ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କୁ ତଳ ମୁଣ୍ଡ କରି ଅମର ଭଳି ରଖିଦେବାକୁ ଦେବତାମାନେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ, ଏବଂ ସେ ରାଜାଙ୍କ ପଛରେ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ତାରାମଣ୍ଡଳୀ ଚାଲିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା। ଏହିପରି ଭାବରେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରି, ମହାନ କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ଲାଭ କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ମହାମୁନି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ, "ତଥାସ୍ତୁ" ବୋଲି କହି, ଯଥାଆଗମନରେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ସମାରୋହ ଶେଷରେ ଚାଲିଗଲେ। ଏଠାରେ ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲକାଣ୍ଡର ଏକଷଠିଏ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି ସମୟରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଦେଖିଲେ ଯେ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଅନ୍ୟଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାଲିଛନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବଡ଼ ବାଧା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଆସନ୍ତୁ ଆମେ ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଯାଇ ତପସ୍ୟା କରିବା। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ବିଶାଳ ପୁଷ୍କର କ୍ଷେତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।" ଏପରି କହି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା ତେଁଠାରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—କେବଳ କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଅୟୋଧ୍ୟାର ମହାନ ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ଏକ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିୟୁକ୍ତ ପଶୁକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଚୁରି କରିନେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ପୁରୋହିତ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ରାଜନ୍, ଆପଣଙ୍କ ଅସାବଧାନତାରେ ଯଜ୍ଞ ପଶୁ ହାରାଇଯାଇଛି। ରାଜା ଯଦି ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବେ ନାହିଁ, ତେବେ ଦୋଷ ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଚୟ ନାଶ କରିଦେବ। ଏହା ପାଇଁ ଏକ ମହାନ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ; ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଶୀଘ୍ର ପଶୁ ଆଣନ୍ତୁ।" ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ହଜାର ହଜାର ଗାଈ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ବେଷଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଅନେକ ଦେଶ, ନଗର, ଅରଣ୍ୟ, ତପୋବନ ଘୁଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ଅନ୍ବେଷଣ କାଳରେ, ପୁଅ ଓ ପତ୍ନୀ ସହିତ ରାଘବବଂଶୀ ଏହି ରାଜା ଭୃଗୁ ପର୍ବତରେ ଋଚୀକ ମୁନିଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ। ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେଙ୍କର ଦୟା ଲାଭ କରି, ଏହିପରି କହିଲେ, "ମୁନିବର, ଯଦି ଆପଣ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣଙ୍କ ମଧ୍ୟମ ପୁଅକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ବଦଳରେ ମୋତେ ବେଚିଦିଅନ୍ତୁ।" "ମୁନିବର, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପଶୁ ଆବଶ୍ୟକ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେଶ ଖୋଜି ଦେଖିଛି, କିନ୍ତୁ ଯୋଗ୍ୟ ପଶୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଦୟାକରି ଏକ ପୁଅ ଦିଅନ୍ତୁ।" ଏହିପରି ବିନୟ କରିବା ପରେ, ଋଚୀକ କହିଲେ, "ମୁଁ କେବେ ମୋର ବଡ଼ ପୁଅକୁ ବେଚିବି ନାହିଁ।" ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ମହାନ ମୁନିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା କହିଲେ, "ମୋ ଛୋଟ ପୁଅ ଶୁନକ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, ତେଣୁ ମୁଁ ଛୋଟ ପୁଅ ଦେବି ନାହିଁ। ସାଧାରଣତଃ ବଡ଼ ପୁଅ ବାପାଙ୍କୁ ଏବଂ ଛୋଟ ପୁଅ ମାଆଙ୍କୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ହୁଏ।" ମାତାପିତାଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ପରେ, ମଧ୍ୟମ ପୁଅ ଶୁନଃଶେପ ନିଜେ କହିଲେ, "ବାପା କହୁଛନ୍ତି ବଡ଼ ପୁଅ ବିକ୍ରୟ ହେବ ନାହିଁ, ମାଆ କହୁଛନ୍ତି ଛୋଟ ପୁଅ ହେବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ମଧ୍ୟମ ପୁଅକୁ ବେଚିହେବ। ମୁଁ ଏହି କାମ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ମୋତେ ନେଉନ୍ତୁ।" ତାହାପରେ ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "କୋଟି କୋଟି ସୁନା, ରତ୍ନ ଓ ମଣିମୁକ୍ତା ଦେଉଛି।" ଏହିପରି ଅନେକ ଧନ ଦେଇ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ବଦଳରେ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ। ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇ ଶୀଘ୍ର ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳକୁ ଯାଇଲେ। ଏଠାରେ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଉଷଠିଏ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଉଛି। ଏବେ ତିରେଷଠିଏ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶୁନଃଶେପଙ୍କୁ ନେଇ ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ବେଳେ ପୁଷ୍କରରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶୁନଃଶେପ, କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ତ୍ରୁଷାର୍ତ୍ତ, ମୁଁହ କମଳାଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ତାଙ୍କ ମାମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ସହିତ ତପସ୍ୟାରତ ଦେଖିଲେ। ସେ ମୁନିଙ୍କ ଆଂକୋଳେ ପଡ଼ି କହିଲେ, "ମୋର ମା, ବାପା, କିମ୍ବା ଆପ୍ତ-ସ୍ନେହିତ କେହି ନାହିଁ। ମୁନିବର, ଆପଣ ଧର୍ମରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ରାଜାଙ୍କ କାମ ସିଦ୍ଧି ହେଉ, ମୋତେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଅମରତ୍ୱ ମିଳୁ, ଏବଂ ମୁଁ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରିପାରିବି। ମୁଁ ନିରାଶ୍ରୟ, ଆପଣ ପିତା ସମାନ ଦୟାଳୁ ହୃଦୟରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।" ଏହି ଦୁଃଖ ଭରା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ବହୁ ଭାବରେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ, ତା’ପରେ ନିଜ ପୁଅମାନେକୁ କହିଲେ, "ପିତାମାନେ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଯାହା ପାଇଁ ଚାହାନ୍ତି, ସେହି ସମୟ ଏବେ ଆସିଛି। ଏହି ମୁନିପୁତ୍ର ମୋ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି; ତେଣୁ, ତୁମେ ତୁମ ଜୀବନ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପୁଣ୍ୟଶୀଳ; ଏହି ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପଶୁ ହେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର।