ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବଳଶାଳୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଅଙ୍ଗଦ, ଭାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏକ ବିରାଟ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲଳାଟରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିଲେ। କିଛି ଖ୍ଷଣ ପରେ ସ୍ଥିରତା ପୁନଃପ୍ରାପ୍ତ କରି, ବଳବାନ୍ ଓ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ବାଲିପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ ତାଙ୍କର ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଞ୍ଜଘଙ୍ଗଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କଟିଦେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଯୁପକ୍ଷଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଜଳରେ ଭରିଗଲା। ସେ ତାଙ୍କର ମାମାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଧ୍ୱଂସିତ ଦେଖି, ତୀବ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ ରଥରୁ ଅବତରଣ କରି ତାଳୱାର ଉଠାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଯୁପକ୍ଷ ଆଗକୁ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦ୍ୱିବିଦ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଆଘାତ କରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଧରିନେଲେ। ତାଙ୍କର ଭାଇ ଧରାଯାଇଥିବା ଦେଖି, ଶୋଣିତକ୍ଷ ନାମକ ବଳଶାଳୀ ରାକ୍ଷସ, ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ଆଘାତରେ ଦ୍ୱିବିଦ କିଛି ଖ୍ଷଣ ପାଇଁ କମ୍ପିତ ହେଲେ, ପୁଣି ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କ ହାତରୁ ଉଠାଉଥିବା ଗଦାକୁ ଛିନିନେଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ମୈନ୍ଦ ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ସାହସ ଭରି, ଯୁପକ୍ଷଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ହାତ ଦ୍ୱାରା ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ। ଶୋଣିତକ୍ଷ ଓ ଯୁପକ୍ଷ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୀଘ୍ର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଟାଣି ଓ ଚିରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦ୍ୱିବିଦ ତାଙ୍କର ନଖ ଦ୍ୱାରା ଶୋଣିତକ୍ଷଙ୍କ ମୁହଁ ଚିରିଦେଲେ ଓ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଭୁଇଁକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ମୈନ୍ଦ, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ, ଯୁପକ୍ଷଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଦବିଦେଲେ ଓ ଯୁପକ୍ଷ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହିପରି ଶୂରବୀରମାନେ ବିଧ୍ୱଂସିତ ହେବା ପରେ, ରାକ୍ଷସ ସେନା ବିସ୍ମିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପଛକୁ ହଟି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁମ୍ଭଙ୍କ ଦିଗରେ ଦୌଡ଼ିଗଲା। ସେନାକୁ ଏପରି ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, କୁମ୍ଭ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଓ ଶୂରବୀର ବାନରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ମାରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଏହିପରି ରାକ୍ଷସ ସେନାର ଶୂରବୀରମାନେ ବଳିଦାନ ଦେଇଥିବା ଦେଖି, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କୁମ୍ଭ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଧ୍ୟାନ ଏବଂ ଧୈର୍ୟ ସହିତ, ସେ ତାଙ୍କର ଧନୁ ଉଠାଇ, ଦେହ ଉଦ୍ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବା ଜହରିଲା ସର୍ପ ସମାନ ବାଣ ମୋକାଇଲେ। ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁ, ଶରମାଳା ସହିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁ ସମାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତି ଓ ଏୟରାବତ ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖାଉଥିଲା। ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣପଙ୍ଖୀ, ପରିବାହିତ ଶର ଉଠାଇ ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ଅଚନ୍ତିତ ଆଘାତରେ, ଦ୍ୱିବିଦ କମ୍ପିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ, ପାହାଡ଼ ଚୂଡ଼ା ପରି ଭୂମିରେ ଲୁହୁଚୁଆ ହେଲେ। ମୈନ୍ଦ ତାଙ୍କର ଭାଇଙ୍କୁ ଏପରି ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଏକ ବଡ଼ ପାଥର ଉଠାଇ କୁମ୍ଭଙ୍କ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲେ। କୁମ୍ଭ ତାହାକୁ ପାଞ୍ଚଟି ନିପୁଣ ଶର ଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ପୁଣି, ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଉଠାଇ, ଜହରିଲା ସର୍ପ ସମାନ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କୁମ୍ଭ ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କ ବଡ଼ଭାଇ ମୈନ୍ଦଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ। ଏହି ଘାତକ ଆଘାତରେ, ବାନରମୁଖ୍ୟ ମୈନ୍ଦ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାଙ୍କର ଦୁଇ ମାମା, ଦୁଇଁଜଣ ବଳଶାଳୀ, ବିଧ୍ୱଂସିତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ଅଙ୍ଗଦ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଧାଉଥିବା କୁମ୍ଭଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। କୁମ୍ଭ ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଲୋହା ଶର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ, ପୁଣି ତିନୋଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର, ହାତୀକୁ ଚୋଟ ଦେଇବା ଦଣ୍ଡ ସମାନ, ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ; ଶୂରବୀର କୁମ୍ଭ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଅନେକ ଶର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରିଲେ। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣମଣ୍ଡିତ ଶର ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ଦେହ ଛିଦ୍ର ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ତଥାପି ବାଲିପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ ଅଚଳ ରହିଲେ। ସେ କୁମ୍ଭଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପାଥର ଓ ବୃକ୍ଷ ବର୍ଷା କଲେ, କିନ୍ତୁ କୁମ୍ଭ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଚିରିଦେଲେ ଓ ପୁଣି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। କୁମ୍ଭ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବାଲିପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦୁଇଟି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଲ୍କା ସମାନ ଶର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଭୃକୁଟିକୁ ଆଘାତ କଲେ; ରକ୍ତ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଢାକିଗଲା। ଅଙ୍ଗଦ ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ଭରିତ ଚକ୍ଷୁ ହାତରେ ଢାକି, ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଏକ ଶାଳ ବୃକ୍ଷ ଧରିଲେ। ତାହାକୁ ଛାତି ଓ କାନ୍ଧରେ ଚାପି, ଅଲ୍ପ ଅବନମ୍ର ହୋଇ, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ତାହାକୁ ଉପଡ଼ିଦେଲେ। ସେଇ ବୃକ୍ଷ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ପରି ଓ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ସଦୃଶ, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିସାମ୍ନାରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। କୁମ୍ଭ ସେଇ ବୃକ୍ଷକୁ ସାତଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦେହ ଛିଦ୍ର କରିପାରିବା ଶର ଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ; ଅଙ୍ଗଦ ପୁଣିପୁଣି ଆଘାତ ହୋଇ, ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ। ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ଏପରି ଭାବେ ଅପସ୍ମାର ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ଅପରାଜେୟ ବାନରମାନେ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ରାଘବଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ବାଲିପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ରାମ ଜାମ୍ବବାନ୍ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପ୍ରମୁଖ ବାନରମାନେ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ରାମଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ସେଇ ବାଘସମାନ ବାନରମାନେ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଧନୁ ଉଠାଇଥିବା କୁମ୍ଭଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତଳେ ବୃକ୍ଷ ଓ ପାଥର ଧରି, ରକ୍ତାଭ ଚକ୍ଷୁ ସହିତ, ସେମାନେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଆଗକୁ ଧାଉଥିଲେ। ଜାମ୍ବବାନ୍, ସୁଷେଣ ଓ ଶୀଘ୍ର ବାନର ଭୀର ବେଗଦର୍ଶୀ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ବୀରପୁତ୍ର କୁମ୍ଭଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେଇ ବଳଶାଳୀ ବାନରନାୟକମାନେ ପଡ଼ୁଥିବା ଦେଖି, କୁମ୍ଭ ତୀବ୍ର ବାଣବୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅଟକାଇଦେଲେ, ଯେପରି ଏକ ପର୍ବତ ଝିଲିକୁ ଅଟକାଇଥାଏ। ତାଙ୍କର ବାଣମାର୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଇ ମହାତ୍ମା ବାନରନେତାମାନେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ସାଗର ତାର ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିନଥାଏ। ବାଣ ବୃଷ୍ଟିରେ ବାନରସେନା କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ବାନରମୁଖ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବ ତାଙ୍କର ଭାଇପୋ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ପଛରେ ରଖିଲେ।