ରାମ ଜୀବନର ଏହି ଦିନଗୁଡିକର କଥା ଏପରି: ଧନ ତ୍ୟାଗରେ, ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ, ଶୀଳରେ ରାମ ଏକ ଦ୍ୱିତୀୟ ଧର୍ମର ଅବତାର ଭଳି ଥିଲେ; ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତାପରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ଦଶରଥଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଜେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ରାମ, ଜେଷ୍ଠତାର ଯୋଗ୍ୟ ଗୁଣ ରହିଥିଲେ, ଲୋକମଙ୍ଗଳରେ ନିରତ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରେମ ଜିତିଥିଲେ। ରାଜା ଦଶରଥ, ପୁତ୍ର ପ୍ରେମରେ, ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଉପକ୍ରମ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ତାଙ୍କର ରାଣୀ କୈକେୟୀ—ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇଟି ବର ପାଇଥିଲେ—ସେ ବର ଚାହିଲେ: ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ଓ ଭରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ। ଦଶରଥ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟର ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ବାଧ୍ୟ, ପୁତ୍ର ପ୍ରେମରେ ଦୟାଳୁ ହେଇ ମଧ୍ୟ, ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ପଠାଇଲେ। ଏହି ଅତି ଶୂରବୀର ରାମ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଓ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ, ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ନମ୍ରତା ଓ ପ୍ରେମରେ ଭରିଥିଲେ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବୃଦ୍ଧି କରି ରାମଙ୍କ ସହ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଭାଇପ୍ରେମ ଦେଖି ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଜୀବନସମାନ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା, ତାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିରତ, ଦେବମାୟାର ରୂପ, ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଯୁକ୍ତ, ନାରୀମାନ୍ୟ ଅଗ୍ରଣୀ ବଧୁ—ସେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେପରି ରୋହିଣୀ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଏହି ତିନିଜଣ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜଧାନୀର ନାଗରିକ ଓ ଦଶରଥଙ୍କ ସହ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଶ୍ରିଙ୍ଗେବେରପୁରରେ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ରଥୀକୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ ଓ ନିଷାଦ ଚିଫ୍ ଗୁହାଙ୍କ ସହ ମିଶିଲେ। ଗୁହା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତା ସହିତ ରାମ ଅନେକ ନଦୀ ଅତିକ୍ରମ କରି ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଭୃଗୁବନ୍ଧୁ ବରଦ୍ବାଜଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଚିତ୍ରକୂଟ ଆସି, ତିନିଜଣ ଏଠି ଏକ ସୁମଧୁର ନିବାସ ତିଆରି କରି, ବନରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ। ସେଠାରେ ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ପରି ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥିଲେ; ଚିତ୍ରକୂଟରେ ରାମ ବସିଥିବା ସମୟରେ, ଦଶରଥ ବିପ୍ରଲମ୍ବରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ପୁତ୍ର ବିୟୋଗରେ ଦଶରଥ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଲେ; ତାଙ୍କ ପରେ, ବଶିଷ୍ଠ ଓ ଅଗ୍ରଣୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ଭରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। କିନ୍ତୁ ଶୂରବୀର ଭରତ ରାଜ୍ୟ ଚାହିଲେ ନାହିଁ; ସେ ରାମଙ୍କ ପଦପଦ୍ମର ଅନୁଗ୍ରହ ଚାହିଁ ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ବହୁତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାମଙ୍କଠାରେ ଗଲାପରେ, ଭରତ ଭାଇଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ସେ କହିଲେ, "ତୁମେ ରାଜା, ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା"; ଆଉ ରାମ, ଉତ୍ତମ ଦାନଶୀଳ, ମୃଦୁ ମୁଖ, ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ, କିନ୍ତୁ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନରେ, ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ଚପଲ ଯୁଗଳ ସନ୍ଦଳ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଦେଇଲେ। ତାପରେ, ରାମ ଭରତଙ୍କୁ ଫେରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଲେ; ଭରତ ଚାହିଁଥିବା ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲା ନାହିଁ, ତଥାପି ରାମଙ୍କ ପଦସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ନନ୍ଦିଗ୍ରାମରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ଭରତ, ରାମଙ୍କ ଫେରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କଲେ। ଏପରି ରାମ, ନାଗରିକଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପଦ୍ମନୟନ ରାମ ଦେମନ ବିରାଧକୁ ବଧ କଲେ ଓ ଶରଭଙ୍ଗଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ତଥା ସୁତିକ୍ଷ୍ଣ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଲେ; ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁ ଲାଭ କଲେ। ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଘୁରା ଓ ଅସମାପ୍ତ ତୀର ବହୁତ ପାଇଲେ; ରାମ ବନବାସୀମାନଙ୍କ ସହ ବନରେ ବସିଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଋଷି ତାଙ୍କଠାରେ ଆସି, ରାକ୍ଷସ-ଅସୁର ନାଶ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ; ରାମ ତାଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ନାଶ କରିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। ଋଷିମାନେ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ବଧ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ। ଏଠାରେ ରାମ ବସିଥିବା ସମୟରେ, ଯେଉଁ ଶୂର୍ପଣଖା ଯେଉଁ କିଏ ରୂପ ବଦଳାଇପାରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଅଙ୍ଗ ବିକୃତ ହେଲା; ସେ ଜନସ୍ଥାନରେ ବସୁଥିଲେ। ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କ ଉକ୍ତିରେ, ଖର, ତ୍ରିଶିରା, ଦୂଷଣ ଓ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ। ରାମ ସେମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁସରୀମାନେ ଉପରେ ବନରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ବଧ କଲେ। ଚୌଦ ହଜାର ରାକ୍ଷସ ବଧ ହେଲା; ଏହି ନିଉତି ଶୁଣି ରାବଣ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ ମାରୀଚା ନାମକ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ମିତ୍ର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ମାରୀଚା ଏକାଧିକବାର ବାରଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ରାବଣ ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ। ମାରୀଚା ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଶୂରବୀରଙ୍କ ସାଥି ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଅସମ୍ଭବ"; ତଥାପି ରାବଣ, ଭାଗ୍ୟରେ ଚାଲି, ମାରୀଚା ସହ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ଚତୁର ଚଳରେ, ଦୁଇ ରାଜକୁମାର ଦୂରକୁ ଲୁଚିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାମଙ୍କ ଜୀବନସମାନ ସୀତାକୁ ଅପହରଣ କଲେ; ଶୁଣି ଜଟାୟୁ ଗୃଧ୍ରକୁ ବଧ କଲେ; ରାମ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଓ ସୀତା ଅପହରଣ ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ବିପ୍ରମତ ହେଲେ; ଦୁଃଖରେ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିସଂସ୍କାର କଲେ। ସୀତାକୁ ଖୋଜିବା ସମୟରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ରାକ୍ଷସ କବନ୍ଧଙ୍କ ସହିତ ମୁହଁମୁହଁ ହେଲେ। ରାମ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରି, ତାଙ୍କ ଦେହ ଦାହ କଲେ; କବନ୍ଧ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ, ନ୍ୟାୟନିଷ୍ଠ ତପସ୍ବି ଶବରୀ ବିଷୟରେ କହିଲେ। "ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞାନୀ ଶବରୀଙ୍କୁ ଯାଉ," କବନ୍ଧ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ; ତେଣୁ ଶତ୍ରୁନାଶୀ ରାମ ଶବରୀଙ୍କୁ ଯାଇଲେ। ଶବରୀ ଯଥାଯଥା ଆଦର କରି, ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ପାମ୍ପା ହ୍ରଦ ତଟରେ ବାନର ହନୁମାନଙ୍କ ସହ ମିଶିଲେ।