍ ସମସ୍ତ ବନରାଜମାନେକୁ ରୋକିଲେ। ସେ ଦଳ ସହିତ ଦୀରେ ଦୀରେ, ଭୟ ଛାଡ଼ି, ପଛକୁ ଫେରିଲେ। ଏହିପରି ହନୁମାନ୍ ରାମଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ସମୟରେ, ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ନିକୁମ୍ଭିଳା ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଆଗ୍ରହ କଲେ। ନିକୁମ୍ଭିଳାରେ ପହଞ୍ଚି, ଅଗ୍ନିକୁ ଦେବା ଦେଇ ବଳି ଦେଇ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଯଜ୍ଞ ଭୂମିରେ, ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାରିତ ଅଗ୍ନି ବଳିର ରକ୍ତ ଦେଇ ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲା, ଦିନାନ୍ତର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅଗ୍ନି ତୀବ୍ର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ନିୟମାନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ କରି ରାକ୍ଷସ ଦଳ ପାଇଁ ବଳି ଦେଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାକ୍ଷସମାନେ ବଡ଼ ଦଳରେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଅସୀ ତୃତୀୟ ସର୍ଗ ବିବରଣୀ ଶୁଣ। ରାକ୍ଷସମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀମାନେର ମହା ରଣ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି ରାଘବ ଜାମ୍ବବାନ୍କୁ କହିଲେ, “ମୃଦୁ ଚିତ୍ତ ଜାମ୍ବବାନ୍, ନିଶ୍ଚୟ ହନୁମାନ୍ ଅତି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି; ଯୁଦ୍ଧର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଉଛି।” ରାମ କହିଲେ, “ତୁମେ ତୁମ ଦଳ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଉ, ଭାଲୁମାନେ ଓ ବନରାଜମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଯୋଗ ଦିଅ।” ଭାଲୁମାନେର ରାଜା, “ଏହିପରି ହେଉ,” ବୋଲି ଉତ୍ତର ଦେଇ ନିଜ ଦଳ ସହିତ ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠି ହନୁମାନ୍ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ତାଁକୁ ଦେଖି ଭାଲୁମାନେର ରାଜା ଦେଖିଲେ ହନୁମାନ୍ ଦଳ ସହିତ ଆସୁଛନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗି ହେବାରେ ଶ୍ୱାସ ଚାଲିଛି। ହନୁମାନ୍ ଏହି ଭାଲୁ ଦଳକୁ ଦେଖି ପଥରେ ଅଟକିଲେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ନୀଳ ମେଘ ପରି ଦଳକୁ ରୋକିଲେ। ପ୍ରସିଦ୍ଧିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ଦଳ ସହିତ ଶୀଘ୍ର ଆଗକୁ ଆସି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ଓ ଦେଖିଥିଲେ, ରାବଣପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ରୋଇଥିବା ସୀତାକୁ ବଧ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଲି; ଏହି ଘଟଣା ତୁମକୁ ଜଣାଇବାକୁ ଆସିଛି।” ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ରାମ ଶୋକରେ ଭରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ମୂଳ କଟା ଗଛ ପରି। ଦେବତା ସମାନ ରାମକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନରାଜମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ ପଦ୍ମ ଓ ନୀଳ କମଳର ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଛିଟିଲେ, ଯେପରି ଅପରିମିତ ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରୁଛନ୍ତି।