ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡରେ, ରାକ୍ଷସ କୁମ୍ଭ ତାଙ୍କ ଚାଚାଙ୍କ ଦିଆ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରିଥିଲେ; ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରିଥିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ କୁମ୍ଭଙ୍କୁ ସମ୍ମୋଦିତ କରି କହିଲେ, “ଆଜି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆମ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ର ଓ ଶମ୍ଭରଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଏହି ବିଶ୍ୱଦୁଲ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବେ। ତୁମେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଅସ୍ତ୍ର ଚାଳନାରେ ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇଛ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ବୀର ବନରାଜମାନେ ତୁମର ହାତରେ ଆହତ ହୋଇଛନ୍ତି। ହେ ଵୀର, ମୁଁ ଭୟରେ ତୁମକୁ ମାରିନାହିଁ; ତୁମେ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଛ, ଏବେ ବିଶ୍ରାମ କର ଓ ମୋର ଶକ୍ତି ଦେଖ।” ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି ଅପମାନ ମିଶିତ ସମ୍ମାନ ପାଇ ସହିତ କୁମ୍ଭଙ୍କ ତେଜ ଅଗ୍ନିରେ ଘୃତ ଦେବା ପରି ବଢ଼ିଗଲା। ତାପରେ କୁମ୍ଭ ଦୁଇଁ ହାତରେ ସୁଗ୍ରୀବକୁ ଧରିଲେ; ଦୁଇଁଜଣେ ଅତ୍ୟଧିକ ରୁଷ୍ଟ ହାତୀ ପରି ଜୋର ଶ୍ୱାସ ନେଇ ଆପସରେ ଗଠି ଗଲେ। ଦୁଇଁଜଣେ ପ୍ରତିଏକଙ୍କ ଶରୀର ଜଡି ଏବଂ ଦବାଇ ଦେଇ, ଶ୍ରମରେ ମୁଁହାଘରୁ ଧୂଆଁ ଓ ଅଗ୍ନି ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପାଦ ଘାତରେ ପୃଥିବୀ ବେଢ଼ିଗଲା, ଓ ଭାରୁଣଙ୍କ ସାଗର ବିକଳି ତରଙ୍ଗ ଉତ୍କଳିତ ହେଲା। ସୁଗ୍ରୀବ କୁମ୍ଭକୁ ଉଠାଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଲୁଣ ଜଳରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ, ଏବଂ ସାଗର ତଳ ଦେଖାଗଲା। କୁମ୍ଭ ଫୁଙ୍ଗିବା ସମୟରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ପରି ଜଳ ତରଙ୍ଗ ଉପରକୁ ଉଠି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା। ତାପରେ କୁମ୍ଭ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଉଠି ସୁଗ୍ରୀବ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି, ତୁର୍ୟାଳି ପରି ମୁଁହାଘାତ ଦେଇ ଚେଷ୍ଟ ଉପରେ ଘାତ କଲେ। ତାଙ୍କର କବଚ ଫାଟିଗଲା, ରକ୍ତ ଝରିଲା, ଏବଂ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଘାତରେ ହାଡ଼ ଭଲି ଚୋଟ ପଡ଼ିଲା। ଏହି ଘାତର ଶକ୍ତିରେ ଏଠାରେ ବଡ଼ ଦ୍ୱିପ୍ତି ଉପଜିଲା, ମେରୁ ପାହାଡ଼ରେ ତୁର୍ୟାଳି ପଡ଼ିଲା ପରି ଅଗ୍ନି ଜଳିଉଠିଲା। ସୁଗ୍ରୀବ ଏହି ଘାତରେ ଆହତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୁଁହାଘାତ ତୁର୍ୟାଳି ପରି ଚେଷ୍ଟରେ ଏକତ୍ର କରିଲେ। ରାଗରେ ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳିଥିବା ମୁଁହାଘାତ ଦେଇ ସୁଗ୍ରୀବ କୁମ୍ଭଙ୍କ ଚେଷ୍ଟ ଉପରେ ଘାତ କଲେ। ଏହି ଘାତରେ କୁମ୍ଭ ଦୁଃଖରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, ନିର୍ମିଳିତ ଅଗ୍ନି ପରି। ଏହି ଘାତରେ କୁମ୍ଭ ତୁର୍ୟାଳି ପରି ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, ଆକାଶରୁ ପଡ଼ିଥିବା ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହ ପରି। ତାଙ୍କର ଚେଷ୍ଟ ଭାଗ ଫାଟିଗଲା, ତାଙ୍କ ଦେହ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଘାତରେ ଅହଂକାରୀ ବୃଷ୍ଣ ପରି ଚମକିଲା। ଏହିପରି ଭୟଙ୍କର କୁମ୍ଭ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ, ପୃଥିବୀ ସହିତ ପାହାଡ଼ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଉପକମ୍ପିତ ହେଲା, ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଧିକ ଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ। ଏବେ ଏହି ଅଂଶର ସପ୍ତତି-ସପ୍ତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। କୁମ୍ଭଙ୍କୁ ସୁଗ୍ରୀବ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଭାଇ ନିକୁମ୍ଭ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସୁଗ୍ରୀବ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ଲୋହ ଗଦା ନେଲେ, ଯାହାକୁ ମହେନ୍ଦ୍ର ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଗଦା ସୁନାର ବାଣ୍ଡ, ହୀରା ଓ ପ୍ରବାଳରେ ସଜିତ, ଯମର ଦଣ୍ଡ ପରି ଭୟଙ୍କର, ଏହି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭୟକୁ ନଶ୍ୱ କରିଥିଲା। ନିକୁମ୍ଭ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ବରରେ ରୋର କଲେ, ମୁଁହ ଖୋଲି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ପରି ପ୍ରଭା ଦେଖାଇଲେ। ଚେଷ୍ଟରେ ସୁନା ମାଳା, ବାହରେ ବାହୁବନ୍ଦ, କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ, ଗଦା ଓ ମାଳାରେ ନିକୁମ୍ଭ ଏକ ରଙ୍ଗିନ ମେଘରେ ବିଜୁଳି ଓ ତ୍ରାସ ପରି ଚମକି ଉଠିଲେ। ଗଦାର ଟିପ୍ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲା, ଧୂଆଁ ବିନା ଅଗ୍ନି ପରି। ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ଗଦା ଆକାଶରେ ଗ୍ରହ, ତାରା, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ବଡ଼ ଗ୍ରହମାନେ ଭାବରେ ଉଡ଼ିବା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ଭାବରେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଭାବ, ଗଦା ଓ ଭୂଷଣର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ନିକୁମ୍ଭ କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନିରେ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ ଏକାନ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଖାଉଥିଲେ, ଯାହା ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟରେ ରାକ୍ଷସ ଓ ବନରାଜମାନେ ଭୟରେ ଏଗିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ହନୁମାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼, ଚେଷ୍ଟ ଫୁଲାଇ ଏଗି ଆସିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଦୁଇଁ ଦଣ୍ଡ ପରି ବାହୁ ଉଠାଇ, ସୁର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଗଦା ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ଚେଷ୍ଟ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗିଲେ। ଏହି ଘାତରେ ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ଚେଷ୍ଟ ଉପରେ ଗଦା ଏକ ସଂଖ୍ୟା ପରି ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଆକାଶରେ ଖସିଗଲା। ହନୁମାନ୍ ଏହି ଘାତରେ ଅଚଳ ପାହାଡ଼ ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ନାହିଁ। ଏପରି ଘାତ ପାଇ ହନୁମାନ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୁଁହାଘାତ ଏକତ୍ର କରି, ତାକୁ ଉଠାଇ, ବାୟୁ ପରି ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ଚେଷ୍ଟ ଉପରେ ଘାତ କଲେ। ଏହି ଘାତରେ ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ କବଚ ଫାଟିଗଲା, ରକ୍ତ ଝରିଲା, ମେଘରୁ ବିଜୁଳି ଚମକି ଉଠିଥିବା ପରି। ଏହି ଘାତରେ ନିକୁମ୍ଭ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଏକଥିକି ସ୍ଥିର ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍କୁ ଧରି ନେଲେ। ହନୁମାନ୍ ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରି ନିଯାଉଥିବା ଦେଖି ଲଙ୍କାବାସୀ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ। ଏହି ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନେଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ତୁର୍ୟାଳି ପରି ମୁଁହାଘାତ ଦେଇ ନିକୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଆହତ କଲେ। ଆପଣକୁ ମୁକ୍ତ କରି, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ତୁର୍ୟାଳି ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘାତ ଦେଇ, ନିକୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗି ଦେଲେ ଓ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସକୁ ଦମନ କଲେ। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟରେ ବନରାଜ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ହନୁମାନ୍ ଏହି ଶକ୍ତିରେ ନିକୁମ୍ଭଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କଲେ।