ପ୍ରବଳ ବାନର ନାୟକ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗଛ, ଅଶ୍ୱକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଉପଡ଼ି, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶକ୍ତିରେ ଏହାର ଦେହରୁ ଫିଙ୍କି ରାକ୍ଷସ ସେନାପତିଙ୍କ ଉପରେ ବର୍ଷା କରିଲେ। ଏହି ଗଛର ବର୍ଷା ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଇଥିଲା ଓ ଏହାକୁ ସହିବା ଅତି କଷ୍ଟକର ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁମ୍ଭ ତାଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଏହି ବର୍ଷାକୁ ଚିରି ଦେଲେ। କୁମ୍ଭ ତାଙ୍କ ସଠିକ୍ ଓ ଭୟଙ୍କର ବାଣରେ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଏହାକୁ ବିକ୍ରମୀ ଯନ୍ତ୍ର ଭଳି କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ; ବାଣର ମହାନାୟକ ଦେଖିଲେ କୁମ୍ଭ ତାଙ୍କ ଗଛର ବର୍ଷାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ, ତଥାପି ଶୂରବୀର ବାନର ନାୟକ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ ନାହିଁ। ସୁଗ୍ରୀବ, ଏହି ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଆକ୍ରମଣ ଦେଖି ତଥାପି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ତାଙ୍କର ବାଣ ସହି ଦେଲେ। ସେ କୁମ୍ଭଙ୍କର ଧନୁଷ୍ଯ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ୍ଯ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ତାକୁ ଟାଣି ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ; ପରେ ଏକ ଅତି କଠିନ କୌଶଳ ଦ୍ୱାରା ଲାଫ ଦେଇ କୁମ୍ଭଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ। ରିସି ଭରା ଭାବରେ କୁମ୍ଭଙ୍କୁ କହିଲେ: "ହେ ନିକୁମ୍ଭଙ୍କର ଭାଇ, ତୁମ ଶକ୍ତି ଓ ବାଣର ବଳ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ।" "ତୁମର ଗରିମା ଓ ପ୍ରଭା, ରାବଣଙ୍କର ହେଉ କି, ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ବଳି, ଭୃତ୍ର ହନ୍ତା, କୁବେର କିମ୍ବା ବରୁଣଙ୍କ ସମାନ। ତୁମେ ଏକା ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଛ, ତୁମ ବାପାଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତୁମେ ବି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଭୁଜା, ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରୀ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ।" "ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟୀ ଦୁଃଖକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ତୁମ ମହାବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଏବଂ ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖ।" "ତୁମ ମାମାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ତୁମକୁ ସହିପାରନ୍ତି; କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ବଳରେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସହିପାରନ୍ତି।" "ଆଜି ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖନ୍ତୁ, ମୋ ଓ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ, ଶକ୍ର ଓ ଶମ୍ବର ଯୁଦ୍ଧ ଭଳି।" "ତୁମେ ଅପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାର ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇଛ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିର ଵାନରମାନେ ତୁମ ବାଣରେ ପ୍ରହାରିତ ହୋଇଛନ୍ତି।" "ହେ ବୀର, ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିନାହିଁ, କାରଣ ନିନ୍ଦାର ଭୟ ଅଛି; ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଥକି ପଡ଼ିଛ, ବିଶ୍ରାମ କର ଓ ମୋ ଶକ୍ତି ଦେଖ।" ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ତଥା ଅଲ୍ପ ଉପେକ୍ଷା ଭରା କଥାରେ କୁମ୍ଭଙ୍କ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶକ୍ତି ବଢ଼ିଗଲା। ପରେ କୁମ୍ଭ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦୁଇ ଭୁଜାରେ ଧରିଲେ, ଦୁଇଜଣେ ଅପରିମିତ ରିସରେ ଘର୍ଷଣ କରୁଥିଲେ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଭଳି ଉତ୍ସାହରେ ଶ୍ୱାସ ନିଅଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହ ଏକାଠି ହୋଇ ଘର୍ଷଣ କରୁଥିଲା, ମୁହଁରୁ କ୍ଳାନ୍ତିରେ ଧୂଆଁ ଓ ଅଗ୍ନି ତ୍ୟାଗ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପାଦର ଆଘାତରେ ଭୂମି ଭାଗିଗଲା, ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତଳ ହୋଇ ତରଙ୍ଗ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚଳିଗଲା। ତାପରେ ସୁଗ୍ରୀବ, କୁମ୍ଭକୁ ଉଠାଇ ଶକ୍ତିରେ ଲୁଣପାଣିରେ ଫିଙ୍କି ଦେଲେ, ସମୁଦ୍ର ତଳ ଦେଖା ଦେଲେ। କୁମ୍ଭଙ୍କ ପଡ଼ିବାରୁ ବିନ୍ଧ୍ୟ କିମ୍ବା ମନ୍ଦାର ପର୍ବତ ଭଳି ବଡ଼ ଜଳ ତରଙ୍ଗ ଉପରେ ଏଉଁ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଗଲା। କୁମ୍ଭ ପୁନି ଲାଫି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ରିସରେ ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ବଜ୍ର ସମାନ ମୁଷ୍ଟି ଆଘାତ କରିଲେ। ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଫାଟିଗଲା, ରକ୍ତ ଝରିଲା, ମୁଷ୍ଟିର ଆଘାତ ହାଡ଼କୁ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରହାର କରିଲା। ଏହି ଆଘାତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନି ଶକ୍ତି ମେରୁ ପର୍ବତରେ ବଜ୍ର ଆଘାତ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଚମକିଲା। ଏହି ଆଘାତରେ ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ମୁଷ୍ଟିକୁ ବଜ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିରେ ଏକାଠି କରିଲେ। ଏହି ମୁଷ୍ଟି ହଜାର ଅଗ୍ନିର ପ୍ରଭା ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ସୁଗ୍ରୀବ ଏହାକୁ କୁମ୍ଭଙ୍କ ଛାତିରେ ଆଘାତ କରିଲେ। ଏହି ଆଘାତରେ କୁମ୍ଭ ଅତ୍ୟଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ମିଝି ଯାଇଥିବା ଭଳି। ଏହି ମୁଷ୍ଟି ଆଘାତରେ ରାକ୍ଷସ କୁମ୍ଭ ତୁରନ୍ତ ପଡ଼ିଗଲେ, ରକ୍ତମୟ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହ ଆକାଶରୁ ଅପସୃତ ହେବା ଭଳି। ତାଙ୍କ ଛାତି ଚିରିଗଲା, ପଡ଼ିବାରେ ତାଙ୍କ ଦେହ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆଘାତରେ ଗାଏର ବଳ ଭଳି ଚମକିଲା। ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ କୁମ୍ଭ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଳଦ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ, ଭୂମି, ପର୍ବତ, ଅରଣ୍ୟ ତରିଳିଗଲା, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଧିକ ଭୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏବେ ଶୁଣ, ସତ୍ତର ସର୍ଗର ପ୍ରାରମ୍ଭ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାଇ କୁମ୍ଭଙ୍କୁ ବଧ ହେବା ଦେଖି, ନିକୁମ୍ଭ ରିସରେ ଜ୍ୱଳି, ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ଷିବାକୁ ଚାହିଁଲେ। ତାପରେ ନିକୁମ୍ଭ ଏକ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋହ ଗଦା ନେଲେ, ମାଳା ଲଗା ଓ ପଞ୍ଚ ହାତ ଥିବା, ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ଶିଖର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେ ଗଦା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା, ହୀରା ଓ ପ୍ରବାଳ ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ, ମୃତ୍ୟୁର ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଭୟଙ୍କର, ରାକ୍ଷସମାନେର ଭୟ ନାଶକ। ମହାବଳୀ ନିକୁମ୍ଭ ଏହି ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କରି, ମୁହଁ ବଡ଼ କରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଦହଡ଼ିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତାକା ଭଳି ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହାର, ଭୁଜବନ୍ଦ, ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଣ୍ଡଳ ଓ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିବା ନିକୁମ୍ଭ ଏହି ଭୂଷଣ ଓ ଗଦା ସହିତ ଏକ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁର ତଳେ ବିଜୁଳି ଓ ବଜ୍ର ଭଳି ଚମକିଲେ। ଗଦାର ଟିପ୍ପା, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବରେ ବନ୍ଧା, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଚମକିଲା। ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ଭଳି, ତାରା ଓ ଗ୍ରହ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ବଡ଼ ଗ୍ରହ ମିଶି ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ଗଦା ଆକାଶରେ ଘୁରୁଥିଲା। ସେ ଦୁର୍ଗମ, ଗଦା ଓ ଭୂଷଣର ଚମକରେ ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ରିସର ଅଗ୍ନିରେ ଜ୍ୱଳି, ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ଭୟରେ ଚଳିପାରିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୃଢ଼ ହନୁମାନ ମୁହଁରେ ଦେହ ଏକାଠି କରି ସାମ୍ନାରେ ଉଭଁ ଥିଲେ। ଉପରେ ଗଦାର ସମାନ ଭୁଜା ଦେଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିବା ଗଦା ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ଛାତିରେ ଫିଙ୍କି ଦେଲେ।